Hà Nội: Từ xử lý ô nhiễm đến kiến tạo dòng sông xanh cho tương lai
Từ 19h đến 20h ngày 28-7, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện Chương trình Hà Nội chuyển động với chủ đề “Hà Nội: Từ xử lý ô nhiễm đến kiến tạo dòng sông xanh cho tương lai”. Chương trình nhằm làm rõ những giải pháp phục hồi các dòng sông, hướng tới kiến tạo không gian xanh và phát triển bền vững cho Thủ đô.
Tại điểm cầu trực tiếp Trường quay S1 có sự tham gia của hai khách mời: GS.TS Trần Đức Hạ, Giảng viên cao cấp, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội; bà Nguyễn Phương Dung, Phó Trưởng phòng Khoáng sản, tài nguyên nước, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.
Ngoài ra, Chương trình kết nối trực tiếp tới Nhà máy Xử lý nước thải Yên Xá - công trình được xem là hạng mục quan trọng nhất của hệ thống xử lý nước thải Yên Xá, đang được triển khai xây dựng. Riêng hạng mục nhà máy đã hoàn thành và đi vào vận hành, phục vụ thu gom, xử lý nước thải cho lưu vực rộng gần 4.900ha, gồm các phường nội đô Hà Nội và khu vực dọc sông Tô Lịch từ tháng 8-2025.
Hà Nội có mạng lưới sông ngòi dày đặc, từ sông Hồng, sông Nhuệ, sông Đáy đến các sông nội đô như Tô Lịch, Kim Ngưu, sông Lừ, sông Sét. Không chỉ giữ vai trò tiêu thoát nước, các dòng sông còn gắn với quá trình hình thành không gian đô thị, đời sống và văn hóa của Thủ đô.
Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa cùng áp lực gia tăng dân số và hạ tầng đã khiến nhiều dòng sông bị ô nhiễm kéo dài. Nhiều đoạn sông trở thành nơi tiếp nhận nước thải, làm suy giảm chất lượng môi trường, ảnh hưởng đến cảnh quan và sự phát triển bền vững của thành phố.
Trước thực trạng đó, Hà Nội đang triển khai nhiều giải pháp với mục tiêu xử lý ô nhiễm, từng bước phục hồi hệ sinh thái sông, cải thiện cảnh quan và khai thác giá trị không gian ven sông phục vụ phát triển đô thị.
Ba áp lực lớn nhất đang bủa vây các dòng sông nội đô Hà Nội
Hồi sinh dòng sông, không chỉ làm sạch nước
Theo GS.TS Trần Đức Hạ, sông và hồ là bộ khung sinh thái của đô thị Hà Nội, đảm nhận nhiều chức năng quan trọng, từ tạo cảnh quan, điều hòa môi trường đến tiêu thoát nước và giảm ngập úng trong mùa mưa. Không chỉ vậy, hệ thống sông còn gắn bó với lịch sử hình thành, phát triển của Thăng Long - Hà Nội, mang giá trị văn hóa, sinh thái và kinh tế đặc biệt.
Vì vậy, việc cải tạo các dòng sông không nên chỉ dừng ở mục tiêu làm sạch nguồn nước. Theo ông, điều quan trọng hơn là phải phục hồi "dòng chảy môi trường", tức khôi phục cả chất lượng và lưu lượng nước; đồng thời phát huy giá trị của dòng sông đối với du lịch, kinh tế và không gian sống của Thủ đô. Chỉ khi đó, các dòng sông mới thực sự trở thành động lực phát triển bền vững của Hà Nội.
Cải tạo sông không chỉ là xử lý ô nhiễm
Khơi dậy giá trị sinh thái, văn hóa và kinh tế
Đề cập đến vai trò của việc phục hồi hệ sinh thái các dòng sông đối với sự phát triển lâu dài của Thủ đô, GS.TS Trần Đức Hạ nhận định, Hà Nội là đô thị hình thành và phát triển trên nền tảng hệ thống sông hồ, vì vậy việc khôi phục các dòng sông không chỉ nhằm cải thiện môi trường mà còn mở ra dư địa phát huy các giá trị cảnh quan, văn hóa, du lịch và kinh tế.
