Đổi mới tư duy, nâng cao giá trị sản xuất

Khi quỹ đất nông nghiệp chịu áp lực mạnh từ quá trình đô thị hóa, bài toán của nông nghiệp Thủ đô không còn là mở rộng diện tích mà là nâng cao giá trị trên từng đơn vị đất. Đây cũng là động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ sản xuất dựa vào sản lượng sang phát triển kinh tế nông nghiệp dựa trên chất lượng, công nghệ và tính bền vững.

Chuyển mạnh sang nền nông nghiệp sinh thái

Những năm gần đây, Hà Nội từng bước thay đổi mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ. Nhiều địa phương đã chuyển sang sử dụng phân bón hữu cơ, phân vi sinh, thuốc bảo vệ thực vật sinh học; mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; đầu tư nhà màng, nhà lưới, hệ thống tưới tiết kiệm và tự động hóa.

Mô hình “Kim Sơn Farm” của anh Nguyễn Văn Chinh xã Đông Anh là một ví dụ cụ thể. Từ một khu trồng rau hữu cơ nhỏ, sau 7 năm kiên trì theo đuổi định hướng xanh hóa sản xuất, trang trại đã phát triển thành mô hình VAC tuần hoàn gần 10ha, cung cấp ra thị trường 3-4 tấn nông sản/tháng, gồm rau hữu cơ, trái cây theo mùa và thực phẩm chế biến. Điểm nổi bật của mô hình là quy trình sản xuất thuận tự nhiên, hạn chế hóa chất, kết hợp ứng dụng công nghệ để kiểm soát chất lượng. Không chỉ tạo ra sản phẩm an toàn, mô hình còn chứng minh khả năng nâng cao hiệu quả kinh tế trên diện tích đất hạn chế.

Theo anh Nguyễn Văn Chinh, quá trình đô thị hóa làm thu hẹp đất canh tác, vì vậy, nông nghiệp xanh là hướng đi giúp người dân duy trì thu nhập và nâng cao giá trị sản xuất. Từ góc độ quản lý địa phương, chuyên viên Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị xã Đông Anh Trần Quốc Hoàn cho rằng, sản xuất công nghệ cao giúp nông nghiệp ven đô thích ứng với quá trình đô thị hóa.

“Những sản phẩm áp dụng mô hình sản xuất công nghệ cao rất bền vững, mang tính lâu dài, đặc biệt sử dụng ít diện tích đất. Sản xuất theo quy trình khép kín giúp nâng cao hiệu quả và chất lượng sản phẩm”, ông Trần Quốc Hoàn nói thêm.

Không chỉ trồng trọt, chuyển đổi xanh còn tạo chuyển biến trong lĩnh vực chăn nuôi. Tại xã Thư Lâm, Công ty Giống gia cầm Tiến Đạt đã đầu tư hệ thống máy ấp hiện đại, tự động hóa nhiều công đoạn. Từ một cơ sở nhỏ, doanh nghiệp phát triển lên gần 3ha với 3 xưởng ấp, 60 máy ấp nở, cung cấp con giống cho nhiều địa phương.

Những mô hình tại các xã Đông Anh và Thư Lâm cho thấy, chuyển đổi xanh đang bắt đầu từ những thay đổi cụ thể trong từng trang trại, doanh nghiệp, hợp tác xã; từng bước hình thành phương thức sản xuất hiện đại, tiết kiệm tài nguyên và thân thiện môi trường.

Mở rộng không gian phát triển từ mô hình đa giá trị

Cùng với sản xuất xanh, Hà Nội đang hướng tới phát triển nông nghiệp đa giá trị, nơi nông sản không chỉ tạo ra giá trị từ canh tác mà còn gắn với chế biến, thương mại, du lịch trải nghiệm và dịch vụ sinh thái. Với mô hình nông trại “Nông nghiệp xanh” khoảng 3,5ha, trong đó có 1,5ha trồng nho, mỗi năm anh Nguyễn Ngọc Quang, xã Thạch Thất đưa ra thị trường từ 15-17 tấn sản phẩm thông qua hoạt động du lịch, trải nghiệm trực tiếp tại vườn, nâng cao doanh thu.

Tuy nhiên, để nhân rộng mô hình, vấn đề đất đai vẫn là thách thức lớn. Theo anh Nguyễn Ngọc Quang, nhiều doanh nghiệp, trang trại có nhu cầu đầu tư nhưng gặp khó khăn trong việc tiếp cận quỹ đất ổn định. “Chúng tôi muốn sản xuất thì không có quỹ đất, phải đi tìm các hộ dân để gom và thuê lại. Nếu có những khu đất phù hợp để phát triển nông nghiệp hoặc du lịch trải nghiệm và được kết nối thì sẽ tạo điều kiện rất lớn cho nông dân”, anh Nguyễn Ngọc Quang chia sẻ.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, toàn thành phố hiện có hơn 400 mô hình nông nghiệp đa giá trị, trong đó giá trị sản phẩm từ các mô hình này chiếm khoảng 40% tổng giá trị sản xuất toàn ngành.

Điều này cho thấy, nông nghiệp đa giá trị đang dần trở thành xu hướng phát triển chủ đạo của Thủ đô. Để thúc đẩy chuyển đổi xanh, Hà Nội đang hoàn thiện hệ thống chính sách hỗ trợ. Nghị quyết số 53/2025/NQ-HĐND của HĐND thành phố quy định về một số chính sách phát triển nông nghiệp thành phố Hà Nội đã tạo thêm nguồn lực phát triển các chuỗi giá trị nông sản theo hướng xanh, khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm.

PGS.TS Đào Thế Anh, Chủ tịch Hội Khoa học phát triển nông thôn Việt Nam cho rằng, quy hoạch ổn định đất nông nghiệp là điều kiện quan trọng để phát triển nông nghiệp xanh. Trong quy hoạch lâu dài, Hà Nội cần quy hoạch rõ ràng đất nông nghiệp, ưu tiên diện tích cho các vùng sản xuất nông nghiệp đặc sản. Ngay trong nội đô, nông nghiệp đô thị cũng là giải pháp tốt để tạo không gian xanh.

Có thể thấy, chuyển đổi xanh đang tạo ra sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển nông nghiệp Hà Nội từ chạy theo sản lượng sang nâng cao giá trị, từ khai thác đất đai sang khai thác công nghệ và tri thức. Trong giai đoạn mới, nông nghiệp xanh không chỉ góp phần bảo đảm nguồn thực phẩm an toàn mà còn tạo lập vành đai sinh thái, nâng cao thu nhập người dân và trở thành một động lực tăng trưởng bền vững của Thủ đô.