Xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, gắn bó mật thiết với nhân dân

Đây là văn kiện rất quan trọng để thi hành Điều lệ Đảng nhằm tiếp tục xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, gắn bó mật thiết với nhân dân và đáp ứng yêu cầu lãnh đạo đất nước trong giai đoạn mới.

Đặc biệt, việc thực hiện Quy định số 208-QĐ/TW càng có ý nghĩa khi quá trình thi hành trong những năm tới sẽ được sơ kết, tổng kết để phục vụ cho kế hoạch sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng tại Đại hội lần thứ XV của Đảng.

1. Việc Trung ương ban hành Quy định số 208-QĐ/TW ngày 26-7-2026 là nhằm thay thế Quy định số 20-QĐ/TW ngày 8-4-2026 của Ban Chấp hành Trung ương về thi hành Điều lệ Đảng.

Điểm mới trong Quy định số 208-QĐ/TW là điều chỉnh kết cấu, bố cục theo hướng khoa học, thống nhất. Theo đó, Quy định lần này được kết cấu, bố cục theo 7 nhóm nội dung bám sát Điều lệ Đảng, chia thành 8 chương, từ khái quát chung về hệ thống tổ chức Đảng đến quy định những vấn đề cụ thể trong Đảng.

Cụ thể: Hệ thống tổ chức của Đảng; Nguyên tắc tổ chức và cơ cấu tổ chức của Đảng; Đảng viên; Tổ chức Đảng trong Quân đội nhân dân Việt Nam và Công an nhân dân Việt Nam; Kiểm tra, giám sát, khen thưởng, kỷ luật; Đảng lãnh đạo Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể chính trị - xã hội; Tài chính của Đảng. Ngoài ra, Trung ương dành một chương quy định về việc tổ chức thực hiện.

Một trong những nội dung trọng tâm được nêu trong Quy định số 208-QĐ/TW là hệ thống tổ chức của Đảng. Theo đó, Trung ương thống nhất hệ thống tổ chức Đảng gồm 3 cấp (cấp xã, gồm: Xã, phường, đặc khu; cấp tỉnh, thành phố và cấp Trung ương), bảo đảm tương ứng với hệ thống tổ chức hành chính của Nhà nước theo Điều lệ Đảng. “Đây là hệ thống tổ chức cơ bản của Đảng có chức năng lãnh đạo toàn diện ở mỗi cấp và của toàn Đảng”, Quy định số 208-QĐ/TW nêu rõ.

Đối với các tổ chức Đảng có đặc điểm riêng, tính chất đặc thù được điều chỉnh cơ cấu tổ chức bên trong phù hợp theo quy định của Bộ Chính trị, Ban Bí thư.

Điểm đáng chú ý trong quy định lần này là Trung ương tiến hành thí điểm một số nội dung theo đúng thẩm quyền, có phạm vi và thời hạn cụ thể.

Cụ thể là thí điểm định danh tên gọi các loại hình tổ chức Đảng ở cơ sở theo mô hình mới. Một là, thí điểm thống nhất, đồng bộ tên gọi các loại hình tổ chức Đảng ở cấp cơ sở trong toàn Đảng là: Đảng bộ cơ sở, đảng bộ trực thuộc cơ sở và chi bộ. Đối với các tổ chức Đảng có đặc điểm riêng, tính chất đặc thù được điều chỉnh cơ cấu tổ chức bên trong phù hợp theo quy định của Bộ Chính trị, Ban Bí thư.

Hai là, thí điểm tổ chức cơ sở Đảng được xác định gồm Đảng bộ trực thuộc cơ sở và chi bộ.

Ba là, thí điểm thành lập Đảng bộ Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố và đảng bộ Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể tỉnh, thành phố trực thuộc cấp ủy cấp tỉnh.

Quy định cũng tập trung làm rõ mô hình tổ chức Đảng ở xã, phường, đặc khu. Theo đó, trong Chương I của Quy định đã dành một mục quy định về thẩm quyền thành lập tổ chức Đảng trực thuộc Đảng ủy xã, phường, đặc khu.

Cụ thể, ở xã, phường, đặc khu, cấp ủy cấp tỉnh quyết định thành lập tổ chức Đảng xã, phường, đặc khu là Đảng bộ cơ sở trực thuộc cấp ủy cấp tỉnh. Về lập tổ chức Đảng trực thuộc đảng ủy xã, phường, đặc khu, Đảng ủy xã, phường, đặc khu quyết định thành lập tổ chức cơ sở Đảng ở ban chỉ huy quân sự cấp xã, công an cấp xã, doanh nghiệp, hợp tác xã, đơn vị sự nghiệp và các đơn vị khác. Ở địa bàn dân cư, thành lập Đảng bộ trực thuộc cơ sở là cấp trên trực tiếp của các chi bộ thôn, tổ dân phố có đông đảng viên theo hướng dẫn của Ban Tổ chức Trung ương.

Đảng ủy xã, phường, đặc khu quyết định thành lập chi bộ các phòng, ban chuyên môn, đơn vị cấp xã; chi bộ thôn, tổ dân phố.

Điểm đáng chú ý là việc Trung ương quy định thành lập Đảng bộ trực thuộc cơ sở ở những nơi có đặc điểm riêng và ở địa bàn có đông đảng viên nhằm giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tiễn, không làm thay đổi hệ thống tổ chức của Đảng, không làm tăng đầu mối tổ chức và biên chế không cần thiết.

Quy định cũng xác định rõ việc lập các cơ quan chuyên trách tham mưu, giúp việc, đơn vị sự nghiệp của cấp ủy theo hướng: Căn cứ quy mô, tính chất, đặc thù và yêu cầu nhiệm vụ của địa phương, cơ quan, đơn vị. Việc thành lập các cơ quan tham mưu, giúp việc chuyên trách (hoặc kiêm nhiệm) của Đảng ủy cơ sở và Đảng ủy trực thuộc cơ sở sẽ do cấp ủy cấp tỉnh xem xét, quyết định theo quy định của Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Đây là giải pháp xử lý phát sinh trong thực tiễn, với phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” trên cơ sở giữ vững nguyên tắc tổ chức của Đảng và sự lãnh đạo thống nhất của Trung ương.

Quy định số 208-QĐ/TW cũng sửa đổi, bổ sung quy định đối với những tổ chức Đảng chịu sự lãnh đạo, chỉ đạo của cả cấp ủy địa phương và cấp ủy theo ngành, lĩnh vực chuyên môn theo hướng: Việc phân định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, mối quan hệ công tác và quy chế phối hợp được thực hiện theo quy định của Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Ngoài ra, Quy định cũng đã thống nhất tên gọi của một số tổ chức, cơ quan, đơn vị và điều chỉnh về văn phong, từ ngữ cho đồng bộ, thống nhất, dễ hiểu, dễ triển khai thực hiện trong thực tiễn.

Việc Trung ương ban hành Quy định số 208-QĐ/TW là hết sức cần thiết để tiếp tục hoàn thiện, cụ thể hóa chủ trương của Trung ương về mô hình tổ chức Đảng trong giai đoạn mới. Đặc biệt, quy định đã tạo cơ sở chính trị, pháp lý trong việc định danh tên gọi, điều chỉnh, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, mối quan hệ công tác và trách nhiệm chính trị của từng cấp ủy, tổ chức Đảng trong toàn Đảng.

2. Trong phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Thi hành Điều lệ Đảng phải tuyệt đối chấp hành Điều lệ, đúng thẩm quyền; vấn đề mới cần thí điểm phải rõ phạm vi, thời hạn, trách nhiệm và được tổng kết”.

