Dựng "lá chắn" từ cộng đồng: Khi Hà Nội chuyển trọng tâm từ chống dịch sang quản lý nguy cơ
Không chờ dịch bệnh bùng phát mới vào cuộc, Hà Nội đang từng bước chuyển từ tư duy "chống dịch" sang chủ động quản lý nguy cơ ngay từ cơ sở. Trong cách làm mới ấy, Đội phòng bệnh cộng đồng trở thành cầu nối giữa ngành Y tế và người dân, giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ ngay tại khu dân cư. Sau hơn một tháng triển khai tại xã Ô Diên, mô hình đã cho thấy hiệu quả bước đầu. Điều đáng ghi nhận không chỉ là những con số về giám sát, phát hiện ca bệnh, mà còn là sự chuyển biến trong ý thức của người dân, từ chỗ thụ động tiếp nhận khuyến cáo sang chủ động tham gia bảo vệ sức khỏe cho chính gia đình và cộng đồng.
Không chờ dịch bệnh bùng phát mới vào cuộc, Hà Nội đang từng bước chuyển từ tư duy "chống dịch" sang chủ động quản lý nguy cơ ngay từ cơ sở. Trong cách làm mới ấy, Đội phòng bệnh cộng đồng trở thành cầu nối giữa ngành Y tế và người dân, giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ ngay tại khu dân cư. Sau hơn một tháng triển khai tại xã Ô Diên, mô hình đã cho thấy hiệu quả bước đầu. Điều đáng ghi nhận không chỉ là những con số về giám sát, phát hiện ca bệnh, mà còn là sự chuyển biến trong ý thức của người dân, từ chỗ thụ động tiếp nhận khuyến cáo sang chủ động tham gia bảo vệ sức khỏe cho chính gia đình và cộng đồng.
Hơn một tuần sau khi điều trị sốt xuất huyết, sức khỏe của chị Nguyễn Thị Ánh, người dân xã Ô Diên, đã dần hồi phục. Nhưng điều khiến chị nhớ nhất không phải quãng thời gian nằm viện, mà là cách khu dân cư nơi mình sinh sống được bảo vệ ngay sau khi ca bệnh được xác định. Ngay khi Trạm Y tế tiếp nhận thông tin, Đội phòng bệnh cộng đồng lập tức có mặt tại khu vực.
Không chỉ đến gia đình chị Ánh, các thành viên còn tỏa đi từng hộ dân lân cận để rà soát các trường hợp có biểu hiện sốt, kiểm tra những dụng cụ chứa nước, tìm các điểm có nguy cơ phát sinh bọ gậy và hướng dẫn người dân thực hiện các biện pháp phòng bệnh.
Mọi thông tin thu thập được đều được chuyển ngay về Trạm Y tế để điều tra dịch tễ, đánh giá nguy cơ và triển khai xử lý theo quy định.
"Tôi thấy rất yên tâm. Không chỉ mình được quan tâm điều trị mà cả khu vực xung quanh cũng được kiểm tra rất kỹ. Các thành viên Đội phòng bệnh cộng đồng thường xuyên đến tuyên truyền, hướng dẫn vệ sinh môi trường nên bà con ai cũng chủ động hơn trước rất nhiều"
Chị Nguyễn Thị Ánh
Điều đáng nói là sau khi ca bệnh được ghi nhận, khu vực sinh sống của chị vẫn tiếp tục được giám sát trong nhiều ngày để phát hiện sớm các trường hợp nghi mắc mới. Một ca bệnh không còn là câu chuyện của riêng một gia đình. Đó trở thành tín hiệu cảnh báo để cả hệ thống phòng dịch ở cơ sở cùng vào cuộc, khoanh vùng nguy cơ ngay từ những ngày đầu tiên.
.png)
Nếu như trước đây, hoạt động kiểm tra môi trường hay tuyên truyền phòng bệnh chủ yếu diễn ra theo từng chiến dịch thì nay, ở Ô Diên, những cuộc gõ cửa đã trở thành công việc thường xuyên. Có mặt tại từng thôn, tổ dân phố, các thành viên Đội phòng bệnh cộng đồng nắm chắc đặc điểm địa bàn mình phụ trách; theo dõi những khu vực thường xuyên đọng nước sau mưa, các hộ gia đình có nguy cơ phát sinh bọ gậy, đồng thời cập nhật kịp thời những trường hợp xuất hiện dấu hiệu bất thường về sức khỏe để thông tin đến Trạm Y tế.
Ông Lý Phú Túc, Trưởng thôn Thúy Hội cho biết, điều thay đổi rõ nhất sau khi mô hình đi vào hoạt động là người dân không còn coi phòng, chống dịch là việc riêng của ngành y tế.
Ông Lý Phú Túc, Trưởng thôn Thúy Hội cho biết, điều thay đổi rõ nhất sau khi mô hình đi vào hoạt động là người dân không còn coi phòng, chống dịch là việc riêng của ngành y tế. "Khi phát hiện người thân hoặc hàng xóm có biểu hiện sốt kéo dài, bà con chủ động báo ngay cho Đội phòng bệnh cộng đồng hoặc Trạm Y tế. Việc vệ sinh môi trường, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi cũng được duy trì thường xuyên hơn trước".
Ông Lý Phú Túc, Trưởng thôn Thuý Hội
Sự chuyển biến không đến từ những khẩu hiệu hay các đợt ra quân ngắn hạn. Đó là kết quả của sự hiện diện bền bỉ của lực lượng phòng dịch ngay trong khu dân cư. Những lần đến từng hộ gia đình, những buổi hướng dẫn trực tiếp và những cuộc trò chuyện gần gũi đã từng bước hình thành ý thức tự phòng bệnh trong mỗi người dân.
Để làm được điều đó, xã Ô Diên đã thành lập 23 Đội phòng bệnh cộng đồng tại các thôn, tổ dân phố; đồng thời ứng dụng bản đồ dịch tễ, mã QR khai báo bệnh và các nhóm cộng đồng để tiếp nhận thông tin nhanh, phục vụ công tác giám sát và xử lý dịch bệnh.
Theo thống kê, trong 7 tháng đầu năm 2026, Hà Nội ghi nhận 871 ca sốt xuất huyết và 588 ca Covid-19. Những con số cho thấy nguy cơ dịch bệnh vẫn luôn hiện hữu, đòi hỏi công tác giám sát phải được triển khai ngay từ cơ sở.
Thực tế tại xã Ô Diên đã cho thấy hiệu quả bước đầu của cách làm này. Trong thời gian triển khai mô hình, địa phương ghi nhận 9 ca sốt xuất huyết và một ổ dịch, trong đó 7/9 trường hợp được phát hiện ngay tại cộng đồng thông qua sự chủ động khai báo của người dân và Đội phòng bệnh cộng đồng, đạt tỷ lệ 77,8%. Sau khi áp dụng đồng bộ các biện pháp xử lý, ổ dịch không ghi nhận thêm ca mắc mới.
Theo đánh giá của Trạm Y tế xã Ô Diên, mô hình đã giúp nâng cao rõ rệt nhận thức của người dân. Ngày càng nhiều người chủ động theo dõi sức khỏe, thông báo sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh và phối hợp với lực lượng y tế trong công tác giám sát, xử lý môi trường.
Trong cuộc chiến với dịch bệnh truyền nhiễm, bệnh viện vẫn luôn là nơi điều trị cuối cùng. Nhưng tuyến phòng thủ đầu tiên lại bắt đầu từ những con ngõ nhỏ, nơi các thành viên Đội phòng bệnh cộng đồng vẫn đều đặn gõ cửa từng gia đình, lắng nghe từng thông tin và phát hiện từng dấu hiệu bất thường.
Thành công của công tác phòng, chống dịch không chỉ được đo bằng số ổ dịch đã được dập tắt, mà còn bằng những ổ dịch không kịp hình thành; không chỉ ở số người được điều trị, mà còn ở số người được bảo vệ trước khi mắc bệnh.
Đó cũng là giá trị mà mô hình đang từng bước tạo dựng ở xã Ô Diên: Biến mỗi khu dân cư thành một "lá chắn" vững chắc, nơi người dân không chỉ là đối tượng được bảo vệ mà còn là lực lượng cùng tham gia giữ gìn sức khỏe cộng đồng.
Nội dung: Đỗ Duẩn | Đồ họa: Đức Hà
