Siết kiểm soát chất lượng nông sản xuất khẩu

Những “điểm nghẽn” cản đường xuất khẩu

Thời gian gần đây, nhiều lô hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam đã bị trả về do tồn dư thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng. Điển hình là một số lô hàng sầu riêng của nước ta không xuất khẩu được do tồn dư chất vàng O và Cadimi.

Lý giải về nguyên nhân, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam Nguyễn Thanh Bình cho hay, việc sản xuất xen canh khiến chất lượng sản phẩm trong cùng một mã số vùng trồng không đồng đều. Đáng lo ngại hơn, chỉ cần một hộ vi phạm quy định về sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hoặc quy trình canh tác, toàn bộ vùng trồng và các hộ cùng sử dụng mã số đều có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Trong khi đó, công tác quản lý vật tư nông nghiệp, hóa chất bảo quản và chế biến còn lỏng lẻo. Nhiều lô hàng bị phát hiện có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng hoặc nhiễm hóa chất cấm. Đây là nguyên nhân khiến hàng hóa bị trả về hoặc tiêu hủy, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Còn theo ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng giám đốc Vina T&T Group, mấu chốt vấn đề vẫn ở việc kiểm soát tốt vùng trồng và cơ sở đóng gói. Theo đó, cần đặt thêm những phòng kiểm nghiệm, quản lý vùng trồng, đưa ra một quy trình chuẩn về trồng trọt, sơ chế, đóng gói và tuyên truyền mạnh hơn nữa đến nông dân, doanh nghiệp.

“Chất cadimi chủ yếu dính khi sản xuất, có thể từ phân bón, đất, nước. Còn vàng O là do cơ sở đóng gói dùng để xử lý, bảo quản. Như vậy, giải quyết từ gốc chính là giải quyết ở hai bộ phận này”, ông Nguyễn Đình Tùng nhấn mạnh.

Nhiều chuyên gia nhận định, trong bối cảnh các thị trường trong và ngoài nước ngày càng siết chặt yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, các rào cản kỹ thuật liên tục được nâng cao, từ quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kiểm soát phát thải cho đến yêu cầu minh bạch toàn bộ chuỗi sản xuất. Điều này buộc ngành nông nghiệp phải thay đổi toàn diện, từ khâu canh tác, thu hoạch đến sơ chế, đóng gói và xuất khẩu.

Nếu không có sự chuyển đổi căn cơ, nông sản Việt Nam không chỉ gặp khó ở thị trường xuất khẩu mà ngay tại thị trường nội địa cũng sẽ đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng lớn. Khi đó, người nông dân dễ rơi vào vòng luẩn quẩn “được mùa mất giá”, sản xuất thiếu ổn định.

Canh tác bền vững, minh bạch chuỗi giá trị

Các chuyên gia cho rằng, để kiểm soát hiệu quả, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ quy hoạch vùng trồng, giám sát môi trường đến xây dựng bản đồ rủi ro. Việc kiểm tra định kỳ đất, nước và cây trồng cần được thực hiện nghiêm túc nhằm phát hiện sớm và xử lý kịp thời các nguy cơ mất an toàn.

Ngoài ra, dịch hại cũng là yếu tố ảnh hưởng lớn đến chất lượng nông sản. Việc lạm dụng hóa chất trong phòng trừ sâu bệnh không chỉ gây tồn dư độc hại mà còn làm giảm uy tín sản phẩm trên thị trường quốc tế. Do đó, các địa phương đang đẩy mạnh áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), tăng cường sử dụng chế phẩm sinh học và giảm phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

Chủ tịch Hội Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam (VIPA) Nguyễn Văn Sơn cho biết: Thời gian tới, VIPA sẽ phối hợp với một số cơ quan chức năng trong việc tập huấn nông dân nâng cao hiểu biết về sản xuất nông sản an toàn; xây dựng các giáo trình tập huấn về việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn hiệu quả, đảm bảo nguyên tắc “Bốn đúng” và có thời gian cách ly hợp lý.

VIPA cũng tiếp tục hợp tác với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), các Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tại các vùng chuyên canh cây công nghiệp, cây ăn trái xuất khẩu để có các giải pháp kỹ thuật hiệu quả xử lý vấn đề dư lượng cadimi và vàng O.

Nhằm tránh tình trạng hàng nông sản xuất khẩu bị trả về do vi phạm các quy định của nước nhập khẩu, VIPA cũng đề xuất các địa phương thực hiện sản xuất nông nghiệp theo chuỗi giá trị để đảm bảo truy xuất nguồn gốc và tính minh bạch trong các khâu như: Cấp mã số vùng trồng, cấp giấy phép đóng gói, quản lý dư lượng cadimi và vàng O…

Về phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các địa phương cần đẩy mạnh canh tác bền vững, từ khâu chọn giống, cải tạo đất, sử dụng phân bón, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh đến kiểm soát toàn bộ quy trình sản xuất. Bởi, chỉ khi bảo đảm chất lượng sản phẩm, xây dựng được vùng nguyên liệu đạt chuẩn và truy xuất rõ ràng,nông sản Việt mới giữ vững uy tín, thương hiệu và phát triển bền vững trên thị trường quốc tế.

“

Nhà nước cần có quy định rõ ràng hơn về quyền lợi và trách nhiệm của các bên liên quan từ Trung ương đến địa phương, từ nhà sản xuất đến các cơ sở đóng gói, cơ quan phân tích chất lượng nông sản, cơ quan cấp phép. Cùng với đó là đẩy mạnh áp dụng công nghệ số trong quản lý theo chuỗi giá trị với sản xuất nông sản.

Chủ tịch Hội Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam (VIPA) Nguyễn Văn Sơn