Hoàn thiện quy định thi hành Điều lệ Đảng theo mô hình tổ chức mới

Hoàn thiện cơ sở chính trị, pháp lý cho mô hình tổ chức mới

Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc cho biết, việc sửa đổi, bổ sung Quy định số 20-QĐ/TW xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nhằm bảo đảm thống nhất với mô hình tổ chức của hệ thống chính trị sau sắp xếp. Đây cũng là bước tiếp tục cụ thể hóa chủ trương của Trung ương về đổi mới mô hình tổ chức Đảng trong giai đoạn mới, tạo cơ sở chính trị và pháp lý để định danh rõ các loại hình tổ chức Đảng, đồng thời phân định chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, mối quan hệ công tác và trách nhiệm chính trị của từng cấp ủy, tổ chức Đảng.

Theo đồng chí Nguyễn Duy Ngọc, thực tiễn hơn 96 năm xây dựng và phát triển của Đảng cho thấy mô hình tổ chức luôn được điều chỉnh, hoàn thiện phù hợp với yêu cầu lãnh đạo cách mạng trong từng giai đoạn. Từ mô hình 6 cấp ở thời kỳ đầu thành lập Đảng, từng bước chuyển sang mô hình 5 cấp, 4 cấp và hiện nay, sau Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, được tổ chức theo mô hình 3 cấp, phản ánh quá trình đổi mới tổ chức gắn với quy luật phát triển khách quan của lịch sử.

Việc sửa đổi quy định lần này được thực hiện trên tinh thần quán triệt đầy đủ các nguyên tắc của Điều lệ Đảng, bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, tập trung, thống nhất của Đảng; kế thừa những quy định còn phù hợp, chỉ sửa đổi các nội dung thực sự cần thiết để đáp ứng mô hình tổ chức mới và yêu cầu thực tiễn, đồng thời bảo đảm tính thống nhất trong toàn bộ hệ thống quy định.

Trên cơ sở đó, Quy định số 20-QĐ/TW được điều chỉnh theo hướng khoa học, đồng bộ hơn về kết cấu và bố cục. Nội dung được sắp xếp thành 8 chương, bám sát Điều lệ Đảng, bao quát từ hệ thống tổ chức của Đảng, nguyên tắc tổ chức, đảng viên, tổ chức Đảng trong Quân đội nhân dân và Công an nhân dân, công tác kiểm tra, giám sát, khen thưởng, kỷ luật, sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội, tài chính của Đảng đến tổ chức thực hiện.

Một trong những điểm mới quan trọng của Quy định số 20-QĐ/TW là thống nhất hệ thống tổ chức Đảng gồm 3 cấp: Cấp Trung ương, cấp tỉnh và cấp cơ sở, bảo đảm tương ứng với hệ thống tổ chức hành chính của Nhà nước theo Điều lệ Đảng. Đối với các tổ chức Đảng có đặc điểm riêng hoặc tính chất đặc thù, cơ cấu tổ chức bên trong sẽ được điều chỉnh theo quy định của Bộ Chính trị và Ban Bí thư.

Bên cạnh đó, Quy định số 20-QĐ/TW cũng thống nhất chủ trương thí điểm một số nội dung mới. Trong đó, đáng chú ý là việc thống nhất tên gọi các loại hình tổ chức Đảng ở cơ sở theo mô hình mới. Theo đó, sử dụng tên gọi "Đảng bộ cơ sở" thay cho "Đảng bộ cấp trên trực tiếp của tổ chức cơ sở Đảng"; "Đảng bộ trực thuộc cơ sở" thay cho "Đảng bộ cơ sở"; thống nhất không phân biệt "chi bộ cơ sở" và "chi bộ trực thuộc", cùng sử dụng tên gọi chung là "chi bộ". Đồng thời, toàn bộ tên gọi của các cấp ủy tương ứng cũng được rà soát, điều chỉnh thống nhất trong Quy định số 20-QĐ/TW.

Quy định số 20-QĐ/TW cũng xác định tổ chức cơ sở Đảng theo mô hình mới gồm Đảng bộ trực thuộc cơ sở và chi bộ; đồng thời thí điểm thành lập Đảng bộ HĐND cấp tỉnh, thành phố và Đảng bộ Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể cấp tỉnh trực thuộc cấp ủy cấp tỉnh.

Một nội dung đáng chú ý khác là Quy định số 20-QĐ/TW dành riêng một mục để làm rõ mô hình tổ chức Đảng ở xã, phường và đặc khu. Theo đó, tổ chức Đảng ở xã, phường, đặc khu được xác định là Đảng bộ cơ sở trực thuộc cấp ủy cấp tỉnh. Đối với những địa bàn có đặc điểm riêng hoặc có số lượng đảng viên đông, việc thành lập Đảng bộ trực thuộc cơ sở được thực hiện nhằm giải quyết yêu cầu thực tiễn nhưng vẫn bảo đảm không làm thay đổi hệ thống tổ chức của Đảng, không làm tăng đầu mối tổ chức và biên chế không cần thiết.

