Mở lối cho vòng tuần hoàn nước trong khu công nghiệp
Từ một câu hỏi về dòng nước sau xử lý cách đây tám năm, DEEP C đang thử nghiệm mô hình đưa nước thải quay trở lại phục vụ sản xuất, đồng thời đặt ra bài toán hoàn thiện cơ chế để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong các khu công nghiệp.
Tại Tổ hợp Khu công nghiệp DEEP C - một trong những khu công nghiệp sinh thái tiên phong tại Việt Nam - câu chuyện tái sử dụng nước sau xử lý đang đặt ra một cách nhìn khác về tài nguyên nước trong sản xuất.
Tổ hợp Khu công nghiệp DEEP C Industrial Zones là hệ thống khu công nghiệp và cảng biển tích hợp do nhà đầu tư Bỉ Rent-A-Port phát triển tại Hải Phòng và Quảng Ninh.
Khởi đầu từ Khu công nghiệp Đình Vũ năm 1997, DEEP C hiện quản lý 5 khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 3.400 ha, thu hút hơn 170 dự án với tổng vốn đăng ký vượt 8 tỷ USD.
“Tôi muốn kể một câu chuyện”, ông Bruno Jaspaert, Tổng Giám đốc Tổ hợp Khu công nghiệp DEEP C, mở đầu cuộc trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội bằng một kỷ niệm từ tám năm trước, khi lần đầu đến Việt Nam.
Trong chuyến tham quan hệ thống xử lý nước thải của DEEP C, ông nhận thấy toàn bộ lượng nước sau xử lý được xả ra sông rồi chảy ra biển. Điều khiến ông băn khoăn là một câu hỏi rất đơn giản: "Tại sao nguồn nước này không thể quay trở lại phục vụ sản xuất?"
Từ câu hỏi đó, DEEP C bắt đầu hành trình tìm cách đưa nước sau xử lý trở lại khu công nghiệp. Nhưng càng đi sâu, doanh nghiệp càng nhận ra rào cản lớn nhất không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở tiêu chuẩn kỹ thuật và khuôn khổ quản lý.
“Ở châu Âu, nước được xem là một nguồn tài nguyên quý giá. Chúng tôi thậm chí thu gom cả nước mưa để sử dụng”, ông Bruno nói.
Theo ông, từ góc độ quản lý tài nguyên, việc một lượng lớn nước sau xử lý tiếp tục được xả ra môi trường là điều cần được xem xét. Tuy nhiên, khi DEEP C bắt đầu nghiên cứu tái sử dụng nước thải công nghiệp, đây vẫn là hướng đi mới tại Việt Nam và đòi hỏi sự phối hợp giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý cùng các chuyên gia.
Chất thải hay nguồn tài nguyên?
Sau nhiều năm nghiên cứu và thử nghiệm, DEEP C cho rằng mô hình tuần hoàn nước hoàn toàn có thể triển khai trong khu công nghiệp.
“Không ai có thể nói rằng điều này là không thể nữa”, ông Bruno khẳng định.
Theo ông, mục tiêu của khu công nghiệp sinh thái không chỉ là giảm tác động môi trường mà còn phải tạo ra hiệu quả kinh tế.
“Chúng tôi muốn trở thành khu công nghiệp bền vững nhất có thể, nhưng phát triển bền vững phải gắn với lợi nhuận”, ông Bruno cho biết.
Từ góc nhìn đó, nước sau xử lý không còn là điểm kết thúc của một quy trình mà trở thành nguồn lực có thể tiếp tục khai thác nếu đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật.
Nghiên cứu thí điểm mở đường cho tuần hoàn nước tại DEEP C
Nghiên cứu khả thi do UNDP Việt Nam phối hợp với Viện Khoa học và Kỹ thuật Môi trường (IESE), Trường Đại học Xây dựng Hà Nội và Tổ hợp Khu công nghiệp DEEP C thực hiện cho thấy mô hình tái sử dụng nước sau xử lý tại DEEP C1 (Hải Phòng) có thể triển khai với công suất 1.000 m³/ngày đêm.
Hệ thống sử dụng một phần nguồn nước từ nhà máy xử lý nước thải tập trung công suất khoảng 6.000 m³/ngày đêm để xử lý nâng cao, sau đó đưa trở lại phục vụ các nhu cầu trong khu công nghiệp.
Nghiên cứu đánh giá ba phương án gồm cấp nước cho hệ thống làm mát; tưới cây, rửa đường; hoặc xử lý đến mức chất lượng cao hơn để phục vụ sản xuất và một phần nhu cầu sinh hoạt. Các phương án được xem xét trên các yếu tố kỹ thuật, kinh tế, môi trường và an toàn sức khỏe.
Thực tế tại DEEP C cho thấy, nhu cầu sử dụng nguồn nước này đã xuất hiện. Theo ông Bruno, số doanh nghiệp đăng ký sử dụng hiện lớn hơn khả năng cung cấp.
Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay lại nằm ở cơ chế. “Nếu bán nguồn nước này ngay hôm nay, chúng tôi sẽ vi phạm quy định và chắc chắn DEEP C không lựa chọn cách làm đó. Điều cần thiết là cùng nhau xây dựng khuôn khổ phù hợp để mô hình này có thể vận hành”, ông Bruno nói.
Theo ông Bruno, việc hoàn thiện chính sách nên bắt đầu từ các mục đích sử dụng có mức độ rủi ro thấp và dễ kiểm soát như làm mát thiết bị, tưới cây hay rửa đường trong khu công nghiệp trước khi mở rộng sang các ứng dụng có yêu cầu chất lượng nước cao hơn.
Cần một hành lang pháp lý
Những điểm cần hoàn thiện để tuần hoàn nước đi vào thực tế
Chuyên gia trong nước và quốc tế cho rằng để mở rộng tái sử dụng nước thải công nghiệp, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật, hướng dẫn quản lý rủi ro và cơ chế vận hành giữa bên cung cấp, bên sử dụng nước tái chế.
Theo ông Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cơ quan quản lý sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và đối tác để nghiên cứu, hoàn thiện hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn trong quá trình triển khai các mô hình kinh tế tuần hoàn.
Theo ông Bruno, để nước tái chế thực sự trở thành một phần của chuỗi sản xuất, cần có cơ chế quản lý rõ ràng cho toàn bộ quá trình từ tiêu chuẩn chất lượng, vận hành hệ thống, mạng lưới phân phối đến trách nhiệm giữa các bên khi chuyển giao nguồn nước.
“Nhiều chi tiết nhỏ có thể khiến quá trình này chậm lại”, ông nói.
Ông cho rằng Việt Nam đang có cơ hội thay đổi cách nhìn về tài nguyên nước trong quá trình phát triển công nghiệp. Khi các quy định cần thiết được hoàn thiện, mô hình tái sử dụng nước có thể mở rộng từ DEEP C sang nhiều khu công nghiệp khác.
DEEP C cũng sẵn sàng tham gia các dự án quy mô lớn hơn nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình.
“Tám năm trước, tôi đặt một câu hỏi đơn giản. Tôi không muốn tám năm nữa lại đứng đây và nói rằng cuối cùng chúng ta mới thành công. Tôi hy vọng khi kỷ niệm 10 năm ở Việt Nam, chúng ta có thể nói rằng các khu công nghiệp không còn chỉ xử lý nước thải, mà đã tái sử dụng nước như một hoạt động bình thường”, ông Bruno cho biết.