Luật Phát triển công nghiệp văn hóa: “Cú huých” khơi thông nguồn lực sáng tạo

Từ yêu cầu cấp thiết của thực tiễn

Dự thảo được tổ chức lấy ý kiến rộng rãi từ ngày 5 đến hết ngày 24-8-2026, gồm 9 chương, 60 điều, áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trong và ngoài nước tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động công nghiệp văn hóa tại Việt Nam.

Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, việc xây dựng một đạo luật riêng cho lĩnh vực công nghiệp văn hóa xuất phát từ yêu cầu ngày càng rõ nét của thực tiễn phát triển. Việt Nam sở hữu kho tàng di sản văn hóa vật thể, phi vật thể phong phú; hệ thống di tích, danh lam thắng cảnh, làng nghề truyền thống đa dạng, cùng đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức và lực lượng sáng tạo trẻ năng động. Đây là nguồn “nguyên liệu” đặc biệt cho nhiều lĩnh vực như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, âm nhạc, xuất bản, trò chơi điện tử, quảng cáo, thiết kế, thời trang, thủ công mỹ nghệ và du lịch văn hóa.

Những năm gần đây, nhiều sản phẩm văn hóa, chương trình nghệ thuật, bộ phim, trò chơi điện tử, sản phẩm thiết kế và nội dung số của Việt Nam đã tạo được hiệu ứng xã hội, từng bước tiếp cận thị trường quốc tế. Khu vực tư nhân tham gia ngày càng mạnh mẽ; các không gian sáng tạo, tổ hợp văn hóa - giải trí, nền tảng phân phối số cũng dần hình thành. Cùng với đó, nhu cầu tiêu dùng, thưởng thức những sản phẩm văn hóa chất lượng của người dân liên tục gia tăng.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đánh giá, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Tỷ trọng công nghiệp văn hóa trong GDP Việt Nam giai đoạn 2018-2025 ước đạt khoảng 4-5%, còn cách khá xa mục tiêu đến năm 2030 đạt tối thiểu 7%.

Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là hệ thống pháp luật về văn hóa còn thiếu tính đồng bộ và hệ thống, thiếu các chính sách mang tính kiến tạo nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế sáng tạo, có khả năng đóng góp lớn vào GDP và tạo việc làm. Các quy định liên quan hiện phân tán ở nhiều luật chuyên ngành như điện ảnh, sở hữu trí tuệ, du lịch, quảng cáo, xuất bản.

Mặc dù Việt Nam đã có nhiều quy định pháp luật liên quan nhưng chưa có một đạo luật tổng thể, đủ khả năng kết nối xuyên suốt các khâu từ sáng tạo, sản xuất đến phân phối và tiêu dùng sản phẩm văn hóa. Vì vậy, việc xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được xác định không chỉ nhằm bổ sung một văn bản pháp luật mới mà còn hướng tới một “Luật kiến tạo”, vừa tháo gỡ điểm nghẽn, làm rõ những điểm còn chưa rõ ràng, vừa lấp đầy khoảng trống pháp lý để khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sáng tạo, gia tăng hàm lượng văn hóa trong sản phẩm, dịch vụ và bảo vệ thị trường nội địa.

Gỡ “điểm nghẽn”, khơi thông nguồn lực sáng tạo

Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa tập trung vào 6 trụ cột chính gồm: Hệ sinh thái sáng tạo, tài sản trí tuệ, nguồn nhân lực, hạ tầng, thị trường và nguồn lực tài chính. Các chính sách được thiết kế thành một chuỗi liên kết từ sáng tạo, sản xuất đến phân phối, tiêu dùng và tái đầu tư, trong đó người sáng tạo, doanh nghiệp và tài sản trí tuệ được đặt ở vị trí trung tâm.

Với hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, dự thảo hướng tới tăng cường kết nối giữa người sáng tạo, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, quỹ đầu tư, hiệp hội nghề nghiệp và cơ quan quản lý. Nhà nước hỗ trợ chia sẻ dữ liệu, đào tạo kỹ năng, chuyển đổi số, cung cấp công cụ sáng tạo cũng như thử nghiệm có kiểm soát đối với những công nghệ, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới.

Một nội dung đáng chú ý khác là chính sách đối với tài sản trí tuệ. Theo dự thảo, tài sản trí tuệ sẽ được định danh, số hóa và lập hồ sơ nhằm phục vụ bảo hộ, định giá, giao dịch và thương mại hóa.

Ở lĩnh vực nguồn nhân lực, các chính sách tập trung xây dựng khung năng lực, đổi mới đào tạo theo hướng liên ngành, tăng cường sự kết hợp giữa nghệ thuật, công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Người có năng khiếu, nghệ sĩ, nghệ nhân và nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ được tạo điều kiện học tập, giảng dạy, nghiên cứu và tiếp cận những cơ chế đãi ngộ phù hợp.

Về hạ tầng, dự thảo đặt mục tiêu phát triển hệ thống công trình văn hóa, không gian sáng tạo, tổ hợp, cụm và khu công nghiệp sáng tạo; đồng thời xây dựng Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia và các nền tảng số dùng chung.

Ở khâu thị trường, dự thảo chú trọng phát triển các sản phẩm giàu bản sắc Việt Nam, tài sản trí tuệ gốc và những sản phẩm trọng điểm; hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu, hình thành sàn giao dịch và mở rộng xuất khẩu.

Đối với tài chính và đầu tư, dự thảo đề xuất cơ chế đồng đầu tư, chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước với khu vực tư nhân; áp dụng chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng, hải quan đối với hạ tầng, doanh nghiệp, startup và cá nhân sáng tạo.

Trả lời báo chí về dự thảo luật, Nghệ sĩ nhân dân Vương Duy Biên, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam cho rằng, việc xây dựng một đạo luật riêng về công nghiệp văn hóa là rất cần thiết. Đây cũng là bước quan trọng để thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Ông Vương Duy Biên cũng lưu ý, việc xây dựng luật cần khẩn trương nhưng cần thận trọng, lấy ý kiến rộng rãi để bảo đảm tính khả thi và phù hợp với yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa.

Còn theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Uỷ viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, dự thảo luận cần lấy ý kiến rộng rãi không chỉ là một bước trong quy trình xây dựng pháp luật mà còn là cơ hội tập hợp trí tuệ của cơ quan quản lý, chuyên gia, văn nghệ sĩ, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cộng đồng sáng tạo.

Theo dự kiến, Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa sẽ được trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10-2026. Nếu được thông qua, Luật được kỳ vọng sẽ tạo dựng hành lang pháp lý đồng bộ, toàn diện, tháo gỡ những điểm nghẽn, khơi thông và huy động hiệu quả các nguồn lực cho phát triển công nghiệp văn hóa; qua đó tạo động lực đưa các giá trị, sản phẩm văn hóa Việt Nam vươn mạnh ra thế giới trong kỷ nguyên mới.