Việt Nam cần “luật chơi” mới để nước thải trở thành tài nguyên

Một lượng nước sau xử lý tại Khu công nghiệp Đình Vũ (DEEP C1, Hải Phòng) đang được nghiên cứu để tái sử dụng cho các hoạt động trong khu công nghiệp, mở ra hướng tiếp cận mới trong việc biến nước thải thành nguồn tài nguyên.

Mô hình này được thực hiện trong khuôn khổ Dự án “Thúc đẩy Kinh tế tuần hoàn cho Doanh nghiệp” (ACE-Biz) do UNDP Việt Nam phối hợp cùng các đối tác triển khai, nhằm đánh giá khả năng tái sử dụng nước sau xử lý trong sản xuất.

Kết quả nghiên cứu được công bố ngày 28-7 cho thấy nước sau xử lý có thể được cải thiện chất lượng để phục vụ nhiều mục đích khác nhau như làm mát, tưới cây, rửa đường và một số nhu cầu sản xuất phù hợp.

Theo các chuyên gia, mô hình này cần được quản lý xuyên suốt từ công nghệ, vận hành, kiểm soát chất lượng đến đánh giá rủi ro, qua đó xác định yêu cầu kỹ thuật phù hợp với từng mục đích sử dụng nước.

Ông Vũ Thái Trường, Trưởng ban Biến đổi khí hậu, Năng lượng và Môi trường, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) Việt Nam, cho rằng việc tuần hoàn nước sẽ góp phần giảm áp lực lên nguồn tài nguyên nước, tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

“UNDP kỳ vọng Hướng dẫn kỹ thuật được công bố sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp và khu công nghiệp trong việc xây dựng, triển khai các dự án tái sử dụng nước tại Việt Nam”, ông Vũ Thái Trường chia sẻ.

Doanh nghiệp cần hành lang pháp lý để mở rộng mô hình

Tại Tổ hợp Khu công nghiệp DEEP C, nhu cầu tái sử dụng nước sau xử lý được đánh giá là rất lớn. Đại diện khu công nghiệp cho biết doanh nghiệp đã nghiên cứu nhiều phương án, từ sử dụng nội bộ như cấp nước cho nhà vệ sinh, phòng cháy chữa cháy, rửa tấm pin năng lượng mặt trời đến cung cấp nước cho các doanh nghiệp thứ cấp trong khu công nghiệp.

Tuy nhiên, để triển khai ở quy mô lớn, doanh nghiệp cần có hướng dẫn cụ thể hơn về tiêu chuẩn chất lượng nước, thủ tục môi trường và cơ chế chuyển giao giữa đơn vị cung cấp và đơn vị sử dụng.

Bà Diệp Thị Kim Hoàn, Giám đốc Phát triển bền vững, Tổ hợp Khu công nghiệp DEEP C, cho biết với các hoạt động tái sử dụng trong nội bộ, doanh nghiệp có thể chủ động triển khai khi bảo đảm các yêu cầu về môi trường. Nhưng khi nước sau xử lý được chuyển giao cho một doanh nghiệp khác, nhiều vấn đề mới phát sinh như xác định nguồn nước này thuộc loại hình nào, trách nhiệm của các bên ra sao, việc điều chỉnh giấy phép môi trường được thực hiện thế nào.

“Doanh nghiệp rất mong nhận được sự đồng hành của các cơ quan quản lý và các tổ chức quốc tế để tiếp tục hoàn thiện mô hình thí điểm, từ đó có thể nhân rộng tại các khu công nghiệp khác”, bà đề xuất.

Từ góc nhìn quản lý địa phương, đại diện Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng cho rằng điều doanh nghiệp cần nhất hiện nay là cơ sở pháp lý và các tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng để các cơ quan quản lý có căn cứ xem xét, hỗ trợ triển khai.

Theo các đại biểu tham dự, nhiều địa phương và doanh nghiệp đã có nhu cầu tái sử dụng nước thải sau xử lý, song quá trình thực hiện còn chậm do thiếu các quy định cụ thể cho từng mục đích sử dụng.

Việc xây dựng các quy chuẩn kỹ thuật cần được thúc đẩy theo từng lĩnh vực, bởi yêu cầu đối với nước sử dụng trong công nghiệp, tưới cây, rửa đường hay các mục đích khác có sự khác biệt.

Theo các đại biểu, cần hoàn thiện cơ sở pháp lý để các địa phương có căn cứ triển khai, đồng thời phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý.

Cần đồng bộ tiêu chuẩn, kỹ thuật và cơ chế vận hành

Theo GS, TS Nguyễn Việt Anh, Giảng viên Cao cấp, Khoa Kỹ thuật Môi trường, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, để đưa nước thải trở thành một phần của nền kinh tế tuần hoàn, cần xây dựng đồng bộ nhiều nhóm giải pháp, từ quy chuẩn chất lượng nước, tiêu chuẩn kỹ thuật, hướng dẫn quản lý rủi ro đến cơ chế thương mại và trách nhiệm của các bên tham gia.

Ông cho rằng, tái sử dụng nước không thể chỉ dựa vào một bảng thông số chất lượng nước, mà cần đi kèm quy trình vận hành, công nghệ phù hợp, phương án kiểm soát rủi ro và cơ chế giám sát lâu dài.

“Muốn tái sử dụng nước hiệu quả, cần tính đến đầy đủ các bên liên quan, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp cung cấp, đơn vị tiếp nhận đến cộng đồng, để bảo đảm an toàn và lợi ích chung”, GS. TS Nguyễn Việt Anh nhấn mạnh.

Tại sự kiện, ông Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết cơ quan quản lý sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và đối tác để nghiên cứu, hoàn thiện hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn trong quá trình triển khai các mô hình kinh tế tuần hoàn.

Ông cho biết kết quả từ chương trình thí điểm tại DEEP C là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp tham khảo khi lựa chọn giải pháp tái sử dụng nước phù hợp với điều kiện thực tế.

Nhu cầu sử dụng nước gia tăng đang thúc đẩy việc tái sử dụng nước thải sau xử lý, mở ra hướng đi mới cho kinh tế tuần hoàn. Hoàn thiện quy định kỹ thuật và cơ chế quản lý sẽ giúp nguồn nước này được khai thác hiệu quả hơn.