"Hà Nội là đô thị phát triển trên cơ sở lấy mặt nước làm trung tâm của quá trình phát triển. Vì vậy, các dòng sông nội đô không chỉ giữ vai trò là khung sinh thái mà cần được khai thác với nhiều mục đích khác nhau, trong đó cảnh quan và du lịch là những giá trị rất quan trọng.
Các dòng sông của Hà Nội đã gắn bó với quá trình hình thành và phát triển của Thủ đô suốt hơn một nghìn năm. Đơn cử như sông Tô Lịch gắn với sông Hồng, Hồ Tây và nhiều dòng sông khác. Dọc các dòng sông là hệ thống di tích, dấu ấn lịch sử và những giá trị văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ", GS.TS Trần Đức Hạ khẳng định.
Cũng theo chuyên gia này, sau khi phục hồi dòng chảy môi trường và hệ sinh thái các dòng sông, Hà Nội cần tiếp tục phát huy hiệu quả các giá trị kinh tế và sinh thái mà hệ thống sông mang lại. Đây cũng là kinh nghiệm đã được nhiều quốc gia trên thế giới triển khai thành công.
Khi khôi phục những dòng sông lịch sử, các quốc gia đều quan tâm đến việc khai thác, phát huy giá trị của nguồn tài nguyên nước. Giá trị đó không chỉ nằm ở số lượng nước mà còn ở dòng chảy - yếu tố có ý nghĩa đặc biệt đối với lịch sử, văn hóa và quá trình phát triển của đô thị.
Đối với Hà Nội, việc khôi phục dòng chảy môi trường cũng chính là khôi phục không gian sinh thái, đồng thời gìn giữ và phát huy những giá trị lịch sử đã gắn với các dòng sông của Thủ đô trong suốt hàng nghìn năm.
Cần lời giải đồng bộ từ hạ tầng, nguồn lực đến cơ chế quản lý
Có thể thấy, việc hồi sinh các dòng sông không đơn thuần là một dự án môi trường. Đó là câu chuyện của phát triển đô thị, của quy hoạch và của chất lượng sống. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu ấy, Hà Nội sẽ phải đối mặt với rất nhiều thách thức.
Theo bà Nguyễn Phương Dung, đây không chỉ là câu chuyện xử lý ô nhiễm môi trường mà còn là bài toán phát triển bền vững, gắn với quy hoạch đô thị, giao thông và quản lý tài nguyên nước. Hà Nội đang phải đối mặt với nhiều thách thức đan xen, đòi hỏi các giải pháp đồng bộ và lâu dài.
"Bên cạnh thách thức về hạ tầng kỹ thuật, hệ thống thu gom nước thải của Hà Nội hiện vẫn là hệ thống chung giữa nước mưa và nước thải. Nhiều công trình đã xuống cấp, quá tải trước tốc độ đô thị hóa nhanh, gây áp lực lớn lên các dòng sông. Một thách thức khác là nguy cơ cạn kiệt dòng chảy. Khi nước thải được tách khỏi sông, nếu không có giải pháp bổ cập kịp thời và ổn định, đặc biệt vào mùa khô, nhiều dòng sông sẽ đứng trước nguy cơ thiếu nước", bà Nguyễn Phương Dung nêu thêm.
Việc xử lý ô nhiễm môi trường nước đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn và không thể hoàn thành trong thời gian ngắn. Trong khi đó, quỹ đất dành cho các công trình hạ tầng ngày càng hạn hẹp, công tác giải phóng mặt bằng để hình thành hành lang xanh, công viên ven sông cũng tạo áp lực lớn về thời gian và kinh phí.
