Hà Nội: Đẩy mạnh chuyển đổi xanh, đưa nông nghiệp phát triển bền vững
Tối nay (30-7), từ 19h - 20h, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện truyền hình trực tiếp chương trình “Hà Nội chuyển động” với chủ đề “Hà Nội: Đẩy mạnh chuyển đổi xanh - Đưa nông nghiệp phát triển bền vững”, từ trường quay S1.
Trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, yêu cầu nâng cao chất lượng sản phẩm và xu hướng tiêu dùng xanh, chuyển đổi xanh đang trở thành hướng đi tất yếu của nền nông nghiệp hiện đại. Với vai trò là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học và đổi mới sáng tạo của cả nước, Hà Nội đang từng bước chuyển đổi nền nông nghiệp theo hướng sinh thái, tuần hoàn, ứng dụng công nghệ cao, hướng tới mục tiêu phát triển hiệu quả, bền vững và tạo ra những giá trị mới.
Thời gian qua, nông nghiệp Thủ đô đã có sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy sản xuất, từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang phát triển kinh tế nông nghiệp đa giá trị. Nhiều địa phương, hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ nông dân đã chủ động áp dụng quy trình sản xuất hữu cơ, canh tác an toàn, sử dụng công nghệ trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc, từng bước hình thành các vùng sản xuất xanh, nâng cao chất lượng và giá trị nông sản.
Đáng chú ý, trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp chịu nhiều sức ép từ quá trình đô thị hóa, chuyển đổi xanh được xem là giải pháp quan trọng giúp Hà Nội nâng cao hiệu quả sử dụng đất, không phụ thuộc vào mở rộng diện tích mà tập trung gia tăng giá trị trên từng đơn vị sản xuất. Không chỉ tạo ra những sản phẩm nông nghiệp an toàn, quá trình này còn mở rộng không gian phát triển mới thông qua liên kết sản xuất, chế biến sâu, thương mại, du lịch nông nghiệp và các mô hình kinh tế tuần hoàn.
Chương trình tập trung phân tích thực trạng chuyển đổi xanh trong nông nghiệp Hà Nội; những thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; vai trò của nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao trong phát triển kinh tế nông thôn. Đồng thời, các khách mời sẽ trao đổi về những cơ chế, chính sách hỗ trợ của thành phố nhằm thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất và xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững.
Các phóng sự tại hiện trường phản ánh sự chuyển mình của các vùng sản xuất trên địa bàn Hà Nội; những mô hình canh tác hữu cơ, tuần hoàn, ứng dụng công nghệ cao; sự thay đổi trong cách nghĩ, cách làm của nông dân và hợp tác xã khi chuyển từ sản xuất nông sản đơn thuần sang phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với thị trường.
Một nội dung đáng chú ý của chương trình là phân tích xu hướng phát triển nông nghiệp đa giá trị, trong đó sản xuất xanh được kết nối với chế biến, thương mại, du lịch trải nghiệm và xây dựng thương hiệu nông sản. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị gia tăng, mở rộng đầu ra cho sản phẩm, tăng thu nhập cho người dân và góp phần xây dựng những vùng nông thôn mới hiện đại, đáng sống.
Chương trình có sự tham gia của ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội và bà Phạm Thị Lý, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Tiên Dương. Hai khách mời sẽ trao đổi về những kết quả đạt được trong quá trình chuyển đổi xanh của nông nghiệp Thủ đô; những khó khăn, thách thức trong quá trình tổ chức sản xuất, phát triển thị trường; cũng như các giải pháp để thúc đẩy nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn, công nghệ cao trong giai đoạn tới.
Thông qua chương trình, những vấn đề then chốt trong tiến trình xanh hóa nông nghiệp Hà Nội sẽ được làm rõ, từ thay đổi tư duy sản xuất, nâng cao chất lượng nông sản, phát triển chuỗi giá trị đến yêu cầu kết hợp giữa chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Qua đó, góp phần khẳng định vai trò của nông nghiệp Thủ đô trong xây dựng Hà Nội xanh hơn, hiện đại hơn và phát triển bền vững hơn.
Bốn nhân tố thay đổi tư duy sản xuất của người nông dân
Chuyển đổi xanh đang từng bước làm thay đổi diện mạo nông nghiệp Thủ đô, từ phương thức canh tác đến cách tổ chức sản xuất. Dưới góc độ cơ quan quản lý, ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đánh giá, trong những năm trước, sản xuất nông nghiệp theo hướng sinh thái, chuỗi giá trị chỉ là các mô hình đơn lẻ.
Mặc dù vậy, đến nay, các mô hình chuyển đổi xanh đang trở thành xu hướng mạnh mẽ. Điều này thể hiện qua thống kê toàn thành phố Hà Nội hiện có hơn 400 mô hình kinh tế nông nghiệp xanh, tuần hoàn, hữu cơ, gắn với du lịch sinh thái.
Chia sẻ về những nhân tố làm thay đổi tư duy sản xuất của người nông dân, ông Tạ Văn Tường cho biết có 4 nhân tố.
Thứ nhất, chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước và chỉ đạo của thành phố Hà Nội. Điển hình là Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị và Luật Thủ đô năm 2026, đã đưa ra nhiều nội dung về định hướng phát triển nông nghiệp trong giai đoạn mới.
Thứ hai, yêu cầu của thị trường hiện nay cũng đặt ra bài toán và đòi hỏi người nông dân phải thay đổi.
Thứ ba, việc chuyển đổi mô hình rõ ràng mang lại giá trị kinh tế cao hơn nhiều. Đây là động lực cho người nông dân chuyển đổi.
Thứ tư, đi theo mô hình chuyển đổi xanh cũng là cách bảo vệ sức khỏe cho chính người sản xuất.
Đó là những nhân tố thúc đẩy sự chuyển biến trong nhận thức và tư duy sản xuất của người nông dân.
Không có khái niệm "sản xuất thừa" trong nông nghiệp xanh
Nông nghiệp công nghệ cao giúp tăng giá trị khai thác
Đồng thời, thành phố định hướng quy hoạch các vùng sản xuất nhằm tạo điều kiện tổ chức sản xuất theo chuỗi, qua đó nâng cao hiệu quả và thu hút các doanh nghiệp có tiềm lực, nguồn lực đầu tư.
Muốn làm nông nghiệp xanh phải thay đổi từ tư duy
Chuyển đổi xanh trong nông nghiệp thường đòi hỏi nguồn vốn lớn, công nghệ mới, quy trình sản xuất nghiêm ngặt và cần thời gian để sản phẩm được thị trường chấp nhận.
Từ thực tế sản xuất, bà Phạm Thị Lý, Giám đốc HTX Nông nghiệp hữu cơ Tiên Dương cho biết, cũng như nhiều hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp xanh, đơn vị gặp không ít khó khăn về vốn, nhân lực, công nghệ, quy trình sản xuất và việc tuân thủ các tiêu chuẩn. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất trong giai đoạn đầu không phải là vốn mà là việc thay đổi tư duy, thói quen của chính người sản xuất
Theo bà Phạm Thị Lý, người nông dân đã quen với phương thức canh tác truyền thống, chủ yếu hướng đến năng suất và giá trị thu được trên từng diện tích đất. Trong khi đó, sản xuất hữu cơ đòi hỏi phải thay đổi tư duy, coi đất là một hệ sinh thái cần được nuôi dưỡng, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sản xuất để tạo ra sản phẩm an toàn và bền vững.
Không chỉ thay đổi sản xuất, hợp tác xã còn phải kiên trì thay đổi nhận thức của người tiêu dùng. Bởi sản phẩm hữu cơ có thể không có hình thức bắt mắt như sản phẩm sản xuất theo phương pháp hóa học, màu sắc tự nhiên hơn, chất lượng và cảm quan cũng có sự khác biệt. Chính vì vậy, đơn vị đã phải mất nhiều thời gian để thị trường nhận diện và chấp nhận giá trị của dòng sản phẩm mới.
Bà Phạm Thị Lý cho rằng, điều lớn nhất mà hợp tác xã đạt được không chỉ là mở rộng quy mô sản xuất, mà là sự thay đổi từ thói quen đến tư duy, từ cách làm đơn lẻ sang sản xuất theo chuỗi liên kết, được triển khai đồng bộ từ sản xuất, đầu tư đến tiêu thụ sản phẩm.
Hà Nội đã khá đồng bộ các cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp
Theo ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, đến thời điểm hiện tại, Hà Nội đã có khá đồng bộ các cơ chế, chính sách nhằm hỗ trợ phát triển nông nghiệp, đặc biệt là các mô hình chuyển đổi theo hướng xanh.
Thành phố hiện có nhiều nguồn lực hỗ trợ về vốn, khoa học công nghệ và đào tạo. Trong đó, Quỹ Khuyến nông thành phố, Quỹ Hỗ trợ nông dân cùng các chương trình cho vay của Ngân hàng Chính sách xã hội thông qua các tổ chức nhận ủy thác như: Hội Nông dân, Hội Liên hiệp Phụ nữ đang được triển khai hiệu quả, tạo điều kiện cho các mô hình sản xuất tiếp cận nguồn vốn phục vụ chuyển đổi.
Đối với các doanh nghiệp và nhà đầu tư quy mô lớn, Hà Nội cũng có Quỹ hỗ trợ đầu tư trong các lĩnh vực thuộc danh mục được thành phố ưu tiên với lãi suất ưu đãi và nguồn vốn lớn, đáp ứng nhu cầu đầu tư phát triển sản xuất.
Đáng chú ý, thành phố đã ban hành Nghị quyết số 53 với nhiều chính sách hỗ trợ thiết thực như hỗ trợ lãi suất vay vốn đầu tư, hỗ trợ vật tư sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ, giống cây trồng, vật nuôi, thiết bị phục vụ sản xuất và chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp.
Bên cạnh các chính sách hỗ trợ về vốn và công nghệ, Hà Nội cũng đặc biệt quan tâm đến việc kết nối thị trường cho nông sản. Các sở, ngành của thành phố đã phối hợp triển khai nhiều chương trình xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp quảng bá sản phẩm và kết nối với các thị trường trong và ngoài nước.
Theo ông Tạ Văn Tường, việc đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin sản phẩm đang góp phần tháo gỡ khó khăn cho hoạt động xuất khẩu nông sản. Hà Nội cũng là địa phương triển khai kết nối và thực hiện các giải pháp này từ khá sớm, tạo nền tảng để nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của nông sản Thủ đô trong thời gian tới.
Xây dựng bộ tiêu chuẩn và tăng cường hậu kiểm để tránh "xanh hình thức"
Theo ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, đây là lĩnh vực còn khá mới, nhưng Việt Nam đã có định hướng rõ ràng ngay từ sau cam kết phát thải ròng bằng "0" tại COP26. Thời gian qua, nhiều bộ tiêu chuẩn đã được xây dựng như tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ hay các bộ tiêu chuẩn về thực hành sản xuất nông nghiệp tốt. Tuy nhiên, đối với chuyển đổi xanh trong nông nghiệp, thành phố cần tiếp tục xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và các chỉ số đánh giá cụ thể. Chỉ những sản phẩm đáp ứng đầy đủ các tiêu chí này mới được công nhận và dán nhãn xanh.
Đây là cơ sở để tạo niềm tin cho người tiêu dùng và khuyến khích tiêu thụ sản phẩm. Bên cạnh đó, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động tham gia quá trình chuyển đổi xanh. Hiện nay, chúng ta đã có hệ thống các tổ chức chứng nhận đủ năng lực đánh giá mức độ đáp ứng tiêu chuẩn của doanh nghiệp.
Ông Tạ Văn Tường cũng cho rằng, theo hướng cải cách quản lý, cần đẩy mạnh cơ chế chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, cho phép doanh nghiệp tự công bố sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn trước khi lưu thông trên thị trường. Khâu hậu kiểm sẽ giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Cơ quan quản lý cần kiểm tra, đánh giá lại các sản phẩm đang lưu thông và công khai kết quả để người tiêu dùng giám sát. Đây sẽ là công cụ hữu hiệu nhằm ngăn chặn tình trạng "xanh hình thức", đồng thời khẳng định giá trị của những sản phẩm thực sự đáp ứng các tiêu chuẩn chuyển đổi xanh.
Tháo gỡ khó khăn về đất đai cho sản xuất nông nghiệp công nghệ cao
Từ thực tế mô hình của đơn vị mình (hoặc các mô hình trên địa bàn), việc tích hợp nhiều giá trị như kết hợp nông nghiệp xanh với du lịch trải nghiệm và chế biến sâu đã góp phần nâng cao giá trị nông sản.
