Biến mùa mưa thành mùa du lịch trải nghiệm hấp dẫn

“Đánh thức” mùa thấp điểm

Tính mùa vụ từ lâu là bài toán khó của du lịch Việt Nam. Tại nhiều địa phương từ miền Bắc đến ven biển miền Trung, mùa hè thường sôi động nhưng bước vào những tháng mưa, lượng khách giảm rõ rệt. Nhưng chính khoảng thời gian từng được coi là mùa “nghỉ” đang mở ra một cách tiếp cận khác: Không cố kéo du khách đến bằng những sản phẩm phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết, mà tổ chức lại hệ sinh thái trải nghiệm để điểm đến có thể hoạt động quanh năm.

Quảng Ninh là một trong những địa phương quan tâm phát triển du lịch bốn mùa. Thay vì chỉ dựa vào vịnh biển, Quảng Ninh phát triển mạnh du lịch văn hóa, tâm linh, vui chơi giải trí, kinh tế đêm và nghỉ dưỡng. Bên cạnh lợi thế về di sản, địa phương đang khai thác cảnh quan rừng núi, hệ thống lễ hội, nghỉ dưỡng và những không gian trải nghiệm mới, hướng tới hình thành nhiều sản phẩm phù hợp với các thời điểm khác nhau trong năm. Mỗi tối hằng tuần, Quảng Ninh tổ chức bắn pháo hoa, nhạc nước miễn phí để thu hút du khách. Đây cũng là cách giảm sức ép cho mùa cao điểm, đồng thời kéo dài thời gian lưu trú và tạo dòng khách ổn định hơn cho doanh nghiệp.

Tại Đà Nẵng, bài toán mùa thấp điểm từ tháng 9 đến tháng 12 cũng từng khiến công suất khai thác của nhiều doanh nghiệp lữ hành giảm mạnh. Vì thế, thành phố nhiều năm qua chuyển dần từ tư duy “du lịch biển” sang “du lịch đô thị - nghỉ dưỡng - giải trí - văn hóa”, tạo thêm lý do để khách đến ngay cả khi thời tiết không thuận lợi cho tắm biển.

Thành phố Huế có một lợi thế đặc biệt: Mưa từ lâu đã trở thành một phần của không gian văn hóa và cảm xúc Cố đô. Thay vì chỉ coi mưa là trở ngại, những trải nghiệm như tham quan di sản, thưởng thức Nhã nhạc cung đình, ẩm thực, cà phê, bảo tàng hay ngắm thành phố trong không gian trầm mặc có thể tạo nên một sắc thái khác cho điểm đến. Cách tiếp cận “du lịch thích ứng thời tiết”, trong đó có khai thác trải nghiệm mưa Huế, đã từng được ngành du lịch đặt ra như một hướng đa dạng hóa sản phẩm. Năm 2026, Huế tiếp tục tổ chức chuỗi festival xuyên suốt bốn mùa, mở rộng không gian trải nghiệm văn hóa cho du khách thay vì tập trung vào một mùa duy nhất.

Tại Hà Nội, du lịch bốn mùa đang được ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thủ đô đẩy mạnh. Với mùa thấp điểm (mùa hè), thời tiết nắng nóng và mưa thất thường, Hà Nội tập trung phát triển các sản phẩm du lịch đêm, du lịch văn hóa kết hợp nghỉ dưỡng ở ngoại thành. Nhiều điểm du lịch mới được hình thành như: Du lịch cộng đồng Mường Cốc (Mỹ Đức), du lịch bản Miền (Ba Vì) hay việc nâng cấp các hoạt động tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam… đang tạo những điểm đến hấp dẫn cho du khách.

