Cảnh báo El Niño mạnh lên bất thường trong năm 2026

El Niño đang mạnh lên sớm hơn thường lệ, gây hạn hán, gián đoạn mùa vụ và bắt đầu tạo sức ép lên giá lương thực cũng như các tuyến thương mại quan trọng.

Trong bối cảnh đó, ước tính gần 50 triệu người có nguy cơ rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng hơn, trong khi giá một số nông sản chủ chốt đã tăng mạnh trước lo ngại về nguồn cung.

Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) đánh giá có 81% khả năng El Niño đạt mức “rất mạnh” trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12. Nếu dự báo trở thành hiện thực, đây có thể là một trong những đợt El Niño mạnh nhất trong lịch sử quan trắc hiện đại.

Thông thường, El Niño đạt cường độ mạnh nhất vào cuối năm, nhưng hiện tượng năm nay đã phát triển mạnh từ giữa năm. Tại Panama, một số khu vực không ghi nhận trận mưa lớn nào kể từ đầu tháng 5. Cao nguyên Ethiopia đang trải qua một trong những mùa hè khô hạn nhất trong bốn thập kỷ, còn Ấn Độ vừa ghi nhận tháng 6 khô hạn thứ năm kể từ khi bắt đầu lưu trữ số liệu mưa vào năm 1901.

Ông Chris Funk, Giám đốc Trung tâm Các mối nguy khí hậu thuộc Đại học California, Santa Barbara, gọi hiện tượng năm nay là một “El Niño khởi phát sớm”.

El Niño hình thành khi nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới tăng cao bất thường, làm thay đổi hoàn lưu khí quyển và các hình thái mưa trên phạm vi rộng.

Năm nay, nhiệt độ nước biển tại khu vực theo dõi El Niño đã tăng nhanh. NOAA dự báo trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12, nhiệt độ trung bình tại đây có thể cao hơn bình thường khoảng 2 độ C, thậm chí có thời điểm chênh lệch trên 3 độ C.

Theo bà Samantha Stevenson-Karl, chuyên gia mô hình khí hậu tại Đại học California, Santa Barbara, mức tăng vài độ có vẻ không lớn nếu so với biến động nhiệt độ không khí trong ngày. Nhưng với đại dương, đó là thay đổi rất lớn.

“Đại dương không thay đổi nhiều đến như vậy. Gần như không bao giờ,” bà cho biết.

Nhiệt lượng tích tụ tại Thái Bình Dương cũng đang đẩy nhiệt độ toàn cầu lên cao. Nhà khoa học khí hậu Zeke Hausfather thuộc tổ chức nghiên cứu khí hậu Berkeley Earth đánh giá năm 2026 có khoảng 40% khả năng trở thành năm nóng nhất trong lịch sử quan trắc. Theo NOAA, tháng 7 vừa qua đã ngang bằng tháng 7-2024, trở thành tháng 7 nóng nhất thế giới kể từ khi số liệu toàn cầu bắt đầu được ghi nhận vào năm 1850.

Sức ép lan sang lương thực và thương mại

Đáng lo ngại hơn là tác động đối với sản xuất nông nghiệp. Theo Chương trình Lương thực Thế giới của Liên hợp quốc, đến cuối năm, El Niño có thể khiến gần 50 triệu người rơi thêm vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng, tương đương mức tăng khoảng 20%.

Tại Đông Nam Á, thời tiết khô hạn ở một số khu vực đã làm chậm việc gieo trồng lúa và các loại cây khác tại Thái Lan, Campuchia, Việt Nam và Philippines. Nhiều khu vực của Ấn Độ cũng vẫn thiếu hụt lượng mưa.

Những lo ngại về mùa màng đã phản ánh trên thị trường hàng hóa. Giá ca cao tăng khoảng 37% kể từ đầu tháng 6 khi các vùng sản xuất ở Tây Phi đối mặt nguy cơ hạn hán. Giá cà phê Arabica tăng khoảng 26% trước lo ngại nắng nóng và lượng mưa thất thường ảnh hưởng đến vụ thu hoạch tại Brazil.

Sản lượng lúa mì của Australia, gạo và đường của Ấn Độ cũng đứng trước nguy cơ chịu tác động. Ngân hàng Thế giới cảnh báo El Niño có thể tạo thêm sức ép lên giá lương thực quốc tế, đặc biệt tại những nền kinh tế thu nhập thấp.

El Niño còn đe dọa kênh đào Panama, vốn được xem là mắt xích quan trọng của thương mại thế giới. Tình trạng thiếu mưa đang làm giảm lượng nước phục vụ hoạt động của tuyến hàng hải này. Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama đã siết giới hạn tải trọng đối với tàu thuyền và chưa loại trừ khả năng hạn chế số lượt tàu qua kênh mỗi ngày.

Ông Steven Paton, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Nhiệt đới Smithsonian ở Panama, cho rằng dự báo tác động của El Niño năm nay đặc biệt khó khăn vì các mô hình máy tính chủ yếu dựa trên những hiện tượng từng xảy ra trong quá khứ.

“Ít nhất, tình hình sẽ tồi tệ ngang với những gì nghiêm trọng nhất chúng ta từng chứng kiến, và có thể còn tồi tệ hơn nhiều,” ông Paton cảnh báo.

Giới khoa học vẫn tranh luận liệu biến đổi khí hậu do con người gây ra có làm tăng tần suất và cường độ của những đợt El Niño cực mạnh hay không. Tuy nhiên, El Niño lần này diễn ra trên nền nhiệt toàn cầu vốn đã cao hơn đáng kể so với thời kỳ tiền công nghiệp, có thể làm trầm trọng thêm nắng nóng, hạn hán và mưa cực đoan.

Tác động kinh tế cũng có thể kéo dài sau khi El Niño kết thúc. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Science năm 2023 cho thấy những đợt El Niño lớn từng làm giảm tốc độ tăng trưởng tại hàng chục quốc gia, với thiệt hại thu nhập kéo dài nhiều năm.

Nhiệt lượng từ Thái Bình Dương dự kiến tiếp tục lan tỏa trong những tháng tới, khiến tác động của El Niño có thể trở nên rõ rệt hơn trong năm 2027.

Nhà khoa học khí hậu Zeke Hausfather cảnh báo: “Những gì chúng ta sẽ chứng kiến vào năm 2027 có thể là hình ảnh xem trước của trạng thái bình thường mới vào năm 2035.”

Theo ông, thế giới có thể phải đối mặt với những mức nhiệt, điều kiện hạn hán và nắng nóng cực đoan “chưa từng xuất hiện trong lịch sử loài người”.