Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026: Ứng dụng AI trong xây dựng và thi hành pháp luật
Sáng 18-8, tại Hà Nội, Bộ Tư pháp Việt Nam đã tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số”. Phó Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Lê Tiến Châu dự và phát biểu tại phiên khai mạc.
Tham dự Diễn đàn có Bộ trưởng Bộ Tư pháp Việt Nam Hoàng Thanh Tùng; Quốc Vụ khanh Bộ Tư pháp Vương quốc Campuchia; Thứ trưởng Bộ Tư pháp Philippines; lãnh đạo, quan chức cấp cao và chuyên gia pháp luật đến từ các Bộ Tư pháp, Bộ Pháp luật, Văn phòng Tổng Chưởng lý của toàn bộ các nước thành viên ASEAN; Ban Thư ký ASEAN; đại diện các tổ chức quốc tế, nhà tài trợ…
Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 là sáng kiến do Bộ Tư pháp Việt Nam đề xuất nhằm thúc đẩy hình thành một mạng lưới hợp tác lâu dài giữa các cơ quan pháp luật và tư pháp trong khu vực; góp phần hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, hướng tới xây dựng một Cộng đồng ASEAN đổi mới sáng tạo, tự cường và lấy người dân làm trung tâm.
Thúc đẩy hình thành một mạng lưới hợp tác lâu dài
Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Lê Tiến Châu cho biết, Việt Nam xác định pháp luật là nền tảng của một xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển. Một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định, dễ tiếp cận vừa củng cố lòng tin của người dân, doanh nghiệp, vừa là điều kiện để công nghệ mới được ứng dụng an toàn.
Đối với Việt Nam, thể chế cùng với hạ tầng và nguồn nhân lực là ba đột phá chiến lược; thể chế vừa kiến tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, vừa tạo khuôn khổ pháp lý cần thiết để bảo vệ con người, lợi ích quốc gia và lợi ích xã hội.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho biết, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia đầu tiên có đạo luật riêng về lĩnh vực này; Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án phát triển Cổng Pháp luật quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, thiết lập nền tảng truy cập thống nhất về dữ liệu pháp luật; Thủ tướng Chính phủ đang chỉ đạo Bộ Tư pháp đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia và các công cụ để ứng dụng trí tuệ nhân tạo có chuẩn mực, phù hợp với khung kiến trúc số quốc gia.
Với những kết quả đó, Việt Nam đang chuyển mạnh từ tư duy lập pháp “quản trị” sang “thích ứng” và kiến tạo phát triển; bảo đảm tính linh hoạt của hệ thống pháp luật để khai thác tối đa các tiềm năng của công nghệ mới, nhưng đồng thời giữ vững các nguyên tắc, giá trị cốt lõi và bảo đảm các yếu tố về an ninh, an toàn hệ thống.
Việt Nam nhất quán coi trọng vai trò trung tâm của ASEAN trong tiến trình hợp tác pháp luật số của khu vực. Các nguyên tắc, tiêu chuẩn, quy chuẩn về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp cần được hình thành trước hết trong ASEAN, do ASEAN dẫn dắt, trên cơ sở đồng thuận và tôn trọng chủ quyền của mỗi quốc gia thành viên.
“Bước sang năm thứ hai của hành trình triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, tôi cho rằng ASEAN có đủ điều kiện để trở thành khu vực tiên phong của thế giới về ứng dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp, qua đó, đóng góp tiếng nói của mình vào các khuôn khổ quản trị trí tuệ nhân tạo của khu vực và toàn cầu”, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhận định.
Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu kêu gọi các quốc gia thành viên ASEAN, các đối tác phát triển và tổ chức quốc tế cùng chung tay triển khai 4 định hướng hợp tác lớn:
Thứ nhất, hợp tác phát triển bộ nguyên tắc chung về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trên cơ sở kế thừa Hướng dẫn của ASEAN về quản trị và đạo đức trí tuệ nhân tạo.
Thứ hai, chia sẻ tiêu chuẩn, quy chuẩn dữ liệu pháp luật và kinh nghiệm số hóa, rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiến tới tra cứu, đối chiếu pháp luật giữa các nước ASEAN thuận lợi hơn, qua đó giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.
Thứ ba, hợp tác phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật bảo đảm vừa am hiểu pháp luật, vừa nắm vững công nghệ; hỗ trợ nhau về hạ tầng dữ liệu và chuyển giao công nghệ, ưu tiên thành viên còn khó khăn. Qua đó, từng bước thu hẹp khoảng cách năng lực số giữa các quốc gia thành viên, để không quốc gia nào và không ai bị bỏ lại phía sau.
Thứ tư, duy trì các cơ chế đối thoại, tăng cường hợp tác chia sẻ kinh nghiệm, kết nối mạng lưới chuyên gia trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật. Đặc biệt, cần duy trì các không gian đối thoại như Diễn đàn năm nay, đồng thời, phát huy hiệu quả các cơ chế sẵn có như Nhóm làm việc về Quản trị trí tuệ nhân tạo trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng số ASEAN và Mạng lưới An toàn trí tuệ nhân tạo ASEAN để triển khai các sáng kiến, dự án hợp tác cụ thể, chia sẻ kinh nghiệm phát triển, thử nghiệm và ứng dụng hạ tầng AI trong thực tiễn.
Kiến tạo môi trường pháp lý cởi mở, an toàn và đồng bộ
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Việt Nam Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, đối với Việt Nam, xây dựng và hoàn thiện thể chế luôn được xác định là một trong những đột phá chiến lược để phát triển đất nước. Bước vào kỷ nguyên số, yêu cầu đó càng trở nên cấp thiết hơn khi sự phát triển của công nghệ đang diễn ra nhanh hơn chu kỳ xây dựng, ban hành và thực thi các chính sách và văn bản pháp luật theo quy trình và thủ tục truyền thống.
Trong thời gian qua, Việt Nam đã và đang triển khai mạnh mẽ các chủ trương của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đặc biệt là việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, đồng thời, tiếp tục triển khai Nghị quyết số 66-NQ/TW và Nghị quyết số 68-NQ/TW; tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
Đối với ngành Tư pháp, chuyển đổi số không chỉ là việc số hóa quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, xây dựng các cơ sở dữ liệu pháp luật, mà quan trọng hơn là đổi mới phương thức xây dựng pháp luật, nâng cao hiệu lực tổ chức thi hành pháp luật và tăng cường khả năng phục vụ người dân, doanh nghiệp bằng các công cụ công nghệ hiện đại.
Trong quá trình đó, AI đang mở ra những triển vọng rất đáng chú ý nhưng cũng đem lại một số thách thức chung mà Việt Nam và nhiều quốc gia đang phải đối mặt. Đó là những vấn đề về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, trách nhiệm giải trình của các hệ thống AI, tính minh bạch của thuật toán...
Bộ Tư pháp Việt Nam cam kết mạnh mẽ trong việc kiến tạo một môi trường pháp lý cởi mở, an toàn và đồng bộ, sẵn sàng đồng hành cùng các bộ, ngành, cơ quan pháp luật và tư pháp của các nước ASEAN, Ban Thư ký ASEAN, các tổ chức quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp và giới học thuật để tăng cường trao đổi kinh nghiệm, thúc đẩy hợp tác chuyên môn, chia sẻ tri thức và cùng nghiên cứu, đề xuất các giải pháp pháp lý phù hợp với sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng tin tưởng, từ những đối thoại cởi mở, thực chất và xây dựng tại Diễn đàn này sẽ hình thành những sáng kiến, kết nối và những hợp tác mới, góp phần nâng cao chất lượng thể chế, củng cố Nhà nước pháp quyền và phát huy vai trò của pháp luật như một nền tảng của đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và hội nhập khu vực.
Trong khuôn khổ Diễn đàn, Bộ Tư pháp Việt Nam phối hợp với một số doanh nghiệp công nghệ hàng đầu trong nước như VinDynamics, FPT, Viettel, CMC, LuatVietnam, Lexcentra, BKAV… tổ chức hoạt động triển lãm các sản phẩm công nghệ và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, giới thiệu nhiều sản phẩm, giải pháp và nền tảng công nghệ tiên tiến đang được nghiên cứu, phát triển và ứng dụng hiệu quả trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp tại Việt Nam.
Trong ngày làm việc thứ nhất, tại phiên toàn thể, các đại biểu đã tập trung trao đổi về thực trạng và triển vọng ứng dụng AI trong xây dựng pháp luật tại Việt Nam, phát triển Cổng Pháp luật quốc gia nhằm nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật, nghiên cứu pháp lý và hỗ trợ thực thi pháp luật trong môi trường số, chia sẻ kinh nghiệm của các quốc gia ASEAN về xây dựng khuôn khổ pháp luật và chính sách đối với chuyển đổi số và AI.