Nói về chiến lược phát triển du lịch mùa thấp điểm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội Nguyễn Tiến Đạt cho rằng, việc “biến bất lợi thành lợi thế” không có nghĩa là đưa khách đến vùng có nguy cơ thiên tai, mà là thay đổi cấu trúc sản phẩm. Một ngày mưa nhẹ có thể trở thành ngày trải nghiệm bảo tàng, di sản, ẩm thực, chăm sóc sức khỏe, nghệ thuật hay làng nghề; một hành trình biển có thể chuyển thành city tour; chuyến khám phá thiên nhiên có thể linh hoạt thay bằng hoạt động văn hóa cộng đồng.

“Mùa thấp điểm còn mang lại lợi thế về giá dịch vụ, không gian ít đông đúc và khả năng tổ chức những chương trình trải nghiệm sâu hơn. Nếu địa phương, doanh nghiệp cùng xây dựng được chính sách giá phù hợp, combo lưu trú - ẩm thực - tham quan, sản phẩm trong nhà và lịch sự kiện hấp dẫn, mùa mưa hoàn toàn có thể trở thành lợi thế”, ông Nguyễn Tiến Đạt chia sẻ.

Kích cầu phải đi cùng “hàng rào” an toàn

Ranh giới giữa một cơn mưa tạo nên trải nghiệm thú vị với thiên tai nguy hiểm rất rõ ràng. Bão, áp thấp nhiệt đới, lũ quét, sạt lở, dông lốc hay biển động chắc chắn không thể trở thành sản phẩm du lịch. Bởi vậy, việc theo dõi dự báo thời tiết và những cảnh báo kịp thời cho du khách cần phải được thiết lập chặt chẽ để bảo đảm an toàn hoạt động du lịch.

Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam Phùng Quang Thắng, những trải nghiệm mùa mưa cần phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng cả về sản phẩm cũng như công tác dự báo, cảnh báo, phòng hộ, cứu nạn để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho du khách.

“Đối với khách, cần kiểm tra thời tiết tại cả điểm đến lẫn cung đường di chuyển; không cố thực hiện lịch trình khi chính quyền, cơ quan khí tượng hoặc đơn vị quản lý điểm đến đã cảnh báo nguy hiểm. Vào những ngày thời tiết bất lợi, du khách nên thay đổi lịch trình trải nghiệm, lựa chọn hoạt động khám phá văn hóa, các điểm đến trong nhà như bảo tàng, di tích thay vì hoạt động ngoài trời”, ông Thắng nêu.

Còn theo Tổng Giám đốc Công ty Flamingo Redtours Nguyễn Công Hoan, các đơn vị phải có quy trình cập nhật cảnh báo, phương án thay thế lịch trình để du khách có những trải nghiệm tốt, bảo đảm hoạt động du lịch chất lượng và an toàn. Hướng dẫn viên cần được cung cấp thông tin kịp thời, có khả năng xử lý tình huống và tuyệt đối không vì áp lực doanh thu mà đưa đoàn vào khu vực rủi ro.

Ở tầm quản lý nhà nước, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đang triển khai Chỉ thị số 24/CT-TTg ngày 28-5-2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội trong hoạt động du lịch, với yêu cầu được quán triệt tới các địa phương, doanh nghiệp, hiệp hội và các cơ sở đào tạo du lịch.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến thời tiết ngày càng khó lường, khả năng thích ứng sẽ trở thành một phần trong năng lực cạnh tranh của điểm đến. Một địa phương không chỉ hấp dẫn bởi phong cảnh hay giá dịch vụ, mà còn bởi khả năng cung cấp thông tin chính xác, phản ứng nhanh khi có thiên tai và bảo vệ khách trong những tình huống bất thường.

Biến mùa mưa thành mùa trải nghiệm là hướng đi đáng khuyến khích, giúp giảm tính mùa vụ và khai thác hiệu quả hơn tài nguyên du lịch. Nhưng lợi thế chỉ thực sự bền vững khi điểm đến có sự chuẩn bị chu đáo với những hướng dẫn chi tiết về sản phẩm và phương án bảo đảm an toàn cho du khách.