Bảo vệ trẻ trước gánh nặng RSV bắt đầu từ thai kỳ

Trước thực tế nhiều trường hợp diễn biến nặng xảy ra ngay cả ở trẻ sinh đủ tháng và khỏe mạnh, các chuyên gia nhấn mạnh, chăm sóc thai kỳ chủ động chính là nền tảng quan trọng để bảo vệ trẻ ngay từ trước khi chào đời.

Hơn 81% trẻ điều trị hồi sức tích cực do RSV

Tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu cho thấy, RSV chiếm khoảng 24-48% nguyên nhân gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ em, phản ánh gánh nặng đáng kể của loại vi rút này đối với hệ thống y tế cũng như sức khỏe trẻ nhũ nhi.

Cụ thể, theo nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi trung ương, nhóm trẻ dưới 3 tháng tuổi chiếm tới 42,7% số ca mắc RSV nặng, tiếp theo là nhóm trẻ từ 3-6 tháng tuổi. Đáng chú ý, phần lớn những trẻ diễn biến nặng đều sinh đủ tháng và trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, không có bệnh nền. Những số liệu này cho thấy nhu cầu bảo vệ trẻ cần được bắt đầu ngay từ trước khi chào đời thông qua chăm sóc thai kỳ chủ động.

Theo các chuyên gia y tế, 6 tháng đầu đời được xem là “khoảng trống miễn dịch” khi hệ miễn dịch của trẻ vẫn chưa hoàn thiện trong khi lượng kháng thể tự nhiên được truyền từ mẹ dần suy giảm sau sinh. Cùng với đặc điểm đường thở còn nhỏ, chỉ cần tình trạng viêm và phù nề nhẹ cũng có thể khiến trẻ nhanh chóng rơi vào khó thở, viêm tiểu phế quản hoặc suy hô hấp.

Thực tế, RSV không chỉ là mối lo của trẻ sinh non hay trẻ có bệnh nền. Dữ liệu được công bố tại tọa đàm khoa học “Chiến lược chăm sóc cho phụ nữ mang thai: Mẹ chủ động - Con được bảo vệ” do Hội Phụ sản Việt Nam tổ chức với sự hỗ trợ khoa học từ Pfizer Việt Nam ngày 26-7 cho thấy, khoảng 81,2% trẻ phải điều trị hồi sức tích cực do RSV không có bệnh nền, trong khi gần 1/4 trường hợp cần thở máy xâm lấn. Điều này đồng nghĩa ngay cả những trẻ khỏe mạnh cũng có thể diễn biến nặng khi mắc RSV.

Không chỉ gây bệnh cấp tính, RSV còn có thể để lại nhiều hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe hô hấp của trẻ. Các nghiên cứu ghi nhận trẻ từng mắc RSV có nguy cơ khò khè không thường xuyên tăng 3,2 lần, khò khè tái diễn tăng 4,3 lần và nguy cơ hen phế quản tăng từ 2-12 lần. Khoảng 27% trẻ từng nhập viện vì viêm tiểu phế quản nặng có thể mắc hen trước 5 tuổi.

Phát biểu khai mạc tại tọa đàm, GS.TS Nguyễn Viết Tiến, Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, những tiến bộ của y học đang làm thay đổi cách tiếp cận trong chăm sóc thai kỳ.

GS.TS Nguyễn Viết Tiến nhấn mạnh: “Trong những năm gần đây, chăm sóc thai kỳ không chỉ dừng ở việc theo dõi sự phát triển của thai nhi mà ngày càng hướng tới dự phòng các nguy cơ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ sau sinh, ví dụ như RSV. Đây cũng là xu hướng được phản ánh trong các hướng dẫn chuyên môn mới nhằm góp phần chuẩn hóa thực hành lâm sàng, hỗ trợ bác sĩ triển khai chăm sóc thai kỳ theo hướng chủ động và dự phòng vì lợi ích lâu dài của cả mẹ và bé”.

Theo GS.TS Nguyễn Viết Tiến, nếu trước đây mục tiêu chủ yếu của quản lý thai nghén là bảo đảm thai nhi phát triển bình thường và hạn chế tai biến sản khoa thì hiện nay, chăm sóc thai kỳ còn hướng tới xây dựng nền tảng sức khỏe lâu dài cho trẻ. Điều đó đòi hỏi thai phụ cần được khám thai đầy đủ, theo dõi sức khỏe định kỳ, tư vấn dinh dưỡng và tiếp cận các khuyến cáo chuyên môn dựa trên bằng chứng khoa học để chủ động phòng ngừa nguy cơ bệnh tật ngay từ trong thai kỳ.

Xây dựng nền tảng miễn dịch ngay từ thai kỳ

Trong bối cảnh RSV vẫn chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu cho phần lớn trường hợp mắc bệnh, các chuyên gia cho rằng, dự phòng sớm là hướng tiếp cận mang lại hiệu quả bền vững. Thay vì chỉ tập trung điều trị khi trẻ đã mắc bệnh, việc xây dựng nền tảng miễn dịch ngay từ thai kỳ đang được xem là chiến lược quan trọng nhằm bảo vệ trẻ trong giai đoạn dễ tổn thương nhất của cuộc đời.

PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng Bộ môn Nhi, Đại học Y Hà Nội, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết, nhiều phụ huynh vẫn cho rằng chỉ trẻ sinh non hoặc có bệnh nền mới có nguy cơ mắc RSV nặng. Tuy nhiên, thực tế điều trị cho thấy đa số trẻ phải hồi sức tích cực đều là trẻ sinh đủ tháng và khỏe mạnh trước đó.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy, trẻ nhiễm RSV thường có thời gian điều trị kéo dài hơn, nhu cầu nhập khoa hồi sức tích cực cao hơn và phải thực hiện nhiều can thiệp y khoa như hỗ trợ hô hấp, chụp X-quang phổi, truyền dịch hoặc sử dụng kháng sinh. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ mà còn tạo thêm áp lực cho gia đình và hệ thống y tế. Vì vậy, phụ huynh không nên chủ quan mà cần chủ động dự phòng trước khi trẻ mắc bệnh.

Ở góc độ sản khoa, TS Ngô Thị Yên, nguyên Trưởng khoa Chăm sóc trước sinh, Bệnh viện Từ Dũ thành phố Hồ Chí Minh cho biết, trong suốt thai kỳ, đặc biệt ở 3 tháng cuối, cơ thể người mẹ truyền một lượng kháng thể qua nhau thai cho thai nhi. Đây là cơ chế sinh học tự nhiên giúp trẻ có được một phần miễn dịch ngay từ khi chào đời.

TS Ngô Thị Yên chia sẻ: “Một thai kỳ được chăm sóc tốt không chỉ cho mẹ sức khỏe mà còn để lại cho con món quà miễn dịch quý giá ngay khi chào đời. Trong những tháng cuối thai kỳ, mẹ trao cho con một phần kháng thể của mình để con ngay từ hơi thở đầu tiên đã có sẵn một phần hành trang bảo vệ trước RSV. Chính sự bảo vệ truyền từ mẹ trong giai đoạn quan trọng này giúp thu hẹp khoảng trống bảo vệ trong 6 tháng đầu đời, khi hệ miễn dịch của con còn non nớt”.

Ở góc độ quản lý y tế, TTND.PGS.TS Lưu Thị Hồng, nguyên Vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế) cho biết chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em luôn là một trong những trụ cột của hệ thống y tế. Việc cập nhật các hướng dẫn chuyên môn mới, trong đó nhấn mạnh chăm sóc thai kỳ chủ động và dự phòng bệnh truyền nhiễm, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc thai sản, đồng thời giảm áp lực cho hệ thống y tế trong tương lai.

Hiện nay, Bộ Y tế đã ban hành Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, trong đó nhấn mạnh việc chăm sóc phụ nữ trước khi mang thai và trong suốt thai kỳ nhằm bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và trẻ. Song song với đó, Hội Phụ sản Việt Nam cũng đã cập nhật hướng dẫn chuyên môn về chủ động phòng ngừa RSV cho trẻ nhũ nhi, tạo cơ sở khoa học để đội ngũ y tế triển khai chăm sóc thai kỳ theo hướng dự phòng.

Đồng hành cùng các chuyên gia trong việc cập nhật kiến thức y khoa, theo TS Nguyễn Hữu Ngọc Tuấn, Giám đốc Y khoa cấp cao Pfizer Việt Nam, thông tin khoa học chính xác đóng vai trò quan trọng giúp thai phụ đưa ra những quyết định phù hợp trong chăm sóc sức khỏe. Sự chung tay từ giới chuyên môn và công tác truyền thông sẽ góp phần lan tỏa những thông tin y khoa thiết thực, giúp thai phụ và gia đình xây dựng một thai kỳ chủ động, sẵn sàng đón trẻ chào đời bình an, khỏe mạnh.

Các chuyên gia nhận định, một thai kỳ được quản lý tốt, khám thai đúng lịch, duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, tuân thủ các hướng dẫn chuyên môn và chủ động trao đổi với bác sĩ về những biện pháp dự phòng phù hợp sẽ góp phần tạo nền tảng miễn dịch ban đầu cho trẻ. Đây được xem là giải pháp bền vững nhằm giảm gánh nặng do RSV cũng như nhiều bệnh truyền nhiễm đường hô hấp khác trong những tháng đầu đời.