Hà Nội tạo động lực bứt phá từ thương mại điện tử và trí tuệ nhân tạo
Thủ đô Hà Nội đang bước vào giai đoạn tăng tốc quyết liệt nhằm hoàn thành các chỉ tiêu kinh tế - xã hội quan trọng của năm 2026. Trong bối cảnh phương thức sản xuất và hành vi tiêu dùng có sự chuyển dịch sâu sắc dưới tác động của công nghệ, việc chủ động khai thác không gian số, trọng tâm là thương mại điện tử và trí tuệ nhân tạo (AI), đang được coi là giải pháp mang tính đột phá để vừa kích cầu tiêu dùng nội địa, vừa tạo đà tăng trưởng bền vững cho cộng đồng doanh nghiệp.
Tạo sức bật cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
Theo báo cáo đánh giá tình hình kinh tế - xã hội, trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của Hà Nội ghi nhận mức tăng trưởng 8,22% – mức tăng cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Đi kèm với đó, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt khoảng 517 nghìn tỷ đồng, tăng 13,3%; số lượng doanh nghiệp thành lập mới đạt gần 19.000, tăng 21%. Những con số này thể hiện sự phục hồi rõ nét và sức sống nội tại mạnh mẽ của nền kinh tế Thủ đô.
Tuy nhiên, áp lực đối với chặng đường còn lại của năm 2026 là vô cùng lớn. Để đạt mục tiêu tăng trưởng GRDP hai con số toàn khóa, trong 6 tháng cuối năm, Hà Nội phải nâng tốc độ tăng trưởng lên mức 13,44%. Bên cạnh đó, chỉ tiêu đưa kinh tế số đóng góp 22% vào GRDP trong năm 2026 hiện mới dừng lại ở mức 16,7%.
Nói về yêu cầu này, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang nhận định: "Đây chính là khoảng cách mà thành phố cần thu hẹp bằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Điều này đòi hỏi sự tham gia mạnh mẽ hơn của cộng đồng doanh nghiệp, nhất là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa - lực lượng chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp trên địa bàn".
Thực tế cho thấy, thị trường tiêu dùng đang thay đổi với tốc độ chóng mặt. Ước tính mỗi ngày, người tiêu dùng Việt Nam chi khoảng 1.600 tỷ đồng để mua hơn 12 triệu sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử. Thói quen mua sắm dịch chuyển nhanh chóng sang môi trường trực tuyến không chỉ đặt ra thách thức cho các kênh bán hàng truyền thống mà còn mở ra cơ hội kinh doanh khổng lồ cho những chủ thể biết tận dụng công nghệ. Nhất là khi AI đang dần định hình phương thức kinh doanh mới, giúp tối ưu hóa chi phí và tạo ra thế mạnh cạnh tranh vượt trội.
Theo thống kê, Hà Nội hiện sở hữu nguồn lực công nghệ hàng đầu cả nước với 221 doanh nghiệp khoa học và công nghệ, hơn 1.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và hơn 11.000 doanh nghiệp công nghệ số, đồng thời liên tục giữ vị trí dẫn đầu về chỉ số thương mại điện tử. Mặc dù vậy, khoảng trống giữa tiềm năng công nghệ và khả năng hấp thu của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn là câu hỏi lớn.
Phân tích ở góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội (HANOISME) nhận định AI và thương mại điện tử đang trở thành hai công cụ tạo sức bật trực tiếp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, doanh nghiệp cần đồng thời giải quyết 4 bài toán cốt lõi: Tiếp cận đúng chính sách, ứng dụng đúng công nghệ, kết nối đúng nguồn lực và mở rộng đúng thị trường. Doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy thụ hưởng chính sách sang chủ động tiếp cận và hấp thụ chính sách, coi chuyển đổi số là công cụ nâng cao năng suất thay vì chỉ là xu hướng.
Cũng theo lãnh đạo HANOISME, nguồn lực cho tăng trưởng hiện nay không chỉ bó hẹp ở vốn tín dụng truyền thống mà còn bao gồm công nghệ, dữ liệu, nhân lực chất lượng cao, quỹ đầu tư, mạng lưới đối tác, viện nghiên cứu, trường đại học và hệ thống phân phối đa nền tảng. Điều Thủ đô cần nhất lúc này là xây dựng một cầu nối đủ mạnh để kết nối nhu cầu chuyển đổi của cộng đồng doanh nghiệp với các nhà cung cấp giải pháp, tổ chức tài chính và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chung của thành phố.