Bên cạnh nguồn vốn ngân sách, ODA và xã hội hóa, Hà Nội đã từng bước triển khai một số dự án theo hình thức đối tác công - tư (PPP). Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu phục hồi các dòng sông vẫn cần thêm nhiều nguồn lực và cơ chế phù hợp.
Về cơ chế quản lý, bà Nguyễn Phương Dung cho rằng việc phục hồi môi trường nước không thể chỉ là nhiệm vụ riêng của Hà Nội, bởi phần lớn các dòng sông chảy qua địa bàn đều là sông liên tỉnh. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các địa phương trong lưu vực.
Hiện nay, cơ sở dữ liệu về tài nguyên nước vẫn còn phân tán, chưa đồng bộ giữa các cấp, các ngành và địa phương, gây khó khăn cho công tác giám sát, cảnh báo. Vì vậy, việc phối hợp quản lý nguồn nước liên vùng có ý nghĩa rất quan trọng.
Về nguồn lực đầu tư, GS.TS Trần Đức Hạ cho biết, nếu trước đây các dự án hạ tầng thoát nước chủ yếu dựa vào nguồn vốn ODA thì hiện nay Hà Nội đã từng bước huy động nguồn lực xã hội thông qua mô hình đối tác công - tư (PPP), mở ra thêm cơ hội phục hồi các dòng sông gắn với phát triển cảnh quan đô thị.
Hiện nay, việc khôi phục các dòng sông đã bắt đầu thu hút sự tham gia của khu vực tư nhân theo hình thức PPP. Một số doanh nghiệp đã đề xuất các dự án cải tạo môi trường, cảnh quan sông Tô Lịch, sông Nhuệ... Tuy nhiên, nguyên tắc đầu tiên vẫn là hoàn thiện hệ thống thu gom nước thải, bổ cập nguồn nước sạch, sau đó mới phát huy các giá trị cảnh quan và phát triển đô thị. Đó cũng là hướng đi cho thấy chúng ta đang từng bước biết cách giải quyết bài toán phục hồi các dòng sông một cách đồng bộ.
Thời gian qua, Hà Nội đã ký kết quy chế phối hợp với các tỉnh, thành phố trong Vùng Thủ đô nhằm tăng cường kiểm soát, giám sát và cảnh báo đối với các nguồn nước liên tỉnh.
Bà Nguyễn Phương Dung nhấn mạnh, ý thức cộng đồng là yếu tố quyết định thành công của quá trình hồi sinh các dòng sông. Theo bà, những thói quen xả rác, xả nước thải trực tiếp xuống sông đã tồn tại trong thời gian dài và cần được thay đổi bằng công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức.
Chỉ khi người dân cùng hệ thống chính trị coi các dòng sông là tài sản chung, cùng chung tay bảo vệ và có trách nhiệm với không gian công cộng thì các dòng sông mới thực sự được hồi sinh.
“Thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu giải pháp, mà là làm thế nào để các giải pháp được triển khai đồng bộ, theo một lộ trình cụ thể, kiên trì trong thời gian đủ dài. Tôi tin rằng, với sự chung tay của cả hệ thống chính trị và người dân, các dòng sông của Hà Nội sẽ được hồi sinh đúng như mục tiêu thành phố đã đặt ra", bà Nguyễn Phương Dung chia sẻ.
Đồng tình với quan điểm trên, GS.TS Trần Đức Hạ cho rằng, điều quan trọng nhất là phải thay đổi tư duy từ xử lý riêng lẻ sang giải quyết đồng bộ các vấn đề của hệ thống sông. Theo ông, thực tế trước đây cho thấy nhiều dự án chỉ tập trung vào "phần ngọn", trong khi chưa giải quyết triệt để nguyên nhân gốc rễ.