Đồng bộ tổ chức thực hiện, bảo đảm quy định sớm đi vào cuộc sống

Theo Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc, cùng với việc điều chỉnh mô hình tổ chức, Quy định số 20-QĐ/TW làm rõ nguyên tắc thành lập các cơ quan chuyên trách tham mưu, giúp việc và đơn vị sự nghiệp của cấp ủy. Căn cứ quy mô, tính chất, đặc thù và yêu cầu nhiệm vụ của từng địa phương, cơ quan, đơn vị, việc thành lập các cơ quan tham mưu, giúp việc chuyên trách hoặc kiêm nhiệm của Đảng ủy cơ sở và Đảng ủy trực thuộc cơ sở sẽ do cấp ủy cấp tỉnh xem xét, quyết định theo quy định của Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Đây là giải pháp xử lý những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, thực hiện theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", đồng thời vẫn bảo đảm giữ vững nguyên tắc tổ chức của Đảng và sự lãnh đạo thống nhất của Trung ương.

Đối với các tổ chức Đảng chịu sự lãnh đạo, chỉ đạo của cả cấp ủy địa phương và cấp ủy theo ngành, lĩnh vực chuyên môn, Quy định số 20-QĐ/TW sửa đổi theo hướng việc phân định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, mối quan hệ công tác và quy chế phối hợp sẽ được thực hiện theo quy định của Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Bên cạnh đó, nhiều tên gọi của các tổ chức, cơ quan, đơn vị cũng được rà soát, thống nhất; văn phong và thuật ngữ được điều chỉnh đồng bộ, rõ ràng, thuận lợi hơn trong quá trình triển khai.

Nhấn mạnh yêu cầu tổ chức thực hiện, đồng chí Nguyễn Duy Ngọc cho biết, do Quy định số 20-QĐ/TW lần này cụ thể hóa chủ trương thí điểm mô hình tổ chức Đảng mới nên đã bổ sung một nội dung riêng về điều khoản chuyển tiếp nhằm bảo đảm việc triển khai được thống nhất, không làm gián đoạn hoạt động của các tổ chức Đảng.

Theo đó, Ban Chấp hành Trung ương giao Bộ Chính trị, Ban Bí thư chỉ đạo các cơ quan tham mưu, giúp việc khẩn trương rà soát, sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế các quy định, hướng dẫn của Trung ương về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy, mối quan hệ công tác và quy chế làm việc của các loại hình tổ chức đảng theo đúng quy định mới; hoàn thành trong năm 2026.

Trong thời gian chưa ban hành các văn bản điều chỉnh, những quy định hiện hành vẫn tiếp tục được áp dụng cho đến khi có văn bản sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế. Quy định này nhằm bảo đảm tính liên tục trong lãnh đạo, chỉ đạo và hoạt động của các cấp ủy, tổ chức Đảng, tránh khoảng trống pháp lý trong quá trình chuyển đổi mô hình tổ chức.

Để tạo thuận lợi cho quá trình triển khai, Ban Chấp hành Trung ương cũng giao Ban Tổ chức Trung ương nghiên cứu, ban hành hướng dẫn đối với nhiều nội dung quan trọng. Trong đó có hướng dẫn việc thành lập tổ chức đảng ở những nơi có đặc điểm riêng như địa bàn dân cư, tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp và các cơ quan, đơn vị theo ngành dọc; hướng dẫn về chức năng, nhiệm vụ, mối quan hệ công tác, quy chế làm việc và phân định thẩm quyền, trách nhiệm của từng loại hình tổ chức Đảng.

Cùng với đó là hướng dẫn điều kiện, tiêu chí và thẩm quyền quyết định thành lập các cơ quan tham mưu, giúp việc chuyên trách hoặc kiêm nhiệm của Đảng ủy cơ sở và Đảng ủy trực thuộc cơ sở; hướng dẫn thực hiện một số quy trình nghiệp vụ về công tác tổ chức Đảng, đảng viên gắn với chuyển đổi số; cũng như hướng dẫn về sinh hoạt đảng và tính pháp lý trong sinh hoạt tổ Đảng. Những nội dung này được kỳ vọng sẽ tạo sự thống nhất trong tổ chức thực hiện trên phạm vi toàn quốc, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số.

Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh, những nhiệm vụ đặt ra trong thời gian tới rất lớn, nhiều nội dung chưa có tiền lệ nên quá trình triển khai chắc chắn sẽ phát sinh những vấn đề mới cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện. Vì vậy, các cấp ủy trực thuộc Trung ương, các cơ quan, đơn vị cần bám sát chủ trương, định hướng, quy định và kết luận của Trung ương; tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, thống nhất, đổi mới, trách nhiệm và hành động trong tổ chức thực hiện.

Theo đồng chí Nguyễn Duy Ngọc, việc sửa đổi, bổ sung Quy định số 20-QĐ/TW không chỉ hoàn thiện cơ sở chính trị và pháp lý cho mô hình tổ chức Đảng 3 cấp, mà còn tạo nền tảng để chuẩn hóa tổ chức bộ máy, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của từng cấp ủy, tổ chức Đảng. Đây là tiền đề quan trọng để các cấp ủy triển khai thống nhất, đồng bộ các chủ trương của Trung ương, đáp ứng yêu cầu xây dựng Đảng và phát triển đất nước nhanh, bền vững trong kỷ nguyên phát triển mới.