Quản trị vùng đất bãi ven sông của Hà Nội: Lập lại kỷ cương để mở lối phát triểnBài cuối: Trao quyền để quản lý, khơi thông để phát triển

Cấp xã cần “gánh” việc mới bằng nguồn lực mới

Từ ngày 1-7-2025, khối lượng công việc ngày càng lớn đang đặt lên vai chính quyền cơ sở. Theo đó, cấp xã trực tiếp quản lý đất đai, bến bãi, trật tự xây dựng, môi trường; phát hiện, xử lý vi phạm; bảo đảm an toàn đê điều; phối hợp kiểm soát phương tiện và hướng dẫn doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ. Khi vi phạm tái diễn, đây cũng là cấp đầu tiên có trách nhiệm giải trình.

Tại xã Vĩnh Thanh, Phó Trưởng phòng Kinh tế Phạm Văn Hưng cho biết, lực lượng cán bộ địa phương còn mỏng, trong khi địa bàn bãi sông rộng, hoạt động vi phạm có thể diễn ra vào ban đêm. Cán bộ xã không thể thường xuyên có mặt tại mọi lối đi dẫn xuống bãi. Khi một chốt bị vô hiệu hóa hoặc đường mới được mở, địa phương lại phải rà soát, bố trí lực lượng và đề nghị đơn vị chuyên ngành phối hợp.

Khó khăn không chỉ nằm ở số lượng cán bộ. Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Phú Xuyên Nguyễn Văn Hữu chia sẻ, xã chỉ có 2 chuyên viên phụ trách lĩnh vực này nhưng đều chưa được đào tạo đúng chuyên môn, bởi trước đó làm ở mảng nông nghiệp và chăn nuôi. Trong khi đó, quản lý bến bãi liên quan đồng thời đến các lĩnh vực đất đai, đê điều, giao thông đường thủy, môi trường và trật tự xây dựng.

Áp lực càng rõ tại những địa bàn rộng. Xã Phúc Lộc có diện tích khoảng 60km², trong đó gần 1/3 là đất bãi ven sông Hồng, chiều dài khu vực bãi khoảng 14km. Chuyên viên Phòng Kinh tế xã Phúc Lộc Hoàng Mạnh Tuấn cho biết, ứng dụng camera để giám sát bến bãi và phương tiện vận chuyển là cần thiết, nhưng kinh phí đầu tư thiết bị, đường truyền, trung tâm giám sát và nhân lực vận hành vượt quá khả năng của xã.

Tại Chỉ thị số 15/CT-UBND ngày 29-6-2026 của Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội về tăng cường xử lý vi phạm pháp luật đê điều và bảo đảm an toàn công trình đê điều trong mùa mưa, lũ trên địa bàn thành phố Hà Nội, Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu, UBND các xã, phường xây dựng kế hoạch xử lý bến bãi chưa có quyết định giao đất, hợp đồng thuê đất; trạm trộn và công trình xây dựng không phép, trái phép; kịp thời tháo dỡ dứt điểm công trình mới phát sinh... Như vậy, trách nhiệm đã được giao khá rõ.

Điều quan trọng là trách nhiệm được giao phải đi cùng năng lực thực thi tương xứng. Đây cũng là yêu cầu được Ban Bí thư nhấn mạnh tại Kết luận số 213-KL/TW ngày 21-11-2025 về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 42-CT/TW, ngày 24-3-2020 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai, trong đó, yêu cầu phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của chính quyền cấp tỉnh, cấp xã và các cơ quan liên ngành phù hợp với năng lực triển khai của mỗi cấp; rà soát, kiện toàn bộ máy, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và năng lực điều phối liên ngành.

Về vấn đề này, chuyên gia đô thị Đinh Quốc Thái cho rằng, lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã nhiều lần nhấn mạnh, phân cấp, phân quyền phải đi đôi với phân bổ nguồn lực phù hợp, nâng cao năng lực thực thi của cấp dưới và thiết kế công cụ kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực. Việc phân cấp cũng phải hướng về cấp sát thực tế, gần dân, có khả năng thực hiện hiệu quả hơn. Không thể để địa phương chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng nhưng thiếu thẩm quyền và nguồn lực thực hiện.

Bên cạnh đó, Kết luận số 213-KL/TW của Ban Bí thư xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là giải pháp then chốt, đột phá. Chỉ thị số 15/CT-UBND của Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội cũng giao Công an thành phố tổ chức tuần tra, lắp đặt camera nhằm phát hiện xe vượt quá giới hạn tải trọng cho phép đi trên đê; giao Sở Xây dựng cắm biển hạn chế tải trọng và phối hợp tuần tra, xử lý vi phạm...

Việc số hóa dữ liệu về bến thủy nội địa, bến bãi tập kết vật liệu xây dựng đang được lực lượng Cảnh sát giao thông đường thủy thành phố triển khai. Hệ thống bản đồ số sẽ giúp xác định chính xác vị trí, tra cứu thông tin, đối chiếu dữ liệu, kịp thời phát hiện và xử lý các vi phạm.

Cần “luồng xanh” cho nguồn cung hợp pháp

Tăng nguồn lực xử lý vi phạm mới giải quyết được một vế của vấn đề. Nếu không tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục pháp lý đối với những bến phù hợp với quy hoạch, có khả năng hoàn thiện điều kiện, bất cập chưa thể được giải quyết tận gốc. Nhu cầu vật liệu không mất đi khi một bến bị đóng mà có thể chuyển sang nơi khác, làm tăng chi phí hoặc phát sinh hoạt động vi phạm dưới hình thức khó kiểm soát hơn.