"Ví dụ như lưu vực sông Kim Ngưu và Nhà máy xử lý nước thải Yên Sở. Trước đây, chúng ta đầu tư nhà máy xử lý nước thải nhưng hệ thống thu gom chưa hoàn thiện, nước thải vẫn xả trực tiếp xuống sông Kim Ngưu rồi mới được đưa về nhà máy xử lý ở hạ lưu. Đó là cách làm chưa đồng bộ, mới giải quyết phần ngọn”, GS.TS Trần Đức Hạ nêu.
Theo GS.TS Trần Đức Hạ, tư duy đầu tư hiện nay đã có nhiều thay đổi khi các dự án xử lý nước thải được triển khai đồng thời với hệ thống thu gom. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả phục hồi môi trường nước.
"Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá với công suất 270.000m³/ngày đêm hiện được đầu tư đồng bộ cùng hệ thống cống bao thu gom nước thải dọc sông Tô Lịch để đưa toàn bộ nước thải về xử lý. Tương tự, tại lưu vực sông Cầu Bây, hệ thống thu gom và nhà máy xử lý nước thải cũng được triển khai song song. Điều đó cho thấy cách tiếp cận của chúng ta đã thay đổi".
Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá tạo nền tảng hồi sinh sông nội đô
Tại điểm cầu Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá, ông Nguyễn Minh Việt, Phó Trưởng phòng Quản lý cây xanh, chiếu sáng, Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp thành phố Hà Nội cho biết, dự án Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá gồm 4 gói thầu, trong đó Nhà máy xử lý nước thải công suất 270.000 m³/ngày đêm và tuyến cống bao dọc sông Tô Lịch đã hoàn thành, đưa vào vận hành từ tháng 6-2025. Đến nay, toàn bộ nước thải dọc hai bên sông Tô Lịch đã được thu gom về nhà máy xử lý, góp phần cải thiện môi trường, cảnh quan và điều kiện sống của người dân.
Ông Nguyễn Minh Việt cho biết thêm, hệ thống cống bao dài khoảng 40 km, đi qua 12 phường nội đô, hiện thu gom và xử lý khoảng 230.000 m³ nước thải/ngày đêm. Việc tách nước thải khỏi dòng sông đã mang lại hiệu quả rõ rệt, môi trường và chất lượng không khí dọc sông Tô Lịch được cải thiện, được người dân ghi nhận tích cực.
Theo ông Nguyễn Minh Việt, để các dòng sông Tô Lịch, Kim Ngưu, Lừ và Sét thực sự được hồi sinh, ngoài việc vận hành hiệu quả Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá, cần triển khai đồng bộ các giải pháp, trong đó trọng tâm là tách riêng hoàn toàn hệ thống nước thải và nước mưa, thu gom nước thải đưa về xử lý tập trung, đồng thời bổ cập nguồn nước để duy trì dòng chảy. Đây là điều kiện quan trọng để cải thiện chất lượng nước và xây dựng các dòng sông xanh, sạch, đẹp theo kỳ vọng của người dân Thủ đô.
Bốn giải pháp hồi sinh sông Tô Lịch
GS.TS Trần Đức Hạ, Giảng viên cao cấp, Đại học Xây dựng Hà Nội, cho biết, các sông nội đô Hà Nội vốn là hệ thống sông thoát nước, hàng trăm năm qua tiếp nhận cả nước mưa và nước thải. Vì vậy, khi nước thải được thu gom để xử lý, vào mùa khô, nhiều dòng sông sẽ không còn đủ nước để duy trì dòng chảy môi trường.
Theo GS.TS Trần Đức Hạ, để phục hồi dòng chảy môi trường cho các sông nội đô cần thực hiện đồng bộ bốn bước. Bước đầu tiên là tách và thu gom toàn bộ nước thải nhằm chấm dứt tình trạng ô nhiễm. Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá hiện đang đảm nhận thu gom, xử lý nước thải của lưu vực S2, tương ứng với lưu vực sông Tô Lịch. Hiện mỗi ngày đêm có hơn 120.000m³ nước thải mùa khô được đưa về nhà máy xử lý. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều điểm xả thải nhỏ lẻ, tự phát chưa được đấu nối vào hệ thống cống chính, tiếp tục xả trực tiếp ra sông. Do đó, cần xử lý triệt để các nguồn thải còn tồn tại để kiểm soát ô nhiễm.
