Góp ý về đề xuất nộp tiền để được hưởng án treo

Đề xuất án tù dưới 5 năm có thể nộp tiền để hưởng án treo

Bộ Công an đang soạn thảo Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi và dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất vào tháng 8-2026. Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi đề xuất bổ sung trường hợp người bị xử phạt tù không quá 5 năm có thể được toà án xem xét cho hưởng án treo, kèm theo nộp một khoản tiền thay thế hình phạt tù và ấn định thời gian thử thách.

Theo Điều 65, Bộ luật Hình sự hiện hành, khi xử phạt tù không quá 3 năm, căn cứ vào nhân thân của người phạm tội và các tình tiết giảm nhẹ, nếu xét thấy không cần phải bắt chấp hành hình phạt tù thì toà án cho hưởng án treo và ấn định thời gian thử thách từ 1 năm đến 5 năm.

Còn tại Điều 65, Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, ngoài quy định trên trên, cơ quan soạn thảo đề xuất bổ sung thêm quy định: “Khi xử phạt tù không quá 5 năm, căn cứ vào nhân thân của người phạm tội và các tình tiết giảm nhẹ, nếu xét thấy không cần phải bắt chấp hành hình phạt tù, nếu không thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này thì tòa án quyết định cho hưởng án treo, mức tiền phải nộp để thay thế hình phạt tù và ấn định thời gian thử thách từ 1 năm đến 2 năm”.

Như vậy, theo đề xuất, người bị phạt tù trên 3 năm đến không quá 5 năm, có nhân thân tốt và có các tình tiết giảm nhẹ thì có thể được hưởng án treo, đồng thời phải nộp tiền thay thế hình phạt tù và ấn định thời gian thử thách.

Có thể thấy, đề xuất trên của cơ quan soạn thảo đã thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước, tạo điều kiện đề người phạm tội được tiếp tục lao động, cống hiến cho xã hội, đảm bảo tính nhân đạo và thông lệ quốc tế.

Cần quy định cụ thể mức tiền phải nộp để thay thế hình phạt tù

Qua nghiên cứu hồ sơ Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội Hoàng Minh Hiển đánh giá, đề xuất án tù dưới 5 năm có thể nộp tiền để hưởng án treo là rất nhân văn. Tuy nhiên, khi xem xét áp dụng vẫn cần đảm bảo tính nghiêm khắc của pháp luật, tránh áp dụng tùy tiện, cảm tính. Đề xuất sửa đổi điều khoản này còn chung chung, mang tính định tính và có thể gây khó khăn trong quá trình áp dụng. Bởi lẽ:

Điều kiện áp dụng là “Khi xử phạt tù không quá 5 năm” trong Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi chưa rõ đây là mức án mà tòa án đã quyết định áp dụng đối với người phạm tội hay đây là khung hình phạt mà người đó bị truy tố, xét xử.

Điều kiện áp dụng đối với trường hợp này chưa cụ thể và chưa xác định được mức nộp tiền để thay thế hình phạt tù như thế nào.

Thời gian thử thách trong trường hợp này còn ngắn. Trong khi trường hợp đủ điều kiện áp dụng án treo quy định tại khoản 1 Điều 65, Bộ luật Hình sự hiện hành thì thời gian thử thách là từ 1 năm đến 5 năm. Song, trường hợp cho phép nộp tiền để thay thế hình phạt tù áp dụng với người bị xử phạt tù với mức phạt cao hơn nhưng thời gian thử thách lại ngắn hơn, chỉ từ 1 năm đến 2 năm. Điều này là chưa hợp lý.

Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội đề xuất quy định lại về nội dung này như sau:

Việc áp dụng nộp tiền thay thế hình phạt tù đối với người bị xử phạt tù không quá 5 năm chỉ nên áp dụng trong các trường hợp: Phạm tội ít nghiêm trọng và nghiêm trọng; phạm tội rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng trong trường hợp người phạm tội là người đồng phạm giúp sức có vai trò thứ yếu hay thực hiện theo chỉ đạo của cấp trên, làm công hưởng lương và không được hưởng lợi.

Đặc biệt, biện pháp này không nên áp dụng đối với một số nhóm tội nhất định như các tội xâm phạm an ninh quốc gia, các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh.

Về việc nộp tiền, cần có hướng dẫn cụ thể về mức tiền phải nộp thay thế là bao nhiêu để tòa án có cơ sở áp dụng thống nhất. Cần làm rõ bản chất khoản tiền nộp này là như thế nào, có tương đương với hình phạt tiền hay không? Nếu sau khi tòa án đã quyết định nhưng người phạm tội không nộp đủ tiền thì sẽ xử lý như thế nào? Các nội dung này cũng cần được làm rõ trước khi quy định điều khoản này.

Chuyên gia pháp lý cũng đề xuất tăng thời gian thử thách tương ứng với các trường hợp đủ điều kiện được hưởng án treo theo quy định tại khoản 1 Điều 65, Bộ luật Hình sự hiện hành.

Đồng quan điểm trên, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội cũng cho rằng, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự là cần thiết, nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về cải cách tư pháp, phòng, chống tội phạm; khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thi hành; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội đã đưa ra nhiều góp ý, đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, rà soát một số nội dung. Trong đó, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định cụ thể về “mức tiền phải nộp để thay thế hình phạt tù”.

Theo đó, Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi mới quy định tòa án quyết định cho người phạm tội hưởng án treo và nộp một khoản tiền để thay thế hình phạt tù nhưng chưa quy định mức tiền. Quy định này có thể dẫn đến cách hiểu, cách áp dụng khác nhau trong thực tiễn, chưa bảo đảm yêu cầu về tính cụ thể, minh bạch, dễ hiểu, dễ áp dụng theo quan điểm xây dựng Dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi.