Di dân tránh sạt lở, hơn 20 năm người dân vẫn chờ “sổ đỏ”

24 năm trôi qua, nhiều gia đình đã sinh sống ổn định nhưng vẫn chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do hồ sơ qua các thời kỳ không đầy đủ. Vụ việc đặt ra yêu cầu giải quyết thấu đáo, không để người dân tiếp tục gánh hệ quả của những thủ tục hành chính còn dang dở.

Rời nơi sạt lở, lại mắc kẹt vì hồ sơ đất đai

Trong đơn gửi các cơ quan chức năng, 15 hộ dân hiện sinh sống và canh tác tại thôn Dy, nay là thôn Đá Chông, xã Ba Vì cho biết, trước năm 2002, họ sinh sống tại xã Tân Đức, huyện Ba Vì, Hà Nội (nay thuộc tỉnh Phú Thọ). Do khu vực ở cũ bị sạt lở nghiêm trọng, nên ngày 10-7-2002, UBND huyện Ba Vì ban hành Quyết định số 884/QĐ-UB đưa 15 hộ đến sinh sống, canh tác tại xã Minh Quang.

Quyết định giao UBND xã Minh Quang căn cứ quỹ đất địa phương, giải quyết đất ở và đất sản xuất để các hộ ổn định đời sống. Người dân chấp hành chủ trương, nhận đất do địa phương bố trí, xây nhà ở và canh tác. Tuy nhiên, sau nhiều lần kiến nghị, quyền sử dụng đất vẫn chưa được xác lập, trong khi những chuyến di dân cùng đợt tại những thôn khác đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Bà Nguyễn Thị Kim Anh, thôn Đá Chông, xã Ba Vì - một trong những hộ di dân từ năm 2002 - cho biết, sau khi ổn định cuộc sống tại nơi ở mới, người dân đã rất nhiều lần đến cơ quan chức năng đề nghị cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở, nhưng càng ý kiến, sự việc lại càng rơi vào im lặng. Có người đến khi mất vẫn day dứt bởi mảnh đất hơn 20 năm chưa hoàn thành được thủ tục; có cụ nay gần 90 tuổi cũng đứng ngồi không yên, sợ không còn kịp thời gian chờ đợi “sổ đỏ”...

Theo bà Kim Anh, thời điểm di dân, cán bộ xã Minh Quang đã đo đất giao từng hộ, mỗi hộ được khoảng 700m2 đất ở; đất canh tác được giao tại 3 vị trí khác nhau, mỗi khẩu được giao 1 sào ruộng.

“24 năm sinh sống trên đất của mình, nhưng đến nay chúng tôi vẫn như người đi ở nhờ. Không được cấp giấy chứng nhận, người dân muốn vay vốn làm ăn, thế chấp bằng quyền sử dụng đất cũng không được. Đã rất nhiều lần người dân đến xã Minh Quang, đến huyện Ba Vì (cũ), nhưng các cơ quan đều giải quyết nửa vời” - bà Kim Anh bất bình.

Gần đây nhất, ngày 3-7-2026, UBND xã Ba Vì tổ chức làm việc với các hộ và kiểm tra thực địa. Chuyên viên Phòng Kinh tế xã Ba Vì Dương Thị Ánh Tuyết cho biết: Trong 15 trường hợp, 9 trường hợp đang sinh sống trên đất, có nhà ở và công trình phụ trợ; 6 trường hợp đang trồng cây. Có hộ trực tiếp sử dụng ổn định từ khi được giao đất, có trường hợp người được bố trí đất đã mất và con của họ tiếp tục quản lý; một số diện tích đã được chuyển nhượng.

Trong số này có gia đình ông Bùi Mạnh Quỳnh, thuộc diện có công với cách mạng, đã xây nhà, canh tác ổn định từ khi được giao đất. Gia đình ông Nguyễn Thành Thủy, đang thờ cúng liệt sĩ, tiếp tục sử dụng đất của người cha có tên trong danh sách di dân...

Cần phương án xử lý rõ ràng, khả thi

Cung cấp thông tin cụ thể hơn, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Ba Vì Dương Thị Ánh Tuyết cho biết, đây là tồn tại cũ và hiện việc giải quyết gặp nhiều khó khăn. Theo đó, dù nguồn gốc sử dụng đất của các hộ dân xuất phát từ chủ trương di dân của Nhà nước theo Quyết định số 884/QĐ-UB ngày 10-7-2002 của UBND huyện Ba Vì, song Quyết định này chỉ giao UBND xã Minh Quang bố trí đất ở và đất sản xuất cho các hộ dân, không phải là quyết định giao đất cho từng hộ theo quy định pháp luật đất đai.

Trong khi đó, tại thời điểm di dân, UBND xã Minh Quang cũng chỉ có Quyết định giao 30.000m² đất canh tác cho các hộ dân mà không phân định ranh giới từng hộ.

Tài liệu lưu trữ tại UBND xã hiện nay không có hồ sơ giao đất ở, phương án bố trí tái định cư, biên bản bàn giao đất, hồ sơ xác định ranh giới, diện tích từng thửa đất, hồ sơ đăng ký đất đai lần đầu, hồ sơ thực hiện nghĩa vụ tài chính hoặc các tài liệu có giá trị pháp lý khác liên quan đến việc giao đất cho các hộ dân.

Hồ sơ cũng không có tài liệu chứng minh việc thực hiện hoặc miễn thực hiện nghĩa vụ tài chính khi bố trí đất cho các hộ dân di dân năm 2002. Do đó, UBND xã không có căn cứ xác định các hộ dân đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính hay thuộc trường hợp được miễn, giảm hoặc không phải nộp tiền sử dụng đất theo quy định của pháp luật.

Đáng chú ý, theo Kế hoạch số 01/KH-TNMT ngày 8-9-2010 của Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Ba Vì (cũ), các cơ quan chuyên môn đã tổ chức khảo sát, đo đạc để cấp Giấy chứng nhận cho các hộ, tuy nhiên, bản trích đo địa chính chưa được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; không có hồ sơ nghiệm thu, hồ sơ đăng ký đất đai hoặc hồ sơ cấp Giấy chứng nhận.

Trong khi đó, các hộ dân sử dụng đất ổn định trong thời gian dài, không phát sinh tranh chấp, phù hợp Quy hoạch sử dụng đất đến năm 2030 được thành phố phê duyệt.

“Do hồ sơ lưu trữ của cơ quan nhà nước qua các thời kỳ không đầy đủ nên UBND xã không đủ căn cứ pháp lý để tự giải quyết việc cấp Giấy chứng nhận. Do đó, UBND xã đã báo cáo UBND thành phố, đề nghị thành phố xem đây là tồn đọng lịch sử, hướng dẫn điều kiện cấp giấy lần đầu, nghĩa vụ tài chính và xem xét hoàn cảnh các hộ đã có đất, sinh sống ổn định tại xã Tân Đức trước khi di chuyển” - chuyên viên Dương Thị Ánh Tuyết cho biết.

Trước văn bản đề nghị của UBND xã Ba Vì, ngày 31-7-2026, Văn phòng UBND thành phố Hà Nội ban hành Văn bản số 15566/VP-NNMT, truyền đạt ý kiến của Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Xuân Lưu, giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp các đơn vị liên quan xem xét, giải quyết và hướng dẫn UBND xã Ba Vì thực hiện theo quy định; những nội dung vượt thẩm quyền phải được tổng hợp, báo cáo thành phố.

Có thể thấy, tuy chưa có kết quả cuối cùng, song đây là chuyển động tích cực, mở ra cơ hội tháo gỡ vụ việc. Sau 24 năm chờ đợi, điều 15 hộ dân mong đợi là quyền lợi của họ phải được xem xét đầy đủ trên cơ sở nguồn gốc di dân, hiện trạng sử dụng đất và trách nhiệm quản lý nối tiếp của các cơ quan chức năng. Việc hướng dẫn cần một phương án rõ căn cứ, rõ trách nhiệm và khả thi nhằm khép lại tồn tại lịch sử, để người dân thực sự ổn định cuộc sống tại nơi họ được Nhà nước bố trí đến từ hơn hai thập niên trước.