Bước thứ hai là xử lý ô nhiễm tồn lưu bằng việc nạo vét bùn, kết hợp áp dụng các giải pháp công nghệ xử lý môi trường. Đồng thời, cần cải tạo hệ thống kè bờ, tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái thủy sinh, góp phần tăng khả năng tự làm sạch của dòng sông.
Bước thứ ba là bổ cập nguồn nước sạch để duy trì dòng chảy trong mùa khô.
Bước cuối cùng là khai thác hiệu quả tài nguyên sông gắn với bảo tồn hệ sinh thái. Các giải pháp như vận hành du thuyền, lắp đặt vòi phun tạo oxy hay các công trình cảnh quan không chỉ nâng cao chất lượng nước mà còn góp phần duy trì dòng chảy, phục hồi hệ sinh thái và phát huy giá trị của các dòng sông nội đô.
Theo GS.TS Trần Đức Hạ, chỉ khi triển khai đồng bộ bốn giải pháp trên mới có thể phục hồi dòng chảy môi trường, khôi phục các dòng sông nội đô và khai thác bền vững tài nguyên nước.
Tách nước thải khỏi dòng sông là nền tảng để phục hồi môi trường nước
Trả lời câu hỏi về tác động của hệ thống cống bao và Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá đối với chất lượng nước các dòng sông nội đô, bà Nguyễn Phương Dung cho biết, khi dự án đi vào vận hành đồng bộ sẽ tạo ra bước chuyển quan trọng trong cải thiện môi trường nước và là nền tảng để triển khai các giai đoạn phục hồi tiếp theo.
Cụ thể, khi Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá với công suất 270.000m³/ngày đêm đi vào hoạt động cùng hệ thống cống bao được vận hành đồng bộ, chất lượng môi trường nước sẽ có bước cải thiện rất quan trọng. Bởi khi hệ thống cống bao đi vào hoạt động cũng đồng nghĩa với việc nguồn nước thải xả trực tiếp vào các dòng sông, trong phạm vi dự án, sẽ được tách ra và đưa về nhà máy để xử lý. Đây là điều kiện cốt lõi, là nền tảng đầu tiên để triển khai các bước phục hồi tiếp theo.
Cũng theo bà Nguyễn Phương Dung, việc thu gom và xử lý triệt để nước thải không chỉ là điều kiện tiên quyết mà còn là giải pháp có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả lâu dài của quá trình cải tạo môi trường nước. Nếu nước thải không được tách khỏi các dòng sông để đưa về nhà máy xử lý thì những giải pháp tiếp theo như nạo vét bùn hay ứng dụng các công nghệ cải tạo môi trường cũng sẽ khó bảo đảm hiệu quả bền vững.
Vì vậy, việc hoàn thiện hệ thống thu gom và xử lý nước thải chính là nền tảng để Hà Nội tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp phục hồi môi trường nước trong thời gian tới.
Hồi sinh sông từ những giải pháp đồng bộ
Làm rõ các giải pháp phục hồi hệ thống sông nội đô sau khi hoàn thành thu gom và xử lý nước thải, bà Nguyễn Phương Dung cho biết, đối với sông Tô Lịch, thành phố đã và đang triển khai đồng thời nhiều dự án nhằm khôi phục dòng chảy, cải thiện cảnh quan và phát huy giá trị không gian ven sông.
Đối với sông Tô Lịch, thành phố đã triển khai dự án bổ cập nước từ sông Hồng thông qua kênh Thụy Phương. Đồng thời, Hà Nội cũng đang triển khai cải tạo, đầu tư xây dựng công viên tuyến tính dọc hai bên bờ sông Tô Lịch nhằm từng bước khôi phục cảnh quan và không gian công cộng ven sông.
