Y tế

Cảnh báo ký sinh trùng nguy hiểm từ thói quen sinh hoạt

Mai Hoa 13/08/2026 - 16:50

Một nam thanh niên 40 tuổi tại Hà Nội vốn hoàn toàn khỏe mạnh bất ngờ phát hiện khối u bất thường dưới da đùi trái. Qua phẫu thuật, các bác sĩ đã gắp ra một ấu trùng sán nhái dài tới 7cm. Đáng chú ý, yếu tố nguy cơ dịch tễ duy nhất được xác định là lần người bệnh vô tình uống phải nước suối trong khi bơi lội hơn một tháng trước đó.

Thông tin từ Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương chiều 13-8 cho biết, bệnh nhân là anh T.M.Đ (40 tuổi, sinh sống tại Hà Nội). Theo tiền sử bệnh lý, anh Đ hoàn toàn khỏe mạnh, không có bệnh nền. Khoảng một tháng trước khi đến cơ sở y tế thăm khám, anh tình cờ phát hiện một khối u nhỏ nổi dưới da ở mặt trong đùi trái. Khối u không gây đau đớn dữ dội, chỉ thỉnh thoảng xuất hiện cảm giác ngứa nhẹ. Nhận thấy sự xuất hiện bất thường của khối u, anh Đ đã đến bệnh viện để kiểm tra.

mau-benh-pham-au-trung-san-nhai.jpg
Mẫu bệnh phẩm ấu trùng sán nhái. Ảnh: BVCC

Tại đây, kết quả siêu âm vùng mặt trong đùi trái xác định một khối giảm âm có kích thước khoảng 3,2 x 4cm. Bệnh nhân lập tức được chỉ định phẫu thuật bóc tách tổn thương. Quá trình can thiệp, các bác sĩ bất ngờ phát hiện một ấu trùng màu trắng, dạng dẹt, có chiều dài khoảng 7cm đang ký sinh bên trong khối u. Mẫu bệnh phẩm sau đó được gửi thực hiện xét nghiệm phân tích phân tử, cho kết quả xác định ký sinh trùng thuộc giống Spirometra (ấu trùng sán nhái).

Khai thác tiền sử dịch tễ tại Phòng khám Ký sinh trùng (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương), bệnh nhân cho biết hơn một tháng trước đó, anh từng cùng bạn bè đi tắm suối và trong lúc bơi lội có thể đã vô tình nuốt phải nước suối tự nhiên.

Đánh giá về ca bệnh, PGS.TS Lê Trần Anh (Phòng khám Ký sinh trùng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương) cho biết, bệnh ấu trùng sán nhái là bệnh lý ký sinh trùng do các loài thuộc giống Spirometra gây ra. Con người có thể bị nhiễm bệnh qua nhiều con đường khác nhau, phổ biến nhất là vô tình uống phải nguồn nước tự nhiên có chứa các loài giáp xác nhỏ (Cyclops) mang ấu trùng, hoặc sử dụng thực phẩm từ các vật chủ trung gian như ếch, nhái, rắn chưa được nấu chín kỹ. Bên cạnh đó, thói quen dân gian dùng thịt, mô động vật tươi sống đắp trực tiếp lên mắt hoặc vùng da tổn thương để "chữa bệnh" cũng là con đường truyền nhiễm nguy hiểm.

bvbnd1.jpg
Thăm khám kỹ càng để có cơ sở xác định con đường lây nhiễm. Ảnh: BVCC

Theo PGS.TS Lê Trần Anh, sau khi xâm nhập vào cơ thể con người, ấu trùng sán nhái có khả năng di chuyển linh hoạt qua các mô tổ chức và định cư ở nhiều vị trí khác nhau. Mức độ nguy hại của bệnh phụ thuộc trực tiếp vào vị trí ký sinh cũng như số lượng ấu trùng trong cơ thể.

Sự nguy hiểm gia tăng gấp nhiều lần nếu ấu trùng di chuyển đến các cơ quan quan trọng. Nếu xâm nhập vùng mắt, chúng có thể gây sưng phù mi mắt, đau nhức, chảy nước mắt, phá hủy các cấu trúc của mắt và nghiêm trọng hơn là dẫn đến suy giảm hoặc mất thị lực. Trong những trường hợp hiếm gặp nhưng vô cùng nghiêm trọng, ấu trùng di chuyển vào hệ thần kinh trung ương, gây ra hàng loạt biểu hiện lâm sàng phức tạp như đau đầu dữ dội, co giật, rối loạn ý thức, yếu liệt chi hoặc các tổn thương thần kinh vĩnh viễn.

Chuyên gia y tế khuyến cáo, khi nhận thấy dưới da xuất hiện các khối nổi bất thường, đặc biệt là các khối có tính chất di chuyển, tái xuất hiện nhiều lần hoặc kèm cảm giác ngứa, đau - người dân cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để thăm khám, tuyệt đối không tự ý điều trị.

  • Các biện pháp phòng tránh nhiễm ấu trùng sán nhái và ký sinh trùng:
    • Sử dụng nguồn nước sạch, tuân thủ nguyên tắc "ăn chín, uống sôi"; không uống nước suối, nước ao hồ tự nhiên chưa qua xử lý hoặc chưa đun sôi.
    • Không ăn thịt ếch, nhái, rắn và các loại động vật khác khi còn sống, làm tái hoặc chưa được nấu chín kỹ.
    • Tuyệt đối không áp dụng các thói quen dân gian truyền miệng như đắp thịt hoặc các bộ phận động vật tươi sống lên vết thương hở, vùng da tổn thương hay mắt.