Cơ chế đột phá về tổ chức chính quyền, đổi mới chế độ công vụ

Mở rộng quyền tự chủ, tự quyết, tự chịu trách nhiệm

Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới có nêu: “Phân cấp, phân quyền triệt để cho thành phố trong các lĩnh vực (trừ các nội dung về quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo); tăng thẩm quyền của chủ tịch UBND các cấp...; mở rộng quyền tự chủ, tự quyết, tự chịu trách nhiệm trong tổ chức bộ máy, quản trị hành chính; thành phố được quyết định biên chế các cơ quan trong hệ thống chính trị của thành phố, chế độ công vụ, công chức, viên chức, thu nhập, tiền thưởng, bảo đảm tăng cường phân cấp, phân quyền phải gắn với trách nhiệm giải trình, kiểm soát quyền lực hiệu quả trong tổ chức thực hiện”.

Cụ thể hóa nội dung này, Luật Thủ đô năm 2026 quy định nhiều nội dung mới liên quan đến tổ chức chính quyền, chế độ công vụ và cơ chế ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Trong đó, điểm nổi bật là tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền thành phố và chính quyền cấp cơ sở.

Theo đó, Luật quy định, đơn vị hành chính thuộc thành phố (Điều 6) gồm xã, phường và đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thuộc thành phố do Quốc hội quyết định thành lập để thực hiện vai trò đô thị chức năng theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô; được tổ chức theo mô hình đặc thù, được áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội, thực hiện các chính sách mới về quản trị địa phương, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô.

Việc quy định phường, xã là các đơn vị hành chính cấp dưới thành phố nhằm kế thừa ổn định mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện hành theo quy định của Hiến pháp và Luật Tổ chức chính quyền địa phương, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống hành chính nhà nước, sự ổn định trong quản lý lãnh thổ, dân cư và cung ứng dịch vụ công cơ bản cho nhân dân trên địa bàn Thủ đô.

Đáng chú ý, Luật Thủ đô năm 2026 quy định thêm đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thuộc thành phố Hà Nội được xây dựng trên cơ sở yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình phát triển Thủ đô theo hướng hiện đại, hội nhập và có tính cạnh tranh quốc tế cao. Việc quy định về đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt là cần thiết nhằm tạo lập một công cụ thể chế mới, cho phép tổ chức các không gian phát triển mang tính đột phá, góp phần giải quyết các “điểm nghẽn” về cơ chế, chính sách, đồng thời tạo dư địa phát triển dài hạn cho Thủ đô.

Các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt được tổ chức theo mô hình quản trị đặc thù, linh hoạt, hiện đại, có mức độ tự chủ cao hơn so với đơn vị hành chính thông thường; đồng thời được áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội về đầu tư, tài chính, đất đai, khoa học, công nghệ, nguồn nhân lực và quản lý đô thị. Đây cũng là không gian để triển khai các chính sách mới về quản trị địa phương, thử nghiệm các mô hình phát triển tiên tiến, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Tăng tính chủ động, linh hoạt

Về tổ chức bộ máy và chế độ công vụ, theo Điều 7, Luật bổ sung cơ chế phân quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền thành phố Hà Nội trong lĩnh vực tổ chức bộ máy và công vụ, chuyển từ cơ chế “phối hợp, xin ý kiến” sang “tự chủ, tự quyết” của chính quyền thành phố thể hiện định hướng tăng cường tính tự chủ, linh hoạt trong quản trị Thủ đô, bảo đảm tinh gọn bộ máy, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và đáp ứng yêu cầu phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới.

Luật sư Nguyễn Minh Long (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho biết, Luật Thủ đô năm 2026 trao quyền cho HĐND thành phố được quy định, quyết định về biên chế các cơ quan trong hệ thống chính quyền của thành phố thay vì phụ thuộc vào khung định mức chung của trung ương như Luật Thủ đô năm 2024; quy định vị trí việc làm công chức, viên chức thuộc phạm vi quản lý của thành phố; quy định đột phá theo nguyên tắc “người trực tiếp sử dụng công chức, viên chức thực hiện tuyển dụng và đánh giá”.

Luật tiếp tục giao HĐND thành phố quy định chính sách về thu nhập đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động hưởng lương từ ngân sách các cấp của thành phố. Việc quy định về chế độ tiền lương, thu nhập tăng thêm của cán bộ, công chức, viên chức Thủ đô nhằm giúp họ bảo đảm đời sống, yên tâm công tác, cống hiến lâu dài, có hiệu quả cho sự phát triển của Thủ đô.

HĐND thành phố cũng có thẩm quyền quy định nội dung chi từ nguồn thực hiện chính sách tiền lương của thành phố (Điểm a, Khoản 5, Điều 21) và không quy định cứng mức tổng chi nguồn cải cách tiền lương không vượt quá 0,8 lần quỹ lương cơ bản của cán bộ, công chức, viên chức thuộc phạm vi quản lý của thành phố như trong Luật Thủ đô năm 2024.

“Một trong những điểm cốt lõi nhất của Luật Thủ đô năm 2026 là nguyên tắc “phân quyền triệt để, toàn diện”. Theo Điều 4, thành phố được trao cơ chế phân quyền, phân cấp một cách linh hoạt và thường xuyên cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện nhiệm vụ phù hợp với thực tiễn”, luật sư Nguyễn Minh Long nhấn mạnh.

Những cơ chế đột phá về tổ chức chính quyền, chế độ công vụ và quản trị địa phương quy định trong Luật Thủ đô năm 2026 là nền tảng quan trọng để Hà Nội vươn mình trong kỷ nguyên mới.