Hình thành 3 vòng kiểm soát chặt chẽ hoạt động xuất bản

Sáng 9-8, tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Thảo luận tại hội trường, các đại biểu Quốc hội cho rằng, việc xem xét sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản dựa trên những cái cơ sở chính trị, pháp lý rất quan trọng, đầy đủ, rõ ràng và không thể chậm trễ; đồng thời các đại biểu cho rằng thực tiễn cũng đang đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến hoạt động xuất bản và có những vi phạm pháp luật cần phải được xem xét, điều chỉnh.

Đại biểu Nguyễn Thái Học (Đoàn Đắk Lắk) cho rằng, trong Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới nhấn mạnh phải tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, kịp thời xử lý nghiêm những hành vi vi phạm. Từ đó đại biểu đề nghị cần rà soát lại nội dung này trong dự thảo Luật và cần thiết nên có một điều luật riêng về công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm.

Còn đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) đề nghị tăng cường kiểm soát đối với những xuất bản phẩm có nội dung đặc thù với việc cơ chế kiểm soát 3 vòng cần được luật hóa rõ hơn nhằm bảo đảm chặt chẽ, tránh tạo ra khoảng thời gian pháp lý không xác định.

“Tôi đề nghị dự thảo Luật nên quy định nguyên tắc và nhóm tiêu chí cơ bản để xác định xuất bản phẩm thuộc diện kiểm soát đặc biệt, đồng thời cùng với những cơ chế, thời hạn tối đa để cơ quan quản lý trả trả lời. Còn nếu cần kéo dài trong những trường hợp đặc biệt, phải thông báo bằng văn bản, nêu rõ lý do và chỉ được gia hạn trong một thời hạn nhất định”, đại biểu nói.

Bên cạnh đó, các đại biểu Quốc hội cũng đề nghị cần quy định chặt chẽ hơn về xuất bản trên không dân mạng. Đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Đoàn Quảng Trị) cho rằng, thực tiễn cho thấy nhiều nền tảng số như blog, kênh nội dung hoặc hệ thống học liệu đang thực hiện các hoạt động gần với xuất bản nhưng chưa được phân loại rõ ràng, thậm chí có tình trạng “xuất bản trá hình” trên môi trường mạng, phát hành nội dung có tính hệ thống nhưng không chịu sự điều chỉnh của Luật Xuất bản.

Theo đại biểu Nguyễn Văn Mạnh (Đoàn Phú Thọ), tinh thần phân cấp trong dự thảo Luật là phù hợp, tuy nhiên, đối với thẩm quyền cấp xã về cơ sở in, địa điểm phát hành, đại biểu cho rằng, cần đánh giá thận trọng, đầy đủ khối lượng công việc chuyên môn, thẩm định nội dung và điều kiện nhân lực. Hoạt động in xuất bản phẩm liên quan đến thiết bị, quy trình kỹ thuật, an ninh nội dung và điều kiện kinh doanh.

“Không phải mọi cấp xã đều có đầy đủ cán bộ chuyên môn, công cụ hậu kiểm. Việc phân cấp chỉ nên thực hiện khi có quy trình số thống nhất, cơ sở dữ liệu dùng chung, hướng dẫn nghiệp vụ và có cơ chế kiểm tra”, đại biểu Đoàn Phú Thọ nói.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội cũng đề nghị không nên xem nộp lưu chiểu là một bộ phận cấu thành của xuất bản bởi nộp lưu chiểu là nghĩa vụ quản lý nhà nước phát sinh đối với xuất bản phẩm sau khi đã được tạo thành, không phải là dấu hiệu vật chất để xác định một hoạt động có phải là xuất bản hay không.

Bên cạnh đó, nhiều đại biểu cũng đề nghị bổ sung trách nhiệm đối với việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử đối với tổ chức, cá nhân sử dụng trí tuệ hiện tại để hỗ trợ tạo lập, biên tập, hiệu đính hoặc xử lý nội dung xuất sản phẩm điện tử.

Trong đó, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn Quảng Ninh) cho rằng AI chỉ là công cụ hỗ trợ; tổ chức, cá nhân xuất bản, phát hành vẫn là chủ thể, chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính hợp pháp, tính chính xác và nội dung của xuất bản phẩm. Việc bổ sung quy định này sẽ bảo đảm nguyên tắc xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm, nâng cao tính minh bạch và hạn chế việc lợi dụng AI để né tránh trách nhiệm pháp lý.

Phát biểu tiếp thu, làm rõ một số nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho rằng, cần thiết phải tăng cường quản lý nhà nước, bảo đảm hài hòa giữa tiền kiểm và hậu kiểm gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh chính trị, tư tưởng và hạn chế tối đa các sai sót.

Bộ trưởng cho biết, từ thực tế công tác xuất bản thời gian vừa qua, dự thảo Luật đã quy định nộp lưu chiểu chậm nhất 10 ngày trước khi phát hành; đồng thời bổ sung quy định kiểm soát chặt chẽ với các nhóm nội dung quan trọng, phức tạp, nhạy cảm như viết về lãnh tụ, lịch sử dân tộc, chiến tranh cách mạng, danh nhân văn hóa, anh hùng dân tộc, lãnh đạo Đảng, Nhà nước…

“Từ đó nhằm hình thành “ba vòng” kiểm soát chặt chẽ: Nhà xuất bản khẳng định nội dung trình cơ quan chủ quản phê duyệt kế hoạch xuất bản; cơ quan chủ quản xem xét, phê duyệt kế hoạch xuất bản và cơ quan quản lý nhà nước thẩm định xuất bản phẩm, lưu chiểu và cho ý kiến trước khi nhà xuất bản ra quyết định phát hành”, Bộ trưởng nói.