Việt Nam chuẩn bị năng lực gìn giữ hòa bình trong kỷ nguyên AI

Việc AI và các công cụ số được ứng dụng ngày càng nhiều trong hoạt động gìn giữ hòa bình đang đặt ra nhiều yêu cầu mới về năng lực tác nghiệp, quản trị dữ liệu và bảo đảm an toàn trên không gian số.

Đây là những nội dung được các chuyên gia trong và ngoài nước tập trung trao đổi tại Hội thảo quốc tế về bảo vệ thường dân, bảo vệ lực lượng và khả năng sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ trong môi trường phái bộ số và trí tuệ nhân tạo, diễn ra ngày 28-7 tại Hà Nội.

Hội thảo do Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam, Bộ Quốc phòng và Cơ quan Liên Hợp Quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho Phụ nữ (UN Women) tổ chức trong khuôn khổ Chương trình Hợp tác và Huấn luyện Quân sự Canada (MTCP), với sự tham gia của khoảng 200 đại biểu đến từ các cơ quan quốc phòng, Liên hợp quốc, cơ quan ngoại giao, tổ chức công nghệ, giới học thuật và các tổ chức xã hội.

Trí tuệ nhân tạo là công cụ hỗ trợ, con người là chủ thể thực hiện nhiệm vụ

Phát biểu tại sự kiện, Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Bá Hưng, Phó Cục trưởng Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam, cho rằng hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo làm thay đổi phương thức tổ chức, chỉ huy và thực hiện nhiệm vụ tại các phái bộ.

"Trí tuệ nhân tạo chỉ là công cụ hỗ trợ, con người luôn là chủ thể đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm", Đại tá Nguyễn Bá Hưng nhấn mạnh.

Từ thực tiễn hơn 12 năm tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, Việt Nam sẽ tập trung xây dựng lực lượng thích ứng với môi trường mới, lấy con người làm trung tâm trong ứng dụng công nghệ và tăng cường hợp tác quốc tế để nâng cao năng lực huấn luyện.

Theo Đại tá Nguyễn Bá Hưng, thời gian tới, Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam sẽ tiếp tục đổi mới công tác huấn luyện, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và mở rộng hợp tác quốc tế nhằm xây dựng lực lượng chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu của môi trường phái bộ số.

Hội thảo cho thấy môi trường số đang làm thay đổi nhiều khâu trong hoạt động gìn giữ hòa bình, từ thu thập thông tin, chia sẻ dữ liệu đến đánh giá tình hình và tổ chức nhiệm vụ.

Theo các đại biểu, AI có thể hỗ trợ nâng cao khả năng cảnh báo sớm, phân tích dữ liệu, cải thiện hậu cần và tăng hiệu quả phối hợp giữa các lực lượng. Tuy nhiên, những rủi ro đi kèm cũng ngày càng rõ nét, từ tấn công mạng, thông tin sai lệch, lộ lọt dữ liệu đến nguy cơ thuật toán tạo ra những quyết định thiếu công bằng.

Phát biểu tại hội thảo, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, nhấn mạnh công nghệ cần phục vụ hòa bình, nhưng không thể thay thế vai trò của con người trong bảo vệ thường dân và duy trì lòng tin.

“Công nghệ phải phục vụ hòa bình; công nghệ không bao giờ được phép định nghĩa hòa bình. Lá chắn cuối cùng bảo vệ sinh mạng thường dân và thành công của phái bộ vẫn là sự chính trực của con người, năng lực lãnh đạo có trách nhiệm và lòng tin vào thể chế”, bà Pauline Tamesis chia sẻ.

Từ góc nhìn của Canada, Đại sứ Jim Nickel cho rằng cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm sẽ quyết định khả năng thích ứng của các lực lượng trong thời đại AI. “An ninh bao trùm là an ninh vững mạnh hơn. Và trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, an ninh lấy con người làm trung tâm là an ninh thông minh hơn”, Đại sứ nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, yêu cầu đặt ra hiện nay không dừng ở việc ứng dụng công nghệ, mà còn cần xây dựng năng lực quản trị, đào tạo nhân lực và hoàn thiện quy trình để bảo đảm AI được sử dụng an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.

Chuẩn bị lực lượng cho những nhiệm vụ mới

Từ khi chính thức tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc năm 2014, Việt Nam từng bước nâng cao năng lực và đóng góp vào các phái bộ quốc tế. Việc chuẩn bị lực lượng trong giai đoạn mới đặt ra yêu cầu thích ứng với những thay đổi của môi trường tác nghiệp, trong đó có chuyển đổi số và các công nghệ mới.

Một nội dung được các đại biểu quan tâm là vai trò của phụ nữ trong lực lượng gìn giữ hòa bình và trong quá trình ứng dụng công nghệ. Hiện tỷ lệ phụ nữ trong lực lượng gìn giữ hòa bình Việt Nam đạt gần 16%, cao hơn mức trung bình của Liên hợp quốc.

Kết quả này gắn với việc Việt Nam triển khai Chương trình hành động quốc gia về Phụ nữ, hòa bình và an ninh giai đoạn 2024-2030, trong đó thúc đẩy sự tham gia đầy đủ, bình đẳng và thực chất của phụ nữ trong phòng ngừa, ứng phó với xung đột, các thách thức an ninh phi truyền thống và hoạt động gìn giữ hòa bình.

Các đại biểu cho rằng trong môi trường số, phụ nữ cần tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng chính sách, thiết kế giải pháp và quản trị dữ liệu, thay vì chỉ là người sử dụng công nghệ. Công tác bảo vệ lực lượng cũng cần tính đến những rủi ro mới như quấy rối trực tuyến, lộ lọt thông tin cá nhân và các hình thức gây hại trên không gian mạng.

Theo bà Norul Mohamed Rashid, Cố vấn chính sách khu vực về Quản trị, Hòa bình và An ninh của UN Women tại châu Á - Thái Bình Dương, AI vì hòa bình không tự hình thành từ sự phát triển của công nghệ.

“AI vì hòa bình là kết quả của những lựa chọn chính trị, cơ chế quản trị có trách nhiệm giải trình và các thể chế bao trùm”, bà Norul Mohamed Rashid nói.

Tại hội thảo, các chuyên gia từ Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam, Tập đoàn Viettel, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội và các tổ chức liên quan cũng trao đổi về những năng lực cần thiết cho lực lượng gìn giữ hòa bình trong thập kỷ tới, từ an toàn số, bảo vệ dữ liệu đến ứng dụng AI có trách nhiệm.

Hội thảo cho thấy quá trình chuẩn bị lực lượng gìn giữ hòa bình đang mở rộng từ năng lực tác nghiệp truyền thống sang khả năng thích ứng với môi trường số. Việc kết nối kinh nghiệm tham gia các phái bộ quốc tế của Việt Nam với yêu cầu mới về công nghệ, quản trị và bảo vệ con người sẽ là cơ sở để Việt Nam tiếp tục tham gia sâu hơn vào các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc.