Hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền lợi người lao động

Quy định rõ quyền khiếu nại

Bảo hiểm thất nghiệp không chỉ là chính sách hỗ trợ người lao động khi mất việc làm mà còn là công cụ quan trọng giúp họ sớm quay trở lại thị trường lao động thông qua các hoạt động tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ học nghề. Vì vậy, cùng với việc mở rộng quyền lợi, Luật Việc làm năm 2025 cũng dành sự quan tâm đến việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ người tham gia khi phát sinh tranh chấp hoặc quyền lợi hợp pháp bị ảnh hưởng.

Theo quy định của Luật, cơ quan, tổ chức và cá nhân có quyền đề nghị cơ quan hoặc người có thẩm quyền xem xét lại các quyết định, hành vi liên quan đến bảo hiểm thất nghiệp khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó trái quy định của pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Luật cũng quy định rõ việc khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực bảo hiểm thất nghiệp được thực hiện theo pháp luật về khiếu nại; đối với các quyết định, hành vi phát sinh trong hoạt động thanh tra sẽ thực hiện theo quy định của pháp luật về thanh tra.

Đáng chú ý, Luật xác định rõ các quyết định, hành vi về bảo hiểm thất nghiệp bao gồm việc thực hiện hoặc không thực hiện nhiệm vụ của cơ quan Bảo hiểm xã hội, tổ chức dịch vụ việc làm công và người có thẩm quyền thuộc các đơn vị này trong quá trình giải quyết chế độ cho người lao động.

Một điểm mới đáng chú ý là người lao động được quyền lựa chọn giữa khiếu nại và khởi kiện khi cho rằng quyền lợi hợp pháp của mình bị xâm phạm. Theo đó, người khiếu nại có thể gửi đơn khiếu nại lần đầu đến cơ quan Bảo hiểm xã hội hoặc tổ chức dịch vụ việc làm công đã ban hành quyết định, thực hiện hành vi liên quan; đồng thời cũng có quyền khởi kiện vụ án tại Tòa án theo quy định của pháp luật.

Trong trường hợp không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc quá thời hạn mà vụ việc chưa được giải quyết, người khiếu nại có thể tiếp tục khiếu nại đến cơ quan có thẩm quyền cấp trên hoặc lựa chọn khởi kiện tại Tòa án. Việc quy định rõ trình tự, thẩm quyền giải quyết và quyền lựa chọn của người dân góp phần hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm thất nghiệp, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các cơ quan thực hiện chính sách.

Tăng cường liên thông dữ liệu

Bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý, các chuyên gia cho rằng để chính sách phát huy hiệu quả, điều quan trọng là người lao động cần được tiếp cận đầy đủ thông tin và hiểu đúng bản chất của bảo hiểm thất nghiệp.

Theo bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, bảo hiểm thất nghiệp là chính sách an sinh xã hội nhằm hỗ trợ người lao động khi mất việc làm, không chỉ thông qua khoản trợ cấp bằng tiền mà còn bằng các dịch vụ tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ học nghề để sớm quay trở lại thị trường lao động. Vì vậy, người lao động cần hiểu đây không phải là khoản tiền "đóng bao nhiêu hưởng bấy nhiêu", mà là quỹ an sinh hoạt động trên nguyên tắc chia sẻ rủi ro giữa những người tham gia.

Theo bà Liễu, thời gian qua Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội đã tăng cường tuyên truyền nhiều nội dung của chính sách, đồng thời công khai thông tin về các cơ sở đào tạo nghề, ngành nghề đào tạo và các chương trình hỗ trợ để người lao động dễ dàng tiếp cận, lựa chọn khi có nhu cầu học nghề hoặc chuyển đổi việc làm.

Ở góc độ quản lý,TS Phạm Ngọc Toàn, Giám đốc Trung tâm Thông tin phân tích, dự báo chiến lược và dịch vụ công, cho rằng để hạn chế tình trạng gian lận, trục lợi bảo hiểm thất nghiệp, yếu tố cốt lõi là xây dựng hệ thống quản lý dựa trên dữ liệu, bảo đảm minh bạch và có trách nhiệm giải trình rõ ràng.

Theo ông, cần tăng cường liên thông dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu về lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội và bảo hiểm thất nghiệp, đồng thời nâng cao nhận thức của cả người lao động và người sử dụng lao động về bản chất của chính sách bảo hiểm thất nghiệp là cơ chế chia sẻ rủi ro, không phải khoản tiền cá nhân đóng vào rồi mặc nhiên được nhận lại.

Ông cũng nhấn mạnh, cùng với việc hoàn thiện dữ liệu, các trường hợp vi phạm cần được xử lý nghiêm minh để tăng tính răn đe và củng cố niềm tin vào sự công bằng của chính sách. Khi dữ liệu đầy đủ, trách nhiệm được xác định rõ và các chủ thể tham gia đều có ý thức tuân thủ thì tình trạng trục lợi bảo hiểm thất nghiệp sẽ từng bước được đẩy lùi.

Việc bổ sung quy định về quyền khiếu nại trong Luật Việc làm năm 2025 không chỉ tạo thêm cơ sở pháp lý để bảo vệ người lao động mà còn góp phần hoàn thiện cơ chế giám sát, nâng cao trách nhiệm của các cơ quan thực thi chính sách.

Cùng với đẩy mạnh tuyên truyền, ứng dụng công nghệ thông tin và tăng cường liên thông dữ liệu, những quy định mới được kỳ vọng sẽ giúp chính sách bảo hiểm thất nghiệp được thực hiện công khai, minh bạch, đúng đối tượng, qua đó bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, đồng thời phát huy hiệu quả của một chính sách an sinh xã hội quan trọng trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng biến động.