Đổi mới tư duy tác nghiệp báo chí trong bối cảnh AI

Theo Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo thành phố Hà Nội Kiều Thanh Hùng, trong kỷ nguyên số, việc ứng dụng công nghệ vào hoạt động báo chí đã trở thành xu thế tất yếu và là yêu cầu bắt buộc đối với mỗi cơ quan báo chí cũng như người làm báo. Sự phát triển mạnh mẽ của AI đang mở ra nhiều cơ hội để đổi mới quy trình sản xuất tin, bài, đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức, đòi hỏi đội ngũ nhà báo phải không ngừng học hỏi, nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ và khai thác AI một cách hiệu quả. Qua đó góp phần nâng cao chất lượng tác phẩm báo chí, đáp ứng tốt hơn nhu cầu tiếp cận thông tin của bạn đọc, đặc biệt là thế hệ độc giả mới.

Theo Thạc sĩ Lê Ngọc Tùng, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, giảng viên của lớp tập huấn, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một cuộc cách mạng chưa từng có đối với ngành truyền thông trên toàn thế giới. Chỉ trong vài năm, AI đã đi từ vai trò của một công cụ hỗ trợ đơn giản trở thành "trợ lý số" có thể tìm kiếm thông tin, phân tích dữ liệu, dịch thuật, dựng hình, sản xuất video, tổng hợp giọng nói và hỗ trợ sáng tạo nội dung với tốc độ vượt xa khả năng của con người. Đối với báo chí, AI không chỉ làm thay đổi quy trình sản xuất tác phẩm mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy tác nghiệp để thích ứng với kỷ nguyên số.

Đổi mới tư duy không đồng nghĩa với việc để AI thay thế nhà báo, mà là thay đổi cách tiếp cận nghề nghiệp, coi AI là một công cụ hỗ trợ nhằm nâng cao chất lượng, tốc độ và hiệu quả của hoạt động báo chí, trong khi con người vẫn giữ vai trò trung tâm quyết định giá trị của mỗi tác phẩm.

Ở Việt Nam, nhiều cơ quan báo chí cũng từng bước đưa AI vào quy trình sản xuất nội dung. Công nghệ hỗ trợ chuyển lời nói thành văn bản, dịch thuật đa ngôn ngữ, xử lý dữ liệu lớn, phân tích hành vi độc giả hay đề xuất nội dung phù hợp đã giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và nguồn lực. Điều này cho phép phóng viên có thêm điều kiện tập trung vào điều tra, phát hiện vấn đề và sáng tạo những tác phẩm có chiều sâu.

Thạc sĩ Lê Ngọc Tùng cũng cho rằng sự xuất hiện của AI đặt ra nhiều thách thức, đòi hỏi người làm báo cần chuyển từ tư duy "làm mọi việc bằng sức người" sang tư duy "làm chủ công nghệ". AI không thay thế nhà báo, nhưng nhà báo biết sử dụng AI sẽ có lợi thế hơn rất nhiều so với người không biết khai thác công nghệ.

Đổi mới tư duy còn thể hiện ở việc coi AI là một cộng sự trong quy trình làm báo. AI có thể hỗ trợ xử lý các công việc mang tính kỹ thuật và lặp lại, còn nhà báo tập trung vào những giá trị mà công nghệ chưa thể thay thế như phát hiện vấn đề, tiếp cận hiện trường, phỏng vấn nhân vật, kiểm chứng thông tin, phân tích bối cảnh và truyền tải cảm xúc.

Muốn tận dụng hiệu quả AI, người làm báo cần trang bị những năng lực mới. Bên cạnh kỹ năng viết, chụp ảnh, quay phim hay biên tập truyền thống, mỗi phóng viên cần biết khai thác dữ liệu, sử dụng các công cụ AI để phân tích thông tin, xây dựng đồ họa, sản xuất nội dung đa phương tiện và tối ưu hóa sản phẩm trên các nền tảng số.

Đặc biệt, kỹ năng đặt câu lệnh (prompt) đang trở thành một năng lực quan trọng. Một câu lệnh rõ ràng, đầy đủ ngữ cảnh sẽ giúp AI đưa ra kết quả chính xác và hữu ích hơn. Tuy nhiên, kết quả đó vẫn phải được kiểm chứng bằng kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm nghề nghiệp và các nguồn tin đáng tin cậy.