Một nội dung cần lưu ý là trong khâu tổ chức thực hiện là trong Quy định số 208-QĐ/TW đã cụ thể hóa chủ trương thí điểm mô hình tổ chức Đảng như đã nêu ở trên. Do đó, trong việc tổ chức thực hiện, Ban Chấp hành Trung ương Đảng giao Bộ Chính trị, Ban Bí thư chỉ đạo các cơ quan tham mưu, giúp việc rà soát, khẩn trương sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế các quy định, hướng dẫn của Trung ương về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy, mối quan hệ công tác, quy chế làm việc của các loại hình tổ chức Đảng và các vấn đề liên quan khác (nếu có) theo đúng Quy định này, hoàn thành trong năm 2026.

Trong thời gian chưa ban hành văn bản điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy, mối quan hệ công tác, quy chế làm việc của các loại hình tổ chức Đảng thì các quy định hiện hành tiếp tục được thực hiện cho đến khi có văn bản sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế.

Thực tế, việc triển khai thực hiện Quy định số 208-QĐ/TW về thi hành Điều lệ Đảng là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của cấp ủy, tổ chức Đảng các cấp. Do đó, yêu cầu đặt ra là các cấp ủy, tổ chức Đảng, cơ quan chuyên trách tham mưu, giúp việc của cấp ủy, cán bộ, đảng viên cần quán triệt, thực hiện Quy định thi hành Điều lệ Đảng đồng bộ với việc sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.

Cùng với đó, các cơ quan chuyên trách tham mưu, giúp cần đẩy mạnh việc nghiên cứu để hướng dẫn thực hiện chuyển đổi số trong hoạt động của các tổ chức Đảng, cơ quan, đơn vị của Đảng, những vấn đề thuộc về phương pháp, quy trình, thủ tục và nghiệp vụ nhằm cụ thể hóa những quy định của Điều lệ Đảng, phù hợp với tình hình và yêu cầu thực tiễn trong công tác xây dựng Đảng hiện nay.

Việc cụ thể hóa Quy định số 208-QĐ/TW về thi hành Điều lệ Đảng càng quan trọng hơn khi đây là cơ sở để Trung ương đánh giá, tổng kết nhằm phục vụ cho kế hoạch sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng tại Đại hội lần thứ XV của Đảng. Phát biểu chỉ đạo tại phiên họp thứ nhất cho ý kiến về kế hoạch, định hướng triển khai nhiệm vụ của Ban Chỉ đạo Trung ương về Tổng kết thực tiễn và nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng (diễn ra sáng 5-8), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng ban Chỉ đạo nhấn mạnh, đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng của nhiệm kỳ Đại hội lần thứ XIV của Đảng, trực tiếp phục vụ việc bổ sung, sửa đổi Cương lĩnh và chuẩn bị Đại hội XV của Đảng. Đây cũng là quá trình Đảng tự soi lại mình, tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận về Đảng cầm quyền và hoàn thiện nền tảng tổ chức để lãnh đạo đất nước phát triển trong giai đoạn mới.

Những nội dung cơ bản của Điều lệ Đảng hiện hành vẫn còn nguyên giá trị; nhưng cũng không né tránh vấn đề mới do thực tiễn đặt ra như: Sắp xếp tổ chức bộ máy, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, phân cấp, phân quyền, kiểm soát quyền lực và chuyển đổi số...

Trên cở sở đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, đổi mới phương pháp nghiên cứu và tổ chức thực hiện. Kế thừa nội dung Báo cáo tổng kết 15 năm thi hành Điều lệ Đảng (2011-2025), không làm lại từ đầu, không tổng kết theo lối hành chính. Trọng tâm là cập nhật thực tiễn sau sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện Quy định số 208-QĐ/TW ngày 26-7-2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về thi hành Điều lệ Đảng và những yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới; nhận diện đúng vấn đề cơ bản, phổ biến, lâu dài cần giải quyết ở cấp Điều lệ.

Đề cao trách nhiệm, siết chặt kỷ cương, kỷ luật và nghiêm túc thi hành Điều lệ Đảng để tiếp tục xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, gắn bó mật thiết với nhân dân; đồng thời, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu lãnh đạo đất nước trong kỷ nguyên mới tiến lên giàu mạnh, thịnh vượng, nhân dân hạnh phúc.