Theo bà Nguyễn Phương Dung, với các dòng sông nội đô khác, thành phố cũng xác định lộ trình phục hồi theo hướng đồng bộ, trong đó ưu tiên giải quyết tận gốc nguồn gây ô nhiễm trước khi triển khai các giải pháp cải tạo môi trường và cảnh quan.
Giải pháp đầu tiên vẫn là thu gom và xử lý nước thải. Tiếp đó là khôi phục dòng chảy thông qua các giải pháp bổ cập nguồn nước. Bởi sau khi nước thải được tách khỏi dòng sông, nhiều đoạn sông sẽ đối mặt với nguy cơ cạn kiệt, nhất là vào mùa khô, nên cần có phương án bổ sung nguồn nước kịp thời và ổn định.
Bà Nguyễn Phương Dung cho biết thêm, Hà Nội sẽ tiếp tục đầu tư các công trình điều tiết như trạm bơm, đập dâng nhằm duy trì mực nước, bảo đảm dòng chảy và nâng cao khả năng tự làm sạch của các dòng sông. Đây là những giải pháp quan trọng để hướng tới mục tiêu phục hồi bền vững hệ thống sông nội đô.
Trả lại không gian mặt nước cho đô thị
Theo GS.TS Trần Đức Hạ, trước đây, quá trình phát triển đô thị chủ yếu ưu tiên mở rộng quỹ đất xây dựng, trong khi không gian mặt nước chưa được coi trọng đúng mức. Hiện nay, tư duy này đang thay đổi khi sông, hồ được nhìn nhận là bộ khung sinh thái của đô thị, không chỉ tạo cảnh quan mà còn cải thiện vi khí hậu, điều hòa môi trường và góp phần giảm ngập úng.
Ông cho rằng, khi được kết nối với công viên, cây xanh và không gian công cộng, hệ thống sông, hồ sẽ hình thành hành lang sinh thái, mở ra dư địa phát triển du lịch, giao thông đường thủy và gia tăng giá trị kinh tế đô thị. Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia, như Hàn Quốc, cho thấy việc phục hồi các dòng sông đô thị không chỉ nâng cao chất lượng môi trường mà còn tạo động lực phát triển bền vững cho thành phố.
Phục hồi sông Nhuệ, Cầu Bây theo hình thức đối tác công - tư
Theo bà Nguyễn Phương Dung, chủ trương của thành phố hiện nay không chỉ tập trung phục hồi 4 con sông nội đô mà còn mở rộng triển khai đối với các dòng sông chính có ý nghĩa quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội như sông Nhuệ và sông Cầu Bây.
Điểm chung của các dự án là không chỉ xử lý ô nhiễm, cải thiện chất lượng môi trường nước mà còn phục hồi cảnh quan, hình thành không gian xanh dọc hai bên bờ sông.
Đối với sông Cầu Bây, thành phố đang từng bước triển khai hệ thống thu gom nước thải và đầu tư xây dựng 5 nhà máy xử lý nước thải dọc tuyến sông. Đồng thời, dự án cải tạo, chỉnh trang cảnh quan hai bên bờ cũng đang được triển khai. Cả hai dự án đều thực hiện theo hình thức đối tác công - tư (PPP).
Đối với sông Nhuệ, thành phố tập trung xử lý ô nhiễm môi trường nước, khơi thông và phục hồi dòng chảy, kết hợp cải tạo cảnh quan hai bên sông. Các dự án cũng đang được triển khai từng bước theo hình thức PPP.
Từ xử lý ô nhiễm đến kiến tạo dòng sông xanh
Trả lời câu hỏi về sự thay đổi trong tư duy quản lý tài nguyên nước, bà Nguyễn Phương Dung cho rằng, điểm cốt lõi không nằm ở việc đầu tư thêm một dự án hay một công trình mới, mà là sự thay đổi trong cách nhìn và cách tiếp cận đối với các dòng sông đô thị.
Nếu trước đây chúng ta chỉ coi dòng sông là nơi tiếp nhận nước thải và xử lý ô nhiễm khi có phát sinh thì hiện nay, bên cạnh việc cải thiện chất lượng môi trường nước, thành phố hướng tới mục tiêu cao hơn là cải tạo, chỉnh trang và phát triển hệ sinh thái dọc hai bên bờ sông.
Cách tiếp cận mới sẽ tạo ra nhiều giá trị bền vững cho môi trường, cảnh quan đô thị và chất lượng sống của người dân.
"Trước hết, chất lượng nước các dòng sông sẽ được cải thiện. Tiếp đó, dọc hai bên sông sẽ hình thành các công viên, hành lang xanh, đường đi bộ, góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân. Xa hơn, các dòng sông sẽ không chỉ còn là hạ tầng thoát nước mà trở thành không gian văn hóa, lịch sử và cảnh quan đặc sắc của Thủ đô, qua đó tạo thêm động lực phát triển kinh tế và du lịch", bà Nguyễn Phương Dung phân tích.
Giá trị lớn nhất của sự thay đổi này chính là chuyển từ tư duy xử lý ô nhiễm sang kiến tạo những dòng sông xanh, hướng tới phát triển đô thị bền vững và nâng cao chất lượng sống cho người dân Hà Nội.
Phục hồi sông hồ là nền tảng quản lý tài nguyên nước bền vững
Ở góc độ tổng thể hơn, GS.TS Trần Đức Hạ cho rằng, việc phục hồi các dòng sông nội đô không chỉ mang ý nghĩa cải thiện môi trường hay cảnh quan, mà còn là nền tảng để xây dựng hệ thống quản lý tài nguyên nước đô thị theo hướng bền vững.
Khi các dòng sông đô thị được phục hồi, chúng sẽ đóng vai trò rất quan trọng trong quản lý tài nguyên nước đô thị. Ba thành phần của tài nguyên nước gồm nước mưa, nước mặt và nước ngầm có mối quan hệ thống nhất, thể hiện rõ nhất thông qua hệ thống sông, hồ đô thị.
Hệ thống này vừa có chức năng điều tiết, chứa nước mưa, vừa là nguồn nước mặt quý giá. Đồng thời, chính nguồn nước mặt từ sông, hồ sẽ bổ cập cho nguồn nước ngầm. Đây mới là ý nghĩa sâu xa của quá trình phục hồi các dòng sông.
Theo GS.TS Trần Đức Hạ, bên cạnh giá trị lâu dài về quản lý tài nguyên nước, việc khôi phục dòng chảy các con sông và mặt nước các hồ còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho Thủ đô.
Việc phục hồi các dòng sông và hệ thống hồ đô thị sẽ góp phần cải thiện hệ sinh thái, điều hòa khí hậu, nâng cao chất lượng môi trường; đồng thời tạo động lực phát triển du lịch, giao thông đường thủy và nâng cao chất lượng không gian sống của người dân.
Ưu tiên hồi sinh các dòng sông ô nhiễm
Theo bà Nguyễn Phương Dung, Phó Trưởng phòng Khoáng sản, Tài nguyên nước, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, việc đưa nội dung phục hồi các dòng sông vào định hướng phát triển dài hạn của Thủ đô là giải pháp mang tính tổng thể, đột phá và chiến lược. Từ nay đến năm 2030, thành phố sẽ tập trung triển khai một số nhóm nhiệm vụ trọng tâm để người dân từng bước cảm nhận được sự chuyển biến của các dòng sông.
Theo bà Nguyễn Phương Dung, trước hết, Hà Nội sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống thu gom và xử lý nước thải, coi đây là nền tảng cốt lõi để cải thiện chất lượng môi trường nước.
Bên cạnh đó, thành phố sẽ phục hồi dòng chảy và hệ sinh thái sông thông qua các giải pháp như xây dựng trạm bơm, đập dâng, nạo vét bùn, từng bước khôi phục khả năng tự làm sạch của dòng sông.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là cải tạo cảnh quan, phát triển không gian xanh và không gian công cộng ven sông, góp phần nâng cao chất lượng môi trường sống của người dân. Đồng thời, Hà Nội sẽ tăng cường quản lý tổng hợp lưu vực sông, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, nâng cao hiệu quả quan trắc, giám sát và tăng cường phối hợp liên vùng đối với các dòng sông liên tỉnh.
Trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, thành phố xác định ưu tiên đầu tư vào những dòng sông đang ô nhiễm nghiêm trọng nhằm tạo hiệu quả và sức lan tỏa, thay vì triển khai dàn trải. Theo bà Nguyễn Phương Dung, mục tiêu đến năm 2030 không chỉ được đo bằng số lượng dự án hay công trình hoàn thành, mà quan trọng hơn là để người dân cảm nhận rõ các dòng sông sạch hơn, xanh hơn và trở thành những không gian đáng sống. Đây cũng sẽ là thước đo rõ nhất về hiệu quả của các giải pháp mà thành phố đang triển khai.
Đưa phục hồi sông vào chiến lược phát triển Thủ đô
Đề cập đến những giải pháp mang tính đột phá để kiến tạo các dòng sông xanh, sạch, giàu giá trị sinh thái, GS.TS Trần Đức Hạ cho rằng, điều quan trọng nhất là phải thay đổi tư duy quy hoạch và quản lý tài nguyên nước, đưa hệ thống sông, hồ trở thành một cấu phần trung tâm trong chiến lược phát triển đô thị của Hà Nội.
Trước hết, Hà Nội cần ưu tiên quy hoạch mặt nước trong quy hoạch tổng thể phát triển Thủ đô. Nếu trước đây chúng ta thường đề cập đến "cây xanh, mặt nước" thì nay cần xác định rõ tỷ lệ diện tích mặt nước trong tổng diện tích đất đô thị, coi đây là một chỉ tiêu quan trọng của quy hoạch.
Theo GS.TS Trần Đức Hạ, quy hoạch hạ tầng thoát nước cũng cần được triển khai đồng bộ với mục tiêu phục hồi các dòng sông nội đô, bởi đây không chỉ là yếu tố cảnh quan mà còn giữ vai trò quan trọng trong tiêu thoát nước và giảm ngập úng cho thành phố.
Hệ thống sông nội đô có vai trò rất lớn trong thoát nước, phòng chống ngập úng. Vì vậy, quy hoạch hạ tầng thoát nước phải được đặt song hành với quy hoạch phục hồi dòng chảy của các con sông.
GS.TS Trần Đức Hạ nhấn mạnh, về lâu dài, Hà Nội cần xây dựng chiến lược quản lý bền vững tài nguyên nước, trong đó xác định rõ vai trò của hệ thống sông nội đô đối với sự phát triển của Thủ đô.
"Quản lý bền vững tài nguyên nước cần trở thành một chiến lược xuyên suốt của thành phố. Bên cạnh các dòng sông lớn như sông Hồng, cần đưa các dòng sông nội đô như sông Nhuệ, sông Tô Lịch, sông Lừ, sông Sét, sông Kim Ngưu hay sông Cầu Bây vào chiến lược quản lý, bảo vệ và phục hồi lâu dài. Đây sẽ là nền tảng để phát huy giá trị sinh thái, cảnh quan và bảo đảm sự phát triển bền vững của Hà Nội", GS. TS Trần Đức Hạ nêu thêm.
Hồi sinh các dòng sông là trách nhiệm của cả cộng đồng
