Ngăn ngừa ẩn họa từ những mũi tiêm

Đáng lo ngại, nhiều sản phẩm được rao bán công khai nhưng không rõ nguồn gốc, xuất xứ, điều kiện bảo quản hay giấy phép lưu hành. Đằng sau những lời quảng cáo giảm cân thần tốc đó có thể là cái giá phải trả rất đắt.

Những chiêu trò tiếp cận người tiêu dùng

“Chỉ cần một mũi tiêm mỗi tuần, giảm cân nhanh mà không cần ăn kiêng hay tập luyện” - những lời quảng cáo này xuất hiện nhiều trên mạng xã hội trong thời gian gần đây. Người bán không chỉ đăng hình ảnh sản phẩm, mà còn quay video chia sẻ trải nghiệm, hướng dẫn tự tiêm, tư vấn liều dùng và cam kết số cân nặng có thể giảm mỗi tháng. Đáng chú ý, để “né” kiểm duyệt, nhiều tài khoản sử dụng hình ảnh, ký hiệu, chữ viết tắt hoặc gọi sản phẩm bằng những cái tên như “hộp”, “bút” để tìm cách tiếp cận người tiêu dùng.

Trong vai người có nhu cầu mua bút giảm cân, phóng viên liên hệ tài khoản Facebook có tên T.H. Để “né” kiểm duyệt, tài khoản không đăng trực tiếp giới thiệu bút giảm cân mà chỉ đăng: “Bay 9kg mỡ tưởng khó mà lại dễ và shop vẫn sẵn các hàm lượng…”. Khi thấy khách hỏi mua, người bán sẽ chủ động nhắn tin riêng để giới thiệu sản phẩm với 2 dòng bút phổ biến có hàm lượng 2,5mg và 5mg, đồng thời khuyên người lần đầu sử dụng nên dùng loại 2,5mg. Loại hàm lượng này có giá 1,5 triệu đồng/hộp gồm 2 bút được quảng cáo giúp giảm từ 4-6kg/tháng. Tuy nhiên, mọi khẳng định về nguồn gốc, chất lượng sản phẩm chỉ được người bán đưa ra bằng lời là “hàng xách tay” và không kèm giấy tờ hay tài liệu chứng minh xuất xứ.

Một tài khoản Facebook khác có tên Đ.H còn đăng video hướng dẫn sử dụng bút giảm cân rất đơn giản. Theo hướng dẫn, người dùng chỉ cần đặt đầu bút vào vùng bụng, cách rốn khoảng 5cm, sau đó bấm và giữ trên cơ thể vài giây, mỗi tuần tiêm một lần vào ngày cố định. Người mới dùng được khuyên sử dụng loại 2,5mg; nếu “chững cân”, không giảm tiếp thì chuyển sang loại 5mg với hàm lượng cao hơn… Điều nguy hiểm nằm ở chỗ, những lời tư vấn này gây hiểu lầm là một loại sản phẩm tác động lên cơ thể, lên sức khỏe con người nhưng không khác gì một sản phẩm tiêu dùng thông thường. Người mua tự lựa chọn, tự xác định liều, tự tiêm và tự chịu trách nhiệm với biến chứng nếu có xảy ra sau đó.

Thực tế lâm sàng cho thấy, đây không phải nguy cơ trên giấy. Theo bác sĩ Dương Minh Tuấn, Khoa Nội tiết - Đái tháo đường (Bệnh viện Bạch Mai), những loại bút tiêm đang được rao bán trên mạng không phải sản phẩm làm đẹp hay thực phẩm chức năng mà là thuốc điều trị béo phì và đái tháo đường thuộc nhóm GLP-1. Nếu người dùng tự ý tiêm ngay liều cao hoặc không tuân thủ phác đồ điều trị, các triệu chứng đường tiêu hóa như: Buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc táo bón có thể diễn tiến nặng hơn.

Thạc sĩ, bác sĩ Lê Hữu Thành, Khoa Dinh dưỡng lâm sàng và Tiết chế (Bệnh viện Nội tiết Trung ương) cho biết, bản thân từng điều trị cho một cô gái trẻ ở Hà Nội sau khi mua bút giảm cân trên mạng và tự tiêm tại nhà khoảng 2 tuần thì nhập viện cấp cứu trong tình trạng đau bụng dữ dội. Qua thăm khám và xét nghiệm, các bác sĩ xác định bệnh nhân bị viêm tụy cấp. Tình trạng diễn tiến nặng đến mức người bệnh phải trải qua quá trình hồi sức tích cực và lọc máu để giữ tính mạng.

Cũng theo các bác sĩ, một rủi ro khác thường bị bỏ qua là chất lượng sản phẩm. Các thuốc GLP-1 dạng tiêm cần được bảo quản theo điều kiện quy định trong suốt chuỗi cung ứng. Khi được vận chuyển theo đường “xách tay”, để trong điều kiện nhiệt độ không được kiểm soát hoặc bán qua các kênh không chính thức, người mua gần như không thể biết sản phẩm đã được bảo quản đúng hay chưa.

Tăng cường rà soát, kiểm tra

Để bảo vệ quyền lợi và sức khỏe người tiêu dùng, mới đây Sở Y tế Hà Nội đã đề nghị Công an thành phố Hà Nội chỉ đạo các đơn vị chức năng rà soát, xác minh các tổ chức, cá nhân có dấu hiệu lợi dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử để quảng cáo, kinh doanh sản phẩm giảm cân dạng bút tiêm không rõ nguồn gốc, xuất xứ, hàng giả, hàng nhập lậu hoặc các sản phẩm có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Trường hợp phát hiện sản phẩm thuộc phạm vi quản lý chuyên ngành Y tế hoặc có dấu hiệu vi phạm quy định về dược, thiết bị y tế, đề nghị trao đổi, cung cấp thông tin và phối hợp với Sở Y tế Hà Nội để kiểm tra, xác minh, xử lý theo quy định.

Từ góc độ pháp lý, luật sư Trần Văn Hiếu, Chi hội Luật gia - Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết, việc rao bán bút tiêm giảm cân trên mạng xã hội nhưng không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc và không có nhãn phụ tiếng Việt có dấu hiệu vi phạm nhiều quy định trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Tùy tính chất, mức độ và giá trị hàng hóa vi phạm, người bán có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí trong trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm còn có thể bị xử lý hình sự.

“Việc một sản phẩm được quảng cáo là “hàng xách tay” không đồng nghĩa với việc sản phẩm đó đương nhiên được phép lưu hành hoặc bảo đảm chất lượng. Với các sản phẩm có bản chất là thuốc, người mua cần đặc biệt thận trọng với những loại không có thông tin rõ ràng về nguồn gốc, điều kiện bảo quản và tính hợp pháp của việc lưu hành”, luật sư Trần Văn Hiếu lưu ý.

Không chỉ là câu chuyện xử phạt người bán, việc kiểm soát thị trường bút tiêm giảm cân còn nhằm ngăn thuốc điều trị bị biến thành mặt hàng tiêu dùng được mua bán, sử dụng tùy tiện. Với thuốc tiêm tác động trực tiếp lên cơ thể, người dùng không nên tự lựa chọn, tự tiêm hoặc tăng liều theo lời quảng cáo trên mạng. Việc sử dụng cần được thực hiện theo chỉ định và hướng dẫn của nhân viên y tế.