Bà Phạm Thị Lý, Giám đốc HTX Nông nghiệp hữu cơ Tiên Dương chia sẻ: "Để tạo ra những sản phẩm chất lượng cao, mô hình của chúng tôi đã giúp tăng thu nhập từ 30% đến 100%, đối với những sản phẩm chế biến sâu, giá trị gia tăng còn cao hơn. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn gặp nhiều khó khăn về đất đai. Trước đây, chúng tôi không được hưởng hỗ trợ của Nghị định 98 về liên kết sản xuất chuỗi vì hợp đồng thuê đất của chúng tôi chỉ còn có thời gian hơn 1 năm, chúng tôi không đáp ứng điều kiện để được hỗ trợ. Sau ngày 1-7, khi sáp nhập chính quyền 2 cấp, với định hướng mới của Hà Nội trong phát triển nông nghiệp theo chuỗi, chúng tôi đã được UBND xã Phúc Thịnh hỗ trợ hoàn thiện yêu cầu cơ bản cho dự án liên kết chuỗi của mình và hy vọng sớm được Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội và xã quan tâm thúc đẩy dự án của chúng tôi".
Chia sẻ thêm, ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, trước đây việc hỗ trợ doanh nghiệp phát triển nông nghiệp công nghệ cao gặp nhiều khó khăn do vướng mắc về các quy định pháp lý, đặc biệt là pháp luật về đất đai. Tuy nhiên, những rào cản này đang từng bước được tháo gỡ. Khi xây dựng Luật Thủ đô năm 2024, thành phố đã đề xuất và đưa vào Điều 32 quy định cho phép sử dụng đất nông nghiệp để xây dựng các công trình phục vụ trực tiếp sản xuất, chế biến, trưng bày sản phẩm, cũng như phát triển các hoạt động giáo dục và du lịch trải nghiệm.
Sau khi Luật được ban hành, thành phố đã cập nhật quy hoạch các vùng chuyên canh tập trung và ban hành danh mục các vùng sản xuất nông nghiệp tập trung. Trên cơ sở đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã tham mưu thành phố ban hành Nghị quyết số 37 và Nghị quyết số 38 năm 2025, quy định việc xây dựng các công trình trên đất nông nghiệp với tỷ lệ phù hợp để phục vụ trực tiếp sản xuất, chế biến, trưng bày sản phẩm, đồng thời phát triển du lịch và giáo dục trải nghiệm tại các vùng sản xuất tập trung. Khi các vướng mắc về pháp lý được tháo gỡ, doanh nghiệp sẽ có điều kiện tích tụ, tập trung đất đai, xây dựng phương án sản xuất cho toàn vùng, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và tổ chức triển khai theo quy định.
Kết nối làng nghề, OCOP với du lịch để gia tăng giá trị nông nghiệp
Hà Nội sở hữu tiềm năng lớn để phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn nhờ hệ thống làng nghề, sản phẩm OCOP cùng kho tàng di sản văn hóa, lịch sử phong phú. Theo ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, đây là những lợi thế riêng có để thành phố phát triển mô hình nông nghiệp đa giá trị, gắn sản xuất với du lịch và thương mại dịch vụ.
Ông Tạ Văn Tường cho biết, Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng nghề với nhiều sản phẩm được xuất khẩu tới hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ. Cùng với hệ thống di tích lịch sử, văn hóa dày đặc và các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, đây là nguồn tài nguyên quan trọng để hình thành các sản phẩm du lịch nông nghiệp đặc sắc.
Để khai thác hiệu quả các tiềm năng này, thành phố đã lồng ghép nội dung bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử nông thôn vào quy hoạch phát triển; đồng thời xây dựng đề án phát triển làng nghề, bảo tồn các sản phẩm và vùng sản xuất đặc trưng. Nhiều địa phương cũng đang phát huy các sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu, cây trồng đặc sản để phát triển kinh tế đa giá trị gắn với trải nghiệm và du lịch.
Theo ông Tạ Văn Tường, các sở, ngành của thành phố đang phối hợp chặt chẽ trong việc xây dựng các tour, tuyến du lịch nông nghiệp, tổ chức hoạt động trải nghiệm tại làng nghề và vùng sản xuất, qua đó hình thành các sản phẩm du lịch được công nhận và đưa vào khai thác. Thực tế cho thấy, những sản phẩm này đã thu hút ngày càng nhiều du khách, tạo hiệu ứng tích cực và mở ra hướng phát triển bền vững cho nông nghiệp Thủ đô.
