Phòng vệ thương mại thành "lá chắn" cho sản xuất trong nước

Công cụ bảo vệ sản xuất

Theo ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), phòng vệ thương mại là một trong những công cụ góp phần bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa hàng hóa sản xuất trong nước và hàng nhập khẩu.

Cùng với xu hướng gia tăng sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại trên thế giới, doanh nghiệp Việt Nam đang phải đối mặt với các vụ điều tra tại thị trường nước ngoài. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng cần chủ động sử dụng những công cụ hợp pháp này để bảo vệ sản xuất trong nước trước các hành vi cạnh tranh không công bằng.

Thực tế cho thấy, thép, hóa chất và nhựa là những ngành công nghiệp nền tảng thường xuyên chịu tác động của các biện pháp phòng vệ thương mại. Điều này cho thấy nhiều quốc gia coi đây là công cụ chính sách quan trọng để bảo vệ ngành sản xuất trong nước.

Thời gian qua, nhiều ngành sản xuất trong nước đã chủ động tìm hiểu, trao đổi với cơ quan chức năng về khả năng sử dụng công cụ phòng vệ thương mại. Một số ngành đã chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ để đề nghị khởi xướng điều tra. Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong chuẩn bị hồ sơ, cung cấp thông tin và đáp ứng các điều kiện pháp lý.

“Phòng vệ thương mại không nhằm bảo hộ, mà là công cụ chính sách nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước trước những hành vi cạnh tranh không công bằng”, ông Chu Thắng Trung nhấn mạnh. Theo ông, đây là lúc để doanh nghiệp tận dụng để cải tiến công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và phát triển bền vững.

Chuyển từ “ứng phó” sang “phòng ngừa”

Vai trò của phòng vệ thương mại càng rõ khi nhiều ngành công nghiệp nền tảng vẫn đối mặt với sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Theo ông Phạm Huy Nam Sơn, Phó Cục trưởng Cục Hóa chất (Bộ Công Thương), để phòng vệ thương mại phát huy hiệu quả, cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ trong việc theo dõi diễn biến thị trường, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành và kịp thời phát hiện những dấu hiệu cạnh tranh không lành mạnh. “Đây cũng là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp chủ động hơn trong việc đề xuất áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại khi quyền và lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng”, ông Sơn cho hay.

Ông Vũ Xuân Hưng, đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận định, nhiều doanh nghiệp bị động trong tiếp cận thông tin, hạn chế về quản trị dữ liệu và truy xuất nguồn gốc, thiếu nhân lực chuyên trách về phòng vệ thương mại. Do đó, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “ứng phó” sang “phòng ngừa”, chủ động khai thác hệ thống cảnh báo sớm, chuẩn hóa dữ liệu và tăng cường liên kết thông qua các hiệp hội ngành hàng.

Kinh nghiệm thực tế cho thấy dữ liệu, hồ sơ kế toán và chứng từ được chuẩn bị đầy đủ từ sớm có thể tạo khác biệt đáng kể khi tham gia các vụ việc điều tra. Bà Nguyễn Phương Chi, Giám đốc Chiến lược Công ty cổ phần Sợi Thế Kỷ, cho biết nhờ chuẩn bị kỹ hồ sơ và chủ động phối hợp với cơ quan điều tra, doanh nghiệp chỉ chịu mức thuế chống bán phá giá 2,5% trong một vụ điều tra tại Mỹ, thấp hơn đáng kể so với dự báo ban đầu.

Tuy nhiên, phòng vệ thương mại không thể thay thế năng lực nội tại. Ông Bùi Thanh Cảnh, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Thép Miền Nam - VNSTEEL, cho rằng các biện pháp này chỉ tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng và khoảng thời gian cần thiết để doanh nghiệp tái cơ cấu, đổi mới công nghệ, nâng chất lượng sản phẩm. Về lâu dài, năng lực nội tại mới quyết định sự phát triển bền vững.

Từ góc độ hiệp hội, bà Huỳnh Thị Mỹ, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Nhựa Việt Nam, đề xuất tăng cường đào tạo chuyên sâu theo từng ngành hàng, xây dựng bộ tài liệu mẫu về hồ sơ, chứng từ và dữ liệu kế toán để doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, chủ động chuẩn bị khi tham gia các vụ việc phòng vệ thương mại.

Thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm, tăng chia sẻ thông tin, hướng dẫn doanh nghiệp xây dựng dữ liệu và chuẩn bị hồ sơ ngay khi xuất hiện dấu hiệu thiệt hại. Cùng với đó là tăng phối hợp với hiệp hội trong tuyên truyền, đào tạo, hỗ trợ doanh nghiệp; thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu và doanh nghiệp hạ nguồn, đồng thời tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định pháp luật.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đặt ra yêu cầu củng cố năng lực sản xuất trong nước, phòng vệ thương mại cần được nhìn nhận không chỉ là công cụ xử lý các vụ việc phát sinh mà còn là một phần trong chiến lược nâng sức cạnh tranh.

Nếu được sử dụng đúng và kịp thời, phòng vệ thương mại có thể trở thành “lá chắn” giúp doanh nghiệp có thêm thời gian củng cố sản xuất, đổi mới công nghệ, nâng năng suất và tăng cường liên kết chuỗi giá trị. Tuy nhiên, để biến khoảng thời gian bảo vệ đó thành năng lực cạnh tranh thực sự, doanh nghiệp vẫn phải dựa vào năng lực nội tại và khả năng thích ứng với thị trường.