Bài 5: Để sáng kiến trẻ không dừng lại ở những “điểm sáng”
Quan trọng hơn là làm thế nào để những sáng kiến của người trẻ không chỉ dừng ở những “điểm sáng” riêng lẻ, mà trở thành phong trào bền vững, thành lối sống và bản sắc của cả một thế hệ thanh niên Thủ đô.
Sau những hành trình lặng lẽ gìn giữ di sản, chuyển đổi số, lan tỏa nét đẹp ứng xử hay chung tay làm sạch môi trường của người trẻ Hà Nội, điều đọng lại không chỉ là hành động đẹp. Quan trọng hơn là làm thế nào để các sáng kiến ấy không chỉ dừng ở những “điểm sáng” riêng lẻ, mà trở thành phong trào bền vững, thành lối sống và bản sắc của cả một thế hệ thanh niên Thủ đô.
Đó cũng là bài toán đặt ra trong quá trình xây dựng lớp thanh niên Hà Nội vừa giàu tri thức, làm chủ công nghệ, vừa giữ gìn được cốt cách văn hóa ngàn năm văn hiến.
Hiểu đúng lịch sử để thêm yêu văn hóa dân tộc
Theo Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương Đoàn, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố, Bí thư Thành đoàn Hà Nội Nguyễn Tiến Hưng, những giá trị văn hóa được kết tinh qua hàng nghìn năm lịch sử chính là nền tảng quan trọng để thanh niên Thủ đô xây dựng bản lĩnh, tăng sức đề kháng trước những luồng thông tin, tư tưởng sai lệch trong thời đại số.
Bí thư Thành đoàn Hà Nội cho rằng, tinh thần yêu nước, nét thanh lịch, văn minh và trách nhiệm với cộng đồng của người Hà Nội cần được bồi đắp trong mỗi bạn trẻ. Khi hiểu đúng lịch sử và văn hóa dân tộc, mỗi người sẽ có một “la bàn nội tâm”, đủ khả năng phân biệt đúng - sai, thật - giả, không dễ bị cuốn theo những trào lưu lệch chuẩn trên không gian mạng.
“Công nghệ có thể thay đổi, nhưng bản sắc sẽ là điểm tựa giúp các bạn đứng vững trước những biến đổi của thời đại”, anh Nguyễn Tiến Hưng nhấn mạnh. Từ quan điểm đó, Thành đoàn Hà Nội đã triển khai nhiều cách làm mới để đưa văn hóa đến gần giới trẻ. Cuộc vận động xây dựng hình mẫu thanh niên Thủ đô thời đại mới được gắn với chuyển đổi số, tạo sức hấp dẫn thay vì truyền tải theo phương thức tuyên truyền truyền thống.
Một trong những dấu ấn nổi bật là công trình “Mã hóa các địa chỉ đỏ”. Sau 3 năm triển khai, hơn 300 di tích lịch sử cách mạng trên địa bàn thành phố đã được số hóa bằng hình ảnh 360 độ, thuyết minh song ngữ và tích hợp chatbot AI. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người trẻ có thể tiếp cận lịch sử bằng chính ngôn ngữ và công cụ quen thuộc của thời đại số.
Theo Bí thư Thành đoàn Hà Nội, đây là nỗ lực đưa những giá trị truyền thống hòa cùng hơi thở của tương lai, góp phần đổi mới phương thức giáo dục lý tưởng, bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc cho thanh niên trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ.
Công nghệ mở cánh cửa, nội dung giữ chân người trẻ
Ở góc độ quản lý văn hóa, TS. Phạm Thị Lan Anh, Trưởng phòng Quản lý di sản, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cho rằng, công nghệ giữ vai trò rất quan trọng trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản, nhưng không phải yếu tố quyết định thành công.
Theo bà Phạm Thị Lan Anh, điều cốt lõi vẫn là cách kể câu chuyện về di sản để chạm tới cảm xúc của công chúng. “Chúng ta hiện đã có nhiều nền tảng và sản phẩm số hóa với chất lượng khá tốt, không thua kém thế giới. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc ứng dụng công nghệ để cung cấp thông tin một cách rời rạc thì sẽ rất khó tạo được sức hấp dẫn”, bà Phạm Thị Lan Anh nhận định.
Muốn di sản sống trong đời sống đương đại, công nghệ cần tạo ra sự tương tác và trải nghiệm. Người xem không chỉ tiếp nhận thông tin mà phải được “bước vào” câu chuyện, cảm nhận giá trị lịch sử bằng cảm xúc của chính mình. Khi đó, công nghệ chỉ là cánh cửa, còn nội dung và cách kể chuyện mới là yếu tố giữ chân công chúng.
Thực tế cho thấy, di sản hôm nay không còn chỉ được bảo tồn theo lối truyền thống mà đang bước vào một không gian mới, nơi công nghệ và sáng tạo cùng kiến tạo giá trị. Thay vì chỉ gìn giữ nguyên trạng, nhiều di sản đã được tái hiện bằng ngôn ngữ hiện đại, phù hợp với nhịp sống và cách tiếp nhận của thế hệ trẻ.