Trưởng phòng Kinh tế xã Quảng Oai Nguyễn Thị Thu Hằng cho rằng, quản lý bến bãi không chỉ là câu chuyện xử lý vi phạm, mà còn liên quan trực tiếp đến phát triển kinh tế. Trong khi nhu cầu vật liệu phục vụ các dự án rất lớn, nếu đồng loạt dừng các bến mà chưa có nguồn thay thế sẽ ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp và thị trường. Địa phương kiến nghị sớm hình thành các khu tập kết tập trung, hoạt động đúng quy hoạch và pháp luật.

Tại xã Trung Giã, Phó Trưởng phòng Kinh tế Nguyễn Hữu Vương cho biết, sau khi nhiều bến bãi dừng hoạt động, giá cát xây dựng tăng chóng mặt. “Nhu cầu vật liệu xây dựng của thành phố vẫn rất lớn. Bên cạnh việc siết chặt quản lý, cần sớm hình thành các khu bến bãi hợp pháp để bảo đảm nguồn cung ổn định cho thị trường”, ông Nguyễn Hữu Vương nêu.

Nhìn nhận về đề xuất này, luật sư Hoàng Trọng Giáp - Công ty Luật TNHH Hoàng Sa (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) phân tích, đề xuất cấp phép tạm cần được xem xét thận trọng, không thể trở thành cách hợp thức hóa vi phạm hoặc hạ thấp điều kiện an toàn và khi cho phép hoạt động tạm thời cần có giới hạn về thời gian, lộ trình cụ thể theo thực tế chứ không phải tạm thời mà không có thời hạn. Song cũng cần đánh giá khách quan, tình huống từ thực tiễn này đang cho thấy “khoảng trống” giữa yêu cầu đóng các bến hiện hữu với tiến độ hình thành hệ thống cảng, bãi hợp pháp thay thế.

Theo luật sư Hoàng Trọng Giáp, Hà Nội có thể nghiên cứu “luồng xanh” về thủ tục đối với bến bãi phù hợp quy hoạch và có khả năng đáp ứng điều kiện. Bến không phù hợp với quy hoạch, lấn chiếm lòng sông, cản trở thoát lũ hoặc không bảo đảm an toàn phải kiên quyết giải tỏa. Với bến phù hợp với quy hoạch nhưng thiếu thủ tục, cơ quan có thẩm quyền cần trả lời rõ khả năng hoàn thiện, hồ sơ còn thiếu và thời hạn giải quyết. Trường hợp đáp ứng các điều kiện cốt lõi, thành phố có thể nghiên cứu cơ chế hoạt động có thời hạn, đi kèm giám sát nghiêm ngặt trong thời gian hoàn tất thủ tục.

Kết luận số 213-KL/TW của Ban Bí thư yêu cầu hoàn thiện pháp luật, cơ chế, chính sách; bảo vệ không gian thoát lũ và phân định rõ trách nhiệm của từng cấp. Chỉ thị số 15/CT-UBND của Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội không chỉ đặt ra yêu cầu xử lý, mà còn giao trách nhiệm cho từng đơn vị. Như vậy, quản lý nghiêm phải đi cùng trách nhiệm tháo gỡ vướng mắc. Đây là cơ sở để Hà Nội tiếp tục rà soát đồng bộ quy hoạch, thủ tục đất đai, đê điều, môi trường và giao thông đường thủy, không để hồ sơ có khả năng hoàn thiện tiếp tục ách tắc do chồng chéo thẩm quyền hoặc thiếu đầu mối xử lý.

Nhìn nhận từ yêu cầu thực tiễn, chuyên gia đô thị Đinh Quốc Thái khẳng định, trong bối cảnh năm 2026 Hà Nội phấn đấu tăng trưởng khoảng 11%, việc đẩy nhanh các dự án trọng điểm, đầu tư công, hạ tầng và đô thị đòi hỏi nguồn vật liệu rất lớn. Nếu bến phù hợp với quy hoạch phải chờ thủ tục kéo dài, vật liệu phải vận chuyển từ xa thì phần chi phí tăng thêm cuối cùng sẽ đi vào từng dự án và công trình của người dân. Tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục vì thế cũng là giải pháp khơi thông nguồn lực, nhưng phải được thực hiện trên nguyên tắc không đánh đổi an toàn đê điều, không gian thoát lũ và môi trường.

Như vậy, quản trị vùng đất bãi cần được đặt trên 2 trụ cột: Nghiêm minh và kiến tạo. Nghiêm minh để không dung túng lấn chiếm, không hợp thức hóa vi phạm, không đánh đổi an toàn và kỷ cương pháp luật. Kiến tạo để nguồn lực hợp pháp không bị đóng băng, doanh nghiệp đủ điều kiện không phải chờ đợi vô thời hạn và nhu cầu chính đáng của nền kinh tế được đáp ứng.

Tầm nhìn 100 năm đối với không gian ven sông cần được bắt đầu từ năng lực thực thi hôm nay: Cấp xã được trao quyền cùng cán bộ, kinh phí và phương tiện tương xứng; doanh nghiệp đủ điều kiện được mở đường hoạt động hợp pháp; dữ liệu, công nghệ giám sát và trách nhiệm của từng cơ quan được công khai. Khi những “vùng xám” được thay thế bằng cơ chế quản trị minh bạch, Hà Nội vừa lập lại kỷ cương, bảo vệ không gian thoát lũ, vừa tạo nền tảng để vùng đất bãi trở thành nguồn lực phát triển an toàn, bền vững.