Chế biến sâu nâng giá trị nông sản Thủ đô

Nút thắt ở khâu chế biến

Theo Trưởng phòng Chất lượng và Phát triển thị trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Thị Thu Hằng, hiện Hà Nội có 1.173 cơ sở sản xuất, kinh doanh nông, lâm, thủy sản đủ điều kiện an toàn thực phẩm; hơn 1.700 cơ sở chế biến. Thành phố hiện có 3 loại hình cơ sở sơ chế, chế biến nông sản, gồm: Doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ gia đình. Tuy nhiên, phần lớn nông sản vẫn được tiêu thụ dưới dạng tươi sống, chưa qua sơ chế hoặc chế biến sâu, khiến giá trị gia tăng còn thấp và khả năng cạnh tranh chưa cao. Trong khi đó, nhu cầu của người tiêu dùng đang thay đổi nhanh chóng.

Các sản phẩm chế biến, thực phẩm làm sẵn và ăn liền ngày càng được ưa chuộng nhờ tính tiện lợi, bảo đảm chất lượng và giá cả hợp lý. Hiện, nhóm sản phẩm này chiếm khoảng 20-25% lượng nông, lâm, thủy sản tiêu thụ tại các siêu thị, cửa hàng chuyên doanh và hệ thống bán lẻ hiện đại. Dù vậy, các sản phẩm chế biến do Hà Nội sản xuất mới đáp ứng khoảng 20% nhu cầu thị trường. Phần lớn nguồn cung vẫn phải nhập từ các địa phương khác hoặc từ nước ngoài.

Những năm qua, công tác tái cơ cấu ngành chế biến nông sản đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, năng lực chế biến nhìn chung vẫn còn hạn chế. Công nghệ chưa hiện đại, mức độ cơ giới hóa và tự động hóa thấp, năng suất chưa cao, chi phí sản xuất lớn. Thành phố vẫn thiếu những doanh nghiệp đầu tàu có đủ năng lực đầu tư quy mô lớn vào lĩnh vực này. Bên cạnh đó, những khó khăn trong tiếp cận quỹ đất, nguồn vốn và mặt bằng sản xuất tiếp tục là rào cản khiến nhiều doanh nghiệp chưa mạnh dạn đầu tư mở rộng hoạt động chế biến sâu.

Thực tế từ doanh nghiệp cho thấy, các chính sách hỗ trợ hiện hành chưa tạo được sức hút đủ mạnh đối với các nhà đầu tư. Giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ thực phẩm Vinh Anh (xã Thường Tín) Đào Quang Vinh cho rằng, chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp hiện nay vẫn chưa tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực như chế biến nông sản, giết mổ tập trung, nông nghiệp công nghệ cao hay nông nghiệp hữu cơ. Nhiều cơ sở sơ chế, chế biến chưa có điều kiện tiếp cận các công nghệ thân thiện với môi trường, gây ảnh hưởng đến hình ảnh thương hiệu cũng như khả năng mở rộng thị trường xuất khẩu.

Ở khu vực kinh tế tập thể, Giám đốc Hợp tác xã Chăn nuôi dịch vụ Đồng Tâm (xã Kiều Phú) Nguyễn Đình Tường cho biết, nhiều hợp tác xã đang thiếu nguồn vốn để đầu tư xây dựng cơ sở sản xuất tập trung, dây chuyền giết mổ và chế biến thực phẩm từ động vật, trong khi đây là điều kiện quan trọng để đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị hàng hóa.

Đổi mới công nghệ để gia tăng giá trị

Trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, nhiều chuyên gia cho rằng, ứng dụng công nghệ cao là chìa khóa nâng tầm ngành chế biến nông sản. Theo đó, các doanh nghiệp cần mạnh dạn ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong toàn bộ chuỗi sau thu hoạch và chế biến thực phẩm nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm.

Để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp để đầu tư ứng dụng công nghệ cao, Phó Giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm 3Brothers (xã Phúc Thịnh) Nguyễn Xuân Tuấn cho rằng, các ngành chức năng cần đẩy mạnh quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung gắn với chế biến; đầu tư công nghệ hiện đại; phát triển hệ thống logistics; mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, ngành Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện và tham mưu cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích đầu tư vào chế biến nông sản, thu hút nguồn lực xã hội để phát triển hạ tầng chế biến, thương mại và logistics. Đồng thời, thành phố sẽ đẩy mạnh ứng dụng và chuyển giao khoa học, công nghệ trong quản lý chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm cũng như trong sản xuất, bảo quản và chế biến nông, lâm, thủy sản.

Bên cạnh đó, Hà Nội sẽ khuyến khích doanh nghiệp tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu để ứng dụng các công nghệ tiên tiến, như: Chiếu xạ, xử lý bằng hơi nước nóng, bao gói điều chỉnh khí quyển, bảo quản lạnh, công nghệ sinh học và chế biến phụ phẩm nông nghiệp, qua đó tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Thành phố cũng ưu tiên phát triển chế biến đối với các ngành hàng có lợi thế, như: Lúa gạo, rau, quả, thịt, trứng và sữa, gắn với chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo nhóm sản phẩm chủ lực quốc gia, sản phẩm chủ lực của thành phố và các đặc sản địa phương.

Cùng với phát triển công nghệ, thành phố sẽ thúc đẩy cơ giới hóa đồng bộ; đầu tư hạ tầng công nghiệp, logistics, kho bảo quản và thương mại điện tử tại các vùng sản xuất tập trung; đồng thời xây dựng vùng nguyên liệu ổn định gắn với nhu cầu thị trường và năng lực chế biến.

Việc tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế, nguồn vốn, công nghệ và hạ tầng, cùng với đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, sẽ tạo nền tảng để Hà Nội xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, xanh, sạch, hữu cơ và phát triển theo hướng kinh tế tuần hoàn. Đây cũng là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị nông sản, tăng sức cạnh tranh và từng bước đưa nông sản Thủ đô tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản toàn cầu.