Đề thi lại ngữ văn tại Tuyên Quang có tính thực tiễn cao, độ khó tương đương lần 1

Đề thi chính thức ngữ văn lần 2 dành cho thí sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang có cấu trúc phù hợp với định dạng của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 với hai phần Đọc hiểu (4,0 điểm) và Viết (6,0 điểm). Cấu trúc này thống nhất với định dạng mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành.

Thạc sĩ Nguyễn Phước Bảo Khôi, giảng viên Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, đề thi môn ngữ văn có độ phân hóa khá tốt, trong đó khả năng phân hóa tập trung ở phần viết. So với đề thi ngữ văn tháng 6-2026, đề thi lần này giữ được sự ổn định về định dạng và mặt bằng yêu cầu, đồng thời tạo được một mạch chủ đề khá tự nhiên giữa các phần.

Cấu trúc đề thi bảo đảm sự nhất quán: Ngữ liệu đọc hiểu vẫn là văn bản nghị luận, ngữ liệu triển khai nghị luận văn học tiếp tục là thơ. Sự tương đồng đó giúp bảo đảm tính ổn định của kỳ thi, trong khi nội dung thi lần 1 là các vấn đề về tri thức, công nghệ và phát minh, thì đề thi lần 2 dịch chuyển sang an ninh văn hóa, môi trường thông tin, bản sắc và ký ức văn hóa.

Hệ thống câu hỏi phần đọc hiểu bám sát yêu cầu của chương trình, phân bố các cấp độ tư duy. Năm câu hỏi lần lượt yêu cầu xác định luận đề; khai thác thông tin; giải thích nghĩa của từ trong ngữ cảnh; nhận diện quan điểm của tác giả; vận dụng nội dung văn bản để đề xuất việc cần làm nhằm giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Đồng tình với quan điểm trên, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thanh Hoa, Khoa Khoa học Xã hội, Trường Đại học Tây Bắc nhận định, đề thi lại môn ngữ văn bám sát khung năng lực của môn học. Hệ thống câu hỏi bao quát hai năng lực đặc thù là năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học. Phần đọc hiểu đi từ nhận biết, giải nghĩa hàm ẩn đến nắm bắt quan điểm và vận dụng, phù hợp với yêu cầu phát triển tư duy phản biện và năng lực đọc độc lập. Yêu cầu viết đoạn nghị luận xã hội có chủ kiến và bài nghị luận phân tích một bài thơ cũng tương ứng với các yêu cầu cần đạt về tạo lập văn bản nghị luận, phân tích và đánh giá tác phẩm theo đặc trưng thể loại.

Một điểm đáng chú ý là đề tiếp tục dịch chuyển trọng tâm từ đo trí nhớ sang đánh giá năng lực thực hiện. Việc sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa đòi hỏi thí sinh phải trực tiếp đọc, hiểu và phản hồi với một văn bản chưa từng gặp, thay vì dựa vào học thuộc hay văn mẫu. Các câu hỏi đồng thời gắn với những vấn đề thực tiễn như sự trung thực khi tạo lập và chia sẻ thông tin, trách nhiệm giữ gìn bản sắc văn hóa, qua đó vừa đánh giá năng lực, vừa hướng tới phát triển phẩm chất người học.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thanh Hoa, đây là một đề vừa sức và có khả năng phân hóa tốt. Phần lớn thí sinh có thể đáp ứng những yêu cầu cơ bản thông qua các câu hỏi nhận biết, thông hiểu ở phần đọc hiểu và đề nghị luận xã hội gần gũi. Đồng thời, đề vẫn có những yêu cầu ở mức độ cao hơn để phân loại thí sinh thông qua hệ thống câu hỏi được thiết kế theo mức độ nhận thức tăng dần.

Cô Dương Thị Thanh Thủy, Tổ trưởng Tổ Ngữ văn Trường THCS và THPT M.V. Lô-mô-nô-xốp (Hà Nội) cũng nhận định đề ngữ văn kỳ thi lại tốt nghiệp THPT tại Tuyên Quang cơ bản ổn định về cấu trúc, gần gũi với đời sống và đề cao trách nhiệm của người trẻ.

Xét về chuẩn đầu ra và mục tiêu đánh giá năng lực theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 của đề thi ngữ văn lần 1 và lần 2, cô Nguyễn Thị Lệ Hằng, Trường THPT Hàn Thuyên, Bắc Ninh cho rằng, mức độ yêu cầu của hai đề nhìn chung là tương đương. Cả hai đều hướng tới việc đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy phản biện, lập luận và khả năng vận dụng tri thức vào các vấn đề của đời sống, phù hợp với mục tiêu của kỳ thi tốt nghiệp THPT.

Hướng dẫn chấm cần dành đất cho sự sáng tạo

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thanh Hoa nhấn mạnh, đề thi ngữ văn là đề thi mở. Với đề thi dạng này, việc đánh giá năng lực thí sinh không chỉ nằm ở tờ đề mà còn phụ thuộc vào hướng dẫn chấm và quá trình tổ chức chấm thi. Do đó, hướng dẫn chấm cần đủ chi tiết nhưng cũng có độ mở phù hợp, chấp nhận những hướng lập luận hợp lý, sáng tạo; đồng thời được vận dụng thống nhất giữa các giám khảo. Có như vậy, đề thi mới đánh giá đúng năng lực mà đề hướng tới.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Lê Hoa Tranh, giảng viên Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh bày tỏ, điều mong đợi tiếp theo là hướng dẫn chấm vừa bảo đảm các yêu cầu cần thiết, vừa dành đất cho những thí sinh có suy nghĩ, cảm thụ sáng tạo, độc đáo.

Tiếp nối một đề thi chất lượng như trên, Thạc sĩ Bảo Khôi cũng chờ đợi hướng dẫn chấm đủ rõ để chuẩn hóa đánh giá nhưng vẫn đủ mở để ghi nhận tư duy độc lập. Điều cần chờ đợi không chỉ là một “đáp án đúng”, mà là một hướng dẫn chấm xác lập được hệ quy chiếu chung cho giám khảo: Chấm những thành tố nào của năng lực viết, căn cứ vào biểu hiện nào và phân biệt các mức chất lượng ra sao.

“Hướng dẫn chấm cần đủ chặt để chuẩn hóa việc đánh giá, nhưng không được chặt đến mức chuẩn hóa tư duy của thí sinh. Một đề thi mở chỉ thực sự phát huy giá trị khi người chấm có chung hệ quy chiếu, đồng thời những cách đọc có căn cứ, tinh tế và sáng tạo vẫn có “đất” để được nhận ra và ghi nhận”, Thạc sĩ Nguyễn Phước Bảo Khôi nhấn mạnh.