Điểm nghẽn lớn nhất của nông nghiệp xanh là đất đai
Theo bà Phạm Thị Lý, mặc dù các mô hình nông nghiệp xanh, nông nghiệp hữu cơ mang lại hiệu quả kinh tế cao, song những khó khăn về đất đai vẫn là rào cản lớn đối với quá trình phát triển và mở rộng quy mô sản xuất.
Thực tế cho thấy, các sản phẩm của Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Tiên Dương đã giúp gia tăng thu nhập từ 30% đến 100% so với sản xuất thông thường. Đối với các sản phẩm chế biến sâu, giá trị gia tăng còn cao hơn, mở ra dư địa lớn để phát triển những sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao và mang tính tinh hoa.
Tuy nhiên, cũng như nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp khác, hợp tác xã gặp không ít khó khăn về quỹ đất và thời hạn sử dụng đất. Năm 2019, mô hình chuỗi liên kết "5 nhà" của hợp tác xã gồm nhà quản lý, nhà khoa học, nhà sản xuất, nhà phân phối và người tiêu dùng được thành phố đánh giá cao. Ngay từ thời điểm đó, hợp tác xã đã ứng dụng công nghệ số để minh bạch toàn bộ quy trình sản xuất và chuỗi liên kết.
Dù vậy, hợp tác xã lại không đủ điều kiện hưởng chính sách hỗ trợ theo Nghị định số 98 về khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp. Nguyên nhân là tại thời điểm thẩm định, hợp đồng thuê đất của hợp tác xã chỉ còn thời hạn hơn một năm, không đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Bà Phạm Thị Lý cho biết, thời gian gần đây, Hà Nội đã có nhiều chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, đặc biệt là sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1-7. Với những định hướng và cơ chế ưu đãi mới trong phát triển nông nghiệp và các chuỗi liên kết sản xuất, hợp tác xã đang nhận được sự hướng dẫn, hỗ trợ từ các cơ quan chuyên môn của thành phố và chính quyền địa phương để hoàn thiện các điều kiện cần thiết cho dự án liên kết chuỗi.
"Chúng tôi kỳ vọng sẽ tiếp tục nhận được sự quan tâm, đồng hành của thành phố và các cơ quan chức năng để mô hình nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn của hợp tác xã có thêm điều kiện phát triển trong thời gian tới", bà Phạm Thị Lý chia sẻ.
Hà Nội sẽ “may đo” chính sách để thu hút doanh nghiệp đầu tư nông nghiệp xanh
Để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh, Hà Nội xác định doanh nghiệp là lực lượng dẫn dắt trong phát triển nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp sinh thái.
Theo ông Tạ Văn Tường - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thành phố đang chủ động xúc tiến, tìm kiếm các nhà đầu tư chiến lược và xây dựng những dự án có tính định hướng, tạo sức lan tỏa cho toàn ngành.
Ông Tạ Văn Tường cho biết, Hà Nội sẽ tăng cường đối thoại, lắng nghe nhu cầu thực tế của doanh nghiệp để xây dựng các cơ chế hỗ trợ phù hợp. Với những cơ chế đặc thù từ Luật Thủ đô, thành phố có điều kiện ban hành các chính sách linh hoạt hơn nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn trong đầu tư, tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp phát triển.
Theo ông Tường, thay vì hỗ trợ dàn trải, chính sách sẽ được thiết kế theo hướng “đo ni đóng giày”, tập trung giải quyết đúng những khó khăn của từng dự án, từng doanh nghiệp. Ngân sách Nhà nước sẽ đóng vai trò là “cú hích”, hỗ trợ tháo gỡ điểm nghẽn để thu hút nguồn lực xã hội, hình thành các doanh nghiệp đầu tàu đủ sức dẫn dắt hợp tác xã, nông dân và các doanh nghiệp nhỏ cùng tham gia chuỗi giá trị nông nghiệp xanh.
Khi hệ sinh thái đầu tư đã phát triển ổn định, nguồn lực hỗ trợ sẽ tiếp tục được điều chỉnh sang những lĩnh vực và địa bàn còn nhiều dư địa phát triển, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và tạo động lực tăng trưởng bền vững cho nông nghiệp Thủ đô.