Siết chặt quản lý, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Nhằm cụ thể hóa các mục tiêu trên, vừa qua, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 3732/QĐ-UBND phê duyệt Đề án "Thí điểm mô hình tiêu dùng số và bảo trợ thương mại điện tử thành phố Hà Nội". Đề án mang tính đột phá này hướng tới hình thành mô hình tiêu dùng số do chính quyền dẫn dắt, tạo nguồn dữ liệu tin cậy phục vụ công tác quản lý, điều hành, dự báo thị trường và cảnh báo rủi ro.
Theo lộ trình đến năm 2028, Hà Nội đặt mục tiêu có 500 chủ thể tham gia hoặc kết nối mô hình; 1.000 sản phẩm được công khai trên gian hàng số; tối thiểu 80% sản phẩm có truy xuất nguồn gốc hoặc mã định danh phù hợp. Thành phố cũng cam kết 100% chủ thể tham gia được hướng dẫn công khai thông tin bắt buộc, 90% phản ánh và khiếu nại của công dân được phân loại, xử lý đúng hạn, 70% vụ việc có phản hồi trong thời gian công bố. Bên cạnh đó là kế hoạch tổ chức 20 lớp tập huấn, xây dựng bảng điều khiển kỹ thuật số điều hành hiện đại và phấn đấu đạt mức độ hài lòng từ 80% trở lên.
Một trong những nội dung trọng tâm của Đề án là ban hành bộ quy tắc vận hành thống nhất cho mô hình "bảo trợ thương mại điện tử". Quy chế sẽ quy định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, chính quyền địa phương, doanh nghiệp nền tảng, sàn TMĐT và các chủ thể kinh doanh. Đồng thời, cơ chế phối hợp liên ngành giữa Sở Công Thương, Sở Khoa học và Công nghệ, Cơ quan Thuế, Hải quan, Công an thành phố và UBND các địa phương sẽ giúp nâng cao đáng kể hiệu quả quản lý nhà nước đối với lĩnh vực này.
Về mặt hạ tầng, Đề án phát triển theo cấu trúc "lớp điều phối - xác thực - dữ liệu - phản ánh", ưu tiên kết nối các hệ thống sẵn có như Cổng thông tin điện tử, ứng dụng iHanoi, tổng đài dịch vụ công nhằm tránh đầu tư trùng lặp. Đáng chú ý, việc hình thành chuyên trang "Gian hàng số Thủ đô" sẽ công khai danh mục sản phẩm đủ điều kiện, thông tin truy xuất nguồn gốc, chính sách đổi trả và kênh tiếp nhận phản ánh, tạo niềm tin tuyệt đối cho người tiêu dùng khi mua sắm trực tuyến.
Bên cạnh việc mở rộng hạ tầng, thành phố đặc biệt chú trọng công tác bảo vệ người tiêu dùng và lập lại trật tự trên không gian mạng. Trong giai đoạn thí điểm, Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội làm đầu mối phối hợp kiểm tra, xử lý các dấu hiệu hàng giả, hàng nhái, vi phạm sở hữu trí tuệ, gian lận thương mại và quảng cáo sai sự thật. Dữ liệu xử lý vi phạm sẽ được số hóa để xây dựng "bản đồ rủi ro", hỗ trợ công tác giám sát tự động.
Cùng với đó, Hà Nội triển khai chiến dịch truyền thông diện rộng với bộ thông điệp thống nhất: "Người bán rõ danh tính - sản phẩm rõ nguồn gốc - giao dịch có chứng từ - phản ánh có đầu mối". Việc đào tạo được phủ rộng tới từng cán bộ cơ sở, ban quản lý chợ, hộ kinh doanh, chủ thể OCOP, làng nghề truyền thống và các tổ chuyển đổi số cộng đồng.
Quá trình xã hội hóa nguồn lực cũng được định hướng chặt chẽ: Huy động các doanh nghiệp nền tảng, đơn vị logistics, ngân hàng, ví điện tử tham gia hỗ trợ giải pháp kỹ thuật, nhưng tuyệt đối không để doanh nghiệp chi phối tiêu chí công nhận hay dữ liệu quản lý nhà nước. Thành phố đặc biệt chú trọng truyền thông và hỗ trợ các nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, lao động thu nhập thấp, tiểu thương chợ truyền thống và các chủ thể làng nghề chưa quen với môi trường số.
Với bước đi bài bản, kết hợp hài hòa giữa cơ chế quản lý nhà nước, năng lực công nghệ và sự chủ động của doanh nghiệp, Hà Nội đang tạo dựng một hệ sinh thái thương mại điện tử minh bạch, an toàn. Đây chính là đòn bẩy quan trọng để kích cầu tiêu dùng nội địa, thúc đẩy kinh tế số và tạo đà cho Thủ đô bứt phá tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới.