"Đánh thức" nguồn lực từ đất đai và hạ tầng

Hạ tầng mở đường, đất đai tạo nguồn lực

Những tuyến đường vành đai đang dần khép kín, các cây cầu mới liên tục nối đôi bờ sông Hồng, mạng lưới đường sắt đô thị (metro) từng bước hình thành... Không chỉ tạo thuận lợi cho giao thông, những công trình ấy còn mở ra một tư duy phát triển mới của Thủ đô: hạ tầng không chỉ để kết nối mà còn tổ chức lại không gian đô thị và đánh thức giá trị đất đai.

Điều đó được thể hiện rõ trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm với định hướng phát triển Hà Nội theo mô hình đô thị đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm. Thay vì tiếp tục tập trung áp lực vào khu vực nội đô lịch sử, thành phố hướng tới hình thành mạng lưới các trung tâm mới được kết nối bằng hệ thống hạ tầng hiện đại, trong đó metro giữ vai trò "xương sống".

Trưởng phòng Tài chính Đầu tư (Sở Xây dựng Hà Nội) Phan Trường Thành cho rằng, metro không chỉ là hạ tầng giao thông mà còn là động lực kiến tạo mô hình phát triển đô thị mới, giữ vai trò trung tâm trong tổ chức không gian và huy động nguồn lực phát triển của Thủ đô.

Không dừng lại ở việc nâng cao năng lực vận tải hành khách công cộng, mạng lưới metro còn kết nối các cực tăng trưởng, các trung tâm đô thị và những hành lang phát triển mới theo định hướng quy hoạch. Khi các tuyến đường sắt đô thị từng bước được hoàn thiện, không gian phát triển của Hà Nội cũng được mở rộng, tạo điều kiện tái thiết khu vực nội đô, thúc đẩy giãn dân hợp lý và phân bố lại các hoạt động kinh tế - xã hội.

Song hành với mạng lưới metro là mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) - giải pháp được kỳ vọng tạo bước đột phá trong khai thác nguồn lực đất đai. Thay vì phát triển đô thị theo kiểu "đường mở đến đâu, đô thị chạy theo đến đó", TOD lấy các nhà ga metro làm hạt nhân để hình thành những khu đô thị tích hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ và tiện ích công cộng trong bán kính thuận tiện tiếp cận giao thông công cộng.

Giá trị lớn nhất của TOD không chỉ nằm ở việc hình thành các khu đô thị hiện đại mà còn ở khả năng gia tăng giá trị quỹ đất dọc các tuyến metro. Khi hạ tầng làm tăng giá trị đất, thành phố sẽ có thêm nguồn lực để tiếp tục đầu tư cho hạ tầng, tạo nên vòng tuần hoàn phát triển giữa đầu tư và khai thác nguồn lực đất đai.

Theo ông Phan Trường Thành, Hà Nội định hướng phát triển 163 vị trí TOD với quy mô gần 20.000ha, gồm 5 TOD cấp quốc gia, 23 TOD cấp thành phố và 135 TOD cấp khu vực. Đây sẽ là những hạt nhân thu hút đầu tư, hình thành các cực tăng trưởng mới, đồng thời tạo nguồn lực tài chính để tiếp tục đầu tư và vận hành hệ thống metro trong tương lai.

Có thể thấy, trong tư duy phát triển mới của Hà Nội, hạ tầng và đất đai không còn là hai yếu tố tách rời mà bổ trợ, cộng hưởng lẫn nhau. Metro tổ chức lại không gian phát triển; TOD khai thác hiệu quả giá trị đất đai; còn nguồn lực từ đất tiếp tục được tái đầu tư cho hạ tầng. Chính vòng tuần hoàn này sẽ tạo nền tảng để Thủ đô mở rộng dư địa tăng trưởng và hình thành những không gian phát triển mới trong nhiều thập niên tới.

Kiến tạo trục phát triển mới từ sông Hồng

Nếu hệ thống metro được xác định là "xương sống" tổ chức lại không gian phát triển theo chiều sâu, thì sông Hồng chính là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa mở rộng không gian phát triển theo chiều rộng của Thủ đô. Từ dòng sông từng chủ yếu gắn với nhiệm vụ phòng, chống lũ và bảo đảm an toàn đê điều, sông Hồng đang bước vào một sứ mệnh mới: trở thành trục phát triển chiến lược trong quy hoạch Hà Nội thế kỷ XXI.

Theo Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn, Quy hoạch tổng thể Thủ đô đã định hình cấu trúc đô thị theo không gian phát triển mở, đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm; trong đó sông Hồng giữ vai trò trