Trung tâm học tập cộng đồng: Đổi mới để xây dựng xã hội học tập từ cơ sở

Gắn với nhu cầu của người dân

Hà Nội đã chính thức gia nhập và triển khai các cam kết trong Mạng lưới các thành phố học tập toàn cầu của UNESCO. Vì vậy, xây dựng một xã hội học tập, nơi mọi người dân đều có cơ hội học tập suốt đời, đang trở thành yêu cầu tất yếu.

Triển khai Chương trình hành động số 05-CTr/TU ngày 12-1-2026 của Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22-8-2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, thành phố xác định thúc đẩy phong trào học tập từ cơ sở là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.

Việc xây dựng xã hội học tập tại Hà Nội không chỉ dừng lại ở giáo dục chính quy mà hướng tới mở rộng không gian học tập linh hoạt, đa dạng, gắn với thực tiễn đời sống và lao động sản xuất của người dân ở mọi lứa tuổi. Trước mắt, Hà Nội triển khai mô hình Trung tâm học tập cộng đồng điểm tại 3 địa phương, gồm: Thanh Liệt, Thanh Oai và Hoài Đức.

Ông Nguyễn Hồng Hải, Phó Chủ tịch UBND xã, Giám đốc Trung tâm học tập cộng đồng xã Thanh Oai cho biết: Trung tâm không chỉ tổ chức các lớp học, hoạt động giáo dục thường xuyên mà còn hướng tới trở thành không gian mở, giúp người dân ở mọi lứa tuổi tiếp cận tri thức, ứng dụng khoa học - công nghệ và thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số.

Phát huy lợi thế của làng Chuông - làng nghề làm nón truyền thống nổi tiếng, Trung tâm học tập cộng đồng xã Thanh Oai xây dựng các chương trình theo tinh thần “học để bảo tồn, học để sáng tạo, học để phát triển và học để làm giàu”. Nội dung đào tạo tập trung vào ứng dụng công nghệ số, thương mại điện tử, xây dựng thương hiệu, phát triển sản phẩm OCOP và kết nối du lịch trải nghiệm nhằm nâng cao giá trị sản phẩm truyền thống.

Trong khi đó, tại xã Hoài Đức, mô hình điểm Trung tâm học tập cộng đồng cũng đang được triển khai thông qua việc xây dựng “Thư viện số cộng đồng”, dự kiến đưa vào hoạt động từ tháng 8-2026. Mô hình được kỳ vọng góp phần lan tỏa văn hóa đọc, thúc đẩy tinh thần tự học và mở rộng khả năng tiếp cận tri thức trong môi trường số.

Đổi mới để hoạt động hiệu quả

Thực tiễn triển khai các mô hình điểm tại Hà Nội cho thấy, các Trung tâm học tập cộng đồng cần được tổ chức theo hướng linh hoạt, thiết thực, lấy nhu cầu của người dân làm trung tâm. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với hệ thống trung tâm học tập cộng đồng trên cả nước trong giai đoạn hiện nay.

Theo Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo), đến tháng 5-2026, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cả nước có 3.130 trung tâm học tập cộng đồng, bình quân mỗi xã một trung tâm.

Những năm qua, các trung tâm đã góp phần tích cực vào công tác xóa mù chữ, phổ cập giáo dục, chuyển giao khoa học - kỹ thuật, đào tạo nghề, nâng cao dân trí và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương; đồng thời là kênh quan trọng đưa chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đến gần hơn với người dân.

Tuy nhiên, trước yêu cầu xây dựng xã hội học tập, chuyển đổi số và đổi mới mô hình quản trị địa phương, hoạt động của các Trung tâm học tập cộng đồng vẫn còn không ít hạn chế, nhất là về kinh phí hoạt động và đội ngũ giáo viên. Đây là những “điểm nghẽn” cần sớm được tháo gỡ để các Trung tâm học tập cộng đồng có điều kiện đổi mới nội dung, đa dạng hóa hình thức tổ chức, nâng cao chất lượng hoạt động và đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập ngày càng phong phú của người dân.

Theo Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Quang Tuấn, quá trình xây dựng xã hội học tập tại Thủ đô cần hướng mạnh tới việc mở rộng các không gian học tập linh hoạt, đa dạng, đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú của người dân.

“Trung tâm học tập cộng đồng là cầu nối giữa tri thức và đời sống, không chỉ phổ biến kiến thức, chuyển giao công nghệ, nâng cao hiểu biết pháp luật và kỹ năng sống cho người dân mà còn đóng vai trò cốt lõi trong việc đào tạo nghề ngắn hạn, định hướng sinh kế và nâng cao năng suất lao động cho bà con nông dân, thợ thủ công ngay tại quê hương. Đây cũng là nơi giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, một không gian gắn kết các thế hệ, nơi giá trị di sản, văn hóa truyền thống được truyền dạy, bảo tồn và phát huy một cách tự nhiên, bền bỉ nhất”, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội chia sẻ.