Đẩy mạnh phân cấp quy hoạch để tăng tốc phát triển nhà ở xã hội

Theo Tiến sĩ Trần Xuân Lượng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam, cơ chế mới không chỉ giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án, tăng nguồn cung nhà ở xã hội, mà còn tạo động lực thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển lành mạnh, đáp ứng nhu cầu nhà ở ngày càng lớn của người dân Thủ đô.

- Thưa ông, Hà Nội đang đẩy mạnh phân cấp cho UBND cấp xã trong công tác thẩm định, phê duyệt quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 đối với các dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội. Ông đánh giá như thế nào về chủ trương này?

- Đây là một bước đi rất cần thiết trong bối cảnh Hà Nội đang đứng trước yêu cầu cấp bách phải gia tăng nguồn cung nhà ở xã hội. Thực tế thời gian qua cho thấy, một trong những nguyên nhân khiến nhiều dự án nhà ở xã hội triển khai chậm chính là các thủ tục liên quan đến quy hoạch, điều chỉnh quy hoạch và phê duyệt hồ sơ đầu tư còn kéo dài.

Khi phân cấp mạnh cho chính quyền cấp xã, đặc biệt là trong công tác thẩm định và phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/500, thời gian xử lý hồ sơ sẽ được rút ngắn đáng kể. Chính quyền cơ sở là cấp gần dân, gần doanh nghiệp nhất, nắm rõ hiện trạng sử dụng đất, nhu cầu phát triển hạ tầng cũng như các điều kiện thực tế của địa phương. Vì vậy, việc trao thêm thẩm quyền sẽ giúp nâng cao tính chủ động, giảm tình trạng hồ sơ phải qua nhiều tầng nấc trung gian.

Đây cũng là một trong những giải pháp cụ thể hóa chủ trương cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền mạnh mẽ mà trung ương và thành phố đang triển khai. Đối với lĩnh vực nhà ở xã hội, yếu tố thời gian có ý nghĩa rất quan trọng bởi nhu cầu của người dân hiện nay đang rất lớn, trong khi nguồn cung vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng.

- Một điểm đáng chú ý là Hà Nội cho phép phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/500 trước, sau đó cập nhật vào quy hoạch phân khu đô thị và điều chỉnh quy hoạch phân khu theo quy định. Theo ông, cơ chế này sẽ tác động như thế nào đến tiến độ phát triển các dự án?

- Đây là một giải pháp mang tính đột phá, thể hiện tư duy quản lý linh hoạt và thực tiễn hơn. Trước đây, nhiều dự án phải chờ hoàn thành việc điều chỉnh hoặc cập nhật quy hoạch phân khu mới được triển khai các bước tiếp theo. Quá trình này có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, làm tăng chi phí của doanh nghiệp và khiến nguồn cung nhà ở bị chậm đưa ra thị trường.

Khi cho phép phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/500 trước, các dự án đủ điều kiện có thể sớm hoàn thiện hồ sơ đầu tư, chuẩn bị xây dựng và triển khai các thủ tục tiếp theo. Điều này giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị dự án.

Tuy nhiên, tôi cho rằng cơ chế này cần được thực hiện trên cơ sở kiểm soát chặt chẽ. Việc cập nhật sau vào quy hoạch phân khu phải bảo đảm tính đồng bộ với định hướng phát triển đô thị, không làm phá vỡ cấu trúc không gian, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội của khu vực. Nói cách khác, linh hoạt không có nghĩa là buông lỏng quản lý.

Nếu được thực hiện đúng quy trình, đây sẽ là giải pháp rất hiệu quả để tháo gỡ các "điểm nghẽn" về thủ tục, qua đó đẩy nhanh tiến độ các dự án nhà ở xã hội đang được người dân mong đợi.

- Theo ông, việc đẩy nhanh quy hoạch có thể tạo ra tác động như thế nào đối với thị trường nhà ở xã hội của Hà Nội trong thời gian tới?

- Tác động lớn nhất là góp phần gia tăng nguồn cung. Trong nhiều năm qua, thị trường bất động sản Hà Nội luôn ở trong tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhà ở phù hợp với khả năng chi trả của người dân có thu nhập trung bình và thấp.

Trong khi đó, giá nhà thương mại liên tục tăng, khiến khoảng cách giữa thu nhập và khả năng sở hữu nhà ở ngày càng lớn. Nhà ở xã hội vì vậy trở thành một trong những giải pháp quan trọng để bảo đảm an sinh xã hội và ổn định thị trường.

Khi các dự án được tháo gỡ về quy hoạch, quá trình chuẩn bị đầu tư sẽ nhanh hơn, tạo điều kiện để nhiều dự án khởi công trong thời gian ngắn. Điều này không chỉ giúp tăng nguồn cung nhà ở xã hội mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa đối với thị trường bất động sản nói chung.

Nguồn cung tăng lên sẽ góp phần giảm áp lực về giá, hạn chế tâm lý đầu cơ và tạo thêm nhiều cơ hội tiếp cận nhà ở cho người lao động, công nhân, cán bộ, công chức và các đối tượng chính sách. Đồng thời, việc thúc đẩy đầu tư nhà ở xã hội cũng sẽ kích thích nhiều ngành nghề liên quan như xây dựng, vật liệu, tài chính, lao động, qua đó đóng góp tích cực cho tăng trưởng kinh tế của thành phố.

- Việc phân cấp mạnh cho cấp xã có đặt ra những yêu cầu mới gì đối với công tác quản lý, thưa ông?

- Chắc chắn là có. Phân cấp mạnh hơn đồng nghĩa với trách nhiệm cũng lớn hơn. Nếu không chuẩn bị kỹ về năng lực quản lý, nguồn nhân lực và cơ chế giám sát thì có thể phát sinh những bất cập trong quá trình thực hiện.

Tôi cho rằng các địa phương cần được tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác quy hoạch, xây dựng và quản lý đô thị. Quy hoạch là lĩnh vực đòi hỏi trình độ chuyên môn cao, liên quan đến nhiều quy chuẩn kỹ thuật và định hướng phát triển lâu dài.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên từ các cơ quan chuyên môn của thành phố nhằm bảo đảm chất lượng các đồ án quy hoạch. Mục tiêu của phân cấp là rút ngắn thủ tục nhưng vẫn phải giữ được tính minh bạch, hiệu quả và chất lượng quản lý nhà nước.

Ngoài ra, cần đẩy mạnh công khai thông tin quy hoạch trên nền tảng số để người dân, doanh nghiệp và các cơ quan liên quan dễ dàng tiếp cận, giám sát. Đây cũng là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế các sai sót hoặc phát sinh tiêu cực trong quá trình thực hiện. Để một dự án nhà ở xã hội được triển khai thành công còn cần sự thông suốt ở các khâu giao đất, giải phóng mặt bằng, lựa chọn nhà đầu tư, tiếp cận tín dụng và tổ chức thi công.

Nếu các giải pháp được thực hiện đồng bộ, Hà Nội hoàn toàn có cơ sở để đẩy nhanh tiến độ các dự án nhà ở xã hội, từng bước hiện thực hóa mục tiêu bảo đảm chỗ ở cho người dân có thu nhập thấp.

- Trân trọng cảm ơn ông!