Kết nối khoa học, công nghệ và thị trường để nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp

Trao đổi với Phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, ông Nguyễn Mạnh Cường, Trưởng Phòng Xúc tiến đầu tư và Phát triển doanh nghiệp (Trung tâm Xúc tiến đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp tỉnh Bắc Ninh) chia sẻ về việc chuyển từ phát triển đơn ngành sang chuỗi giá trị liên vùng, tạo động lực mới cho ngành nông nghiệp...

- Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về vai trò của liên kết vùng đối với phát triển nông nghiệp công nghệ cao trong giai đoạn hiện nay?

- Hiện nay, nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều yêu cầu cao hơn trước. Chúng ta không chỉ hướng tới bảo đảm an ninh lương thực mà còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao khả năng cạnh tranh của nông sản trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Điều đó đòi hỏi ngành nông nghiệp phải chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp; từ sản xuất đơn lẻ sang phát triển chuỗi giá trị; từ tiêu thụ theo mùa vụ sang kết nối ổn định với thị trường; đồng thời, cần thúc đẩy mạnh mẽ ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, dữ liệu lớn và các tiêu chuẩn sản xuất xanh.

Trong bối cảnh đó, liên kết vùng không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Đây là giải pháp quan trọng nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai, hạ tầng, khoa học - công nghệ và thị trường; đồng thời tạo ra không gian phát triển rộng lớn hơn cho các địa phương.

- Theo ông, Hà Nội, Bắc Ninh và Hưng Yên có những điều kiện thuận lợi gì để xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại?

- Ba địa phương có vị trí địa lý liền kề, hệ thống giao thông kết nối ngày càng hoàn thiện và cùng nằm trong vùng động lực phát triển của Thủ đô cũng như đồng bằng sông Hồng. Quan trọng hơn, mỗi địa phương đều có những lợi thế riêng và hoàn toàn có thể bổ trợ lẫn nhau thay vì cạnh tranh.

Hà Nội có lợi thế rất lớn về khoa học - công nghệ, giáo dục, tài chính, thương mại và cũng là thị trường tiêu thụ nông sản rất lớn, có khả năng dẫn dắt về tiêu chuẩn chất lượng, xu hướng tiêu dùng. Trong khi đó, Hưng Yên là địa phương có thế mạnh về sản xuất nông nghiệp hàng hóa với nhiều vùng cây ăn quả, rau màu, chăn nuôi và công nghiệp chế biến thực phẩm và nằm trên các hành lang kinh tế quan trọng, giúp Hưng Yên phát huy vai trò trung chuyển, kết nối thị trường.

Đối với Bắc Ninh, cùng với việc phát triển mạnh công nghiệp công nghệ cao, tỉnh duy trì vùng sản xuất nông nghiệp tập trung quy mô lớn. Năm 2025, giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản của tỉnh đạt khoảng 16.826 tỷ đồng; diện tích rau hơn 35.200ha, diện tích vải gần 29.700ha. Đặc biệt, hơn 17.300ha vải được sản xuất theo hướng VietGAP và hơn 1.300ha đủ điều kiện phục vụ xuất khẩu, tỷ trọng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao cũng đã vượt 35%.

Những lợi thế này tạo điều kiện để ba địa phương hình thành chuỗi giá trị thống nhất, trong đó Hà Nội là trung tâm nghiên cứu, thị trường và phân phối; Bắc Ninh là trung tâm ứng dụng công nghệ, chế biến và logistics; Hưng Yên là vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa và kết nối các hành lang kinh tế.

- Bắc Ninh đã đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nào nhằm thúc đẩy liên kết giữa ba địa phương?

- Chúng tôi đề xuất năm nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết, là xây dựng cơ sở dữ liệu và bản đồ số vùng nguyên liệu dùng chung về vùng sản xuất, mã số vùng trồng, sản lượng, tiêu chuẩn chất lượng, cơ sở sơ chế, chế biến, kho lạnh và hệ thống phân phối. Khi có dữ liệu thống nhất, các địa phương sẽ chủ động hơn trong dự báo thị trường, điều tiết sản xuất và thu hút đầu tư.

Thứ hai, là hình thành mạng lưới nghiên cứu, chuyển giao và trình diễn công nghệ nông nghiệp thông minh. Hà Nội có hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ rất mạnh; trong khi Bắc Ninh và Hưng Yên có điều kiện triển khai các mô hình sản xuất và chế biến ở quy mô lớn. Việc kết nối các nguồn lực này sẽ giúp nhanh chóng đưa công nghệ vào thực tiễn.

Thứ ba, là phát triển đồng bộ hệ thống sơ chế, chế biến, logistics lạnh và phân phối xanh. Đây là khâu còn nhiều dư địa để nâng cao giá trị gia tăng của nông sản, giảm thất thoát sau thu hoạch và tăng khả năng cạnh tranh.

- Ngoài ba nhóm giải pháp trên, theo ông còn cần những giải pháp nào để nâng cao giá trị thương hiệu nông sản của khu vực?

Tôi cho rằng rất cần xây dựng bộ tiêu chí và nhận diện chung cho nông sản xanh của vùng Thủ đô. Bộ tiêu chí này có thể kế thừa các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, sản xuất hữu cơ và bổ sung các yêu cầu về sử dụng nước tiết kiệm, giảm phát thải, kiểm soát vật tư nông nghiệp, quản lý chất thải, bao bì thân thiện môi trường cũng như minh bạch thông tin sản phẩm, hướng tới giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, tạo niềm tin đối với người tiêu dùng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản trên thị trường.

Ba địa phương cần phối hợp xây dựng danh mục các dự án liên vùng, ưu tiên các trung tâm nghiên cứu giống, khu nông nghiệp công nghệ cao, cơ sở chế biến sâu, kho lạnh, logistics, nền tảng truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử; tăng cường làm việc trực tiếp với các tập đoàn, doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực công nghệ nông nghiệp, logistics, chế biến thực phẩm và kinh tế xanh để thu hút các nhà đầu tư có khả năng dẫn dắt toàn bộ chuỗi giá trị.

Quan điểm của chúng tôi là không để mỗi địa phương đều sản xuất tất cả các loại nông sản giống nhau, mà cần phân công theo lợi thế so sánh. Hà Nội tập trung vào nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, phát triển thị trường và phân phối; Bắc Ninh phát huy thế mạnh về công nghệ cao, chế biến, logistics và vùng nguyên liệu quy mô lớn; Hưng Yên tiếp tục phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa và công nghiệp chế biến.

Khi mỗi địa phương đảm nhận tốt vai trò của mình và kết nối thành một chuỗi giá trị thống nhất, chúng ta sẽ hình thành không gian nông nghiệp thông minh, kinh tế xanh và chuỗi cung ứng hiện đại có sức cạnh tranh cao trong khu vực. Mô hình liên kết này sẽ tạo động lực mới cho phát triển nông nghiệp hiện đại, nâng cao thu nhập cho nông dân, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, bền vững trong vùng Thủ đô.

- Trân trọng cảm ơn ông!