Qua bốn mùa Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội, vai trò của cộng đồng sáng tạo, đặc biệt là giới trẻ, ngày càng được khẳng định. Bằng các sản phẩm số, công nghệ thực tế ảo, dữ liệu số hay những cách kể chuyện mới, nhiều nhóm sáng tạo đã góp phần đưa di sản đến gần công chúng hơn, đồng thời hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa.
Theo TS. Phạm Thị Lan Anh, để các sáng kiến không dừng ở những mô hình đơn lẻ, rất cần cơ chế khuyến khích rõ ràng, tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, các tổ chức văn hóa và cộng đồng sáng tạo.
“Cùng với việc đồng hành, hỗ trợ về thủ tục và kết nối nguồn lực, cơ quan quản lý cần tạo nhiều không gian để các nhóm sáng tạo được thử nghiệm, thực hành; từng bước hoàn thiện cơ chế hỗ trợ để những người trẻ giàu tri thức, sáng tạo có điều kiện phát triển các ý tưởng thành những giá trị bền vững”, bà Lan Anh nhấn mạnh.
Trao cơ hội để thanh niên kiến tạo tương lai
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường, Bí thư Đoàn phường Láng Nguyễn Hồng Anh, để thanh niên thực sự phát huy vai trò trong kiến tạo Thủ đô văn minh, hiện đại và lan tỏa các giá trị văn hóa, điều quan trọng nhất là phải trao cơ hội, trao niềm tin và trao không gian sáng tạo cho người trẻ.
Chị Nguyễn Hồng Anh cho rằng, thanh niên hôm nay có nhiều lợi thế với tri thức, khả năng thích ứng nhanh với công nghệ, tư duy đổi mới và sức lan tỏa mạnh mẽ trên các nền tảng số. Tuy nhiên, tinh thần xung kích sẽ khó phát huy hiệu quả nếu thiếu môi trường để biến ý tưởng thành hành động.
Theo Bí thư Đoàn phường Láng, có ba yếu tố cần được chú trọng. Trước hết là bồi dưỡng lý tưởng, bản lĩnh và lòng tự hào về Thủ đô. Khi hiểu lịch sử, yêu văn hóa Hà Nội và nhận thức rõ trách nhiệm với cộng đồng, người trẻ sẽ có động lực gìn giữ những giá trị truyền thống bằng các phương thức mới.
Tiếp đó là trang bị năng lực số và tư duy sáng tạo. Thanh niên không chỉ là người sử dụng công nghệ mà cần trở thành những người sáng tạo nội dung, kể câu chuyện về Hà Nội bằng dữ liệu số, video, thực tế ảo, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông hiện đại. Khi công nghệ kết hợp với văn hóa, sức lan tỏa sẽ lớn hơn rất nhiều.
Yếu tố thứ ba là xây dựng cơ chế phối hợp giữa tổ chức Đoàn với chính quyền, nhà trường, doanh nghiệp và cộng đồng để huy động nguồn lực, tạo điều kiện cho thanh niên hiện thực hóa các ý tưởng thành những công trình, sản phẩm có giá trị lâu dài.
Đối với Đoàn Thanh niên phường Láng, mỗi đoàn viên được định hướng trở thành một “đại sứ văn hóa số” của địa phương. Từ công trình số hóa Di tích lịch sử Pháo đài Láng đến các hoạt động xây dựng tuyến phố văn minh, giữ gìn cảnh quan hay quảng bá di sản trên không gian mạng, mỗi bạn trẻ đều có thể kể một câu chuyện đẹp về Hà Nội bằng chính ngôn ngữ của thế hệ mình.
“Tôi tin rằng, khi được định hướng đúng, được tạo môi trường để cống hiến và được trao niềm tin, thanh niên sẽ không chỉ là lực lượng thụ hưởng thành quả của một Thủ đô văn minh, hiện đại mà sẽ trở thành những người trực tiếp kiến tạo diện mạo Hà Nội trong tương lai”.
Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường, Bí thư Đoàn phường Láng Nguyễn Hồng Anh khẳng định.
Để những “điểm sáng” trở thành diện mạo của một thế hệ
Nhìn lại hành trình của loạt bài Hà Nội trẻ và những "phiên bản mới", có thể thấy người trẻ hôm nay không chỉ tiếp nối truyền thống bằng những việc làm thiện nguyện hay các phong trào xung kích. Họ đang chủ động làm mới cách gìn giữ văn hóa, ứng dụng công nghệ để kể câu chuyện về Hà Nội và góp phần kiến tạo những giá trị mới cho Thủ đô.
Để những sáng kiến ấy không chỉ dừng ở các mô hình tiêu biểu hay những câu chuyện truyền cảm hứng, điều cần thiết là một hệ sinh thái đồng hành, nơi chính quyền, tổ chức Đoàn, nhà trường, doanh nghiệp và cộng đồng cùng tạo điều kiện để ý tưởng được nuôi dưỡng, thử nghiệm và phát triển.
Khi người trẻ được trao niềm tin, được trao cơ hội và được tạo không gian để sáng tạo, những “điểm sáng” sẽ không còn đơn lẻ. Tất cả sẽ kết nối thành dòng chảy bền vững, góp phần hình thành một thế hệ thanh niên Hà Nội vừa tự tin hội nhập, làm chủ công nghệ, vừa gìn giữ cốt cách thanh lịch, văn hiến của Thăng Long - Hà Nội ngàn năm.
Bài viết và trình bày: Lê Dung