EVFTA mở rộng dư địa hợp tác kinh tế Việt Nam - EU

Khi hiệp định bước sang năm thứ bảy với 99% hàng hóa Việt Nam được miễn thuế vào EU, doanh nghiệp đứng trước cơ hội mở rộng thị trường nhưng cũng phải thích ứng với những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe.

EVFTA tạo cú hích cho thương mại và doanh nghiệp

Sau 6 năm thực thi, EVFTA đã chứng minh vai trò là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và EU. Không chỉ tạo thuận lợi cho dòng chảy thương mại, hiệp định còn mở ra cơ hội thu hút đầu tư, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Theo số liệu của Cục Hải quan và Cục Thống kê, tổng kim ngạch thương mại Việt Nam - EU từ tháng 1-1995 đến hết tháng 6-2026 đạt khoảng 900 tỷ USD. Riêng 6 năm kể từ khi EVFTA có hiệu lực (từ tháng 8-2020 đến nay) đã đóng góp 383,8 tỷ USD, tương đương 42,6% tổng kim ngạch thương mại của hơn ba thập kỷ. Điều này cho thấy tốc độ tăng trưởng thương mại giữa hai bên đã được đẩy nhanh đáng kể nhờ những cam kết mở cửa thị trường.

Động lực tăng trưởng tiếp tục được thể hiện rõ trong năm 2026 khi bước sang năm thứ bảy, EVFTA tiếp tục ghi nhận cột mốc quan trọng khi EU hoàn tất lộ trình xóa bỏ thuế quan đối với 99% hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Đây được xem là dư địa lớn để các doanh nghiệp mở rộng thị phần tại một trong những thị trường có sức mua và tiêu chuẩn cao nhất thế giới.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương đạt 41,4 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt 31,8 tỷ USD, nhập khẩu từ EU đạt 9,7 tỷ USD, đưa thặng dư thương mại lên 22 tỷ USD, vượt mức của cả năm 2019 - thời điểm trước khi EVFTA có hiệu lực.

Theo Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert, việc dỡ bỏ các rào cản tiếp cận thị trường đã góp phần củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời đưa Việt Nam trở thành một trong những đối tác kinh tế quan trọng của châu Âu tại khu vực châu Á.

Hiệu quả của EVFTA không chỉ thể hiện qua những con số thương mại mà còn phản ánh rõ trong hoạt động của doanh nghiệp. Khảo sát Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) quý II-2026 của EuroCham cho thấy 55% doanh nghiệp châu Âu coi Việt Nam là thị trường trọng điểm hoặc cứ điểm tăng trưởng, trong khi 22% xem Việt Nam là mắt xích quan trọng trong chiến lược phát triển tại khu vực.

Khoảng một nửa doanh nghiệp đang tham gia thương mại Việt Nam - EU được hưởng lợi trực tiếp từ ưu đãi thuế quan của EVFTA. Có tới 66% doanh nghiệp ghi nhận tiết kiệm chi phí, chủ yếu từ 5-15%, trong khi 11% số doanh nghiệp giảm được trên 30% chi phí thuế.

Ở góc độ doanh nghiệp Việt Nam, ông Trần Văn Hiếu, Giám đốc Công ty TNHH Phát triển nông nghiệp và Tư vấn môi trường DACE (Hà Nội) cho biết, doanh thu từ thị trường EU hiện chiếm khoảng 56% tổng doanh thu của doanh nghiệp, tăng đều qua 6 năm. Không chỉ mở rộng thị trường, EVFTA còn tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận công nghệ, thu hút đầu tư và hình thành chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến chế biến, xuất khẩu.

Cơ hội cũng đang mở ra tại nhiều thị trường thành viên EU. Theo Thương vụ Việt Nam tại Slovenia, thương mại song phương đã phục hồi sau giai đoạn chịu ảnh hưởng bởi gián đoạn vận tải qua Biển Đỏ. Số liệu mới nhât cho thấy, trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này đạt 179,28 triệu USD, tăng 11,9%, tiếp tục duy trì xuất siêu. Các nhóm hàng như dệt may, da giày, điện tử, cà phê và nông, thủy sản vẫn còn nhiều dư địa tăng trưởng nhờ cơ cấu hàng hóa mang tính bổ sung giữa hai nền kinh tế.

Nâng sức cạnh tranh để khai thác hiệu quả giai đoạn mới

Cùng với việc thuế quan dần được xóa bỏ, yêu cầu của thị trường EU cũng chuyển mạnh sang các tiêu chuẩn về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng… Đây được xem là thách thức lớn nhưng cũng là động lực để doanh nghiệp Việt Nam đổi mới mô hình sản xuất.

Theo khảo sát của EuroCham, những vướng mắc lớn nhất hiện nay tập trung ở thủ tục hải quan, hoàn thuế VAT và quy tắc xuất xứ. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, số hóa chứng từ và thống nhất cách áp dụng quy định được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tận dụng tốt hơn các ưu đãi từ EVFTA.

Phó Chủ tịch EuroCham Jean-Jacques Bouflet cho rằng EVFTA không chỉ là hiệp định cắt giảm thuế quan mà còn tạo khuôn khổ hợp tác về tiêu chuẩn kỹ thuật, sở hữu trí tuệ và phát triển bền vững. Trong bối cảnh EU triển khai Thỏa thuận Xanh, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và Quy định chống phá rừng (EUDR), năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn mới sẽ quyết định khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Nhiều doanh nghiệp đã chủ động thích ứng. Theo Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) Cao Hữu Hiếu, tập đoàn đang đẩy mạnh đầu tư chuỗi dệt - nhuộm, chuyển đổi xanh, phát triển sản xuất tuần hoàn, ứng dụng năng lượng tái tạo và công nghệ số nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ESG, truy xuất nguồn gốc cũng như yêu cầu của các thương hiệu toàn cầu. Đây là nền tảng để giữ vững đơn hàng tại các thị trường có yêu cầu cao, trong đó có khu vực châu Âu.

Đối với ngành nông nghiệp, ông Trần Văn Hiếu, Giám đốc Công ty TNHH Phát triển nông nghiệp và Tư vấn môi trường DACE cho rằng, cần tiếp tục quy hoạch vùng nguyên liệu đạt chuẩn, phát triển vùng trồng bền vững và tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp kết nối với các hệ thống phân phối tại châu Âu để mở rộng đầu ra cho nông sản Việt Nam.

Theo khuyến nghị của Thương vụ Việt Nam tại Slovenia, các doanh nghiệp muốn khai thác hiệu quả thị trường EU cần đáp ứng các chứng nhận quốc tế như GlobalGAP, HACCP, BRC hoặc ISO 22000, đồng thời bảo đảm truy xuất nguồn gốc và tuân thủ các quy định về dư lượng hóa chất, ghi nhãn sản phẩm.

Ở góc độ đầu tư, cộng đồng doanh nghiệp châu Âu kỳ vọng Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam - EU (EVIPA) sớm được các quốc gia thành viên EU phê chuẩn để tạo nền tảng pháp lý ổn định, thu hút thêm dòng vốn chất lượng cao vào các lĩnh vực công nghệ cao, hạ tầng số và năng lượng sạch.

Sau sáu năm thực thi, EVFTA không chỉ mang lại những con số tăng trưởng thương mại ấn tượng mà còn tạo động lực để doanh nghiệp Việt Nam chuyển đổi theo hướng xanh, hiện đại và bền vững. Khi dư địa cắt giảm thuế quan gần như được khai thác tối đa, năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, đổi mới công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng sẽ là chìa khóa để doanh nghiệp tận dụng hiệu quả hơn các cơ hội mà hiệp định mang lại trong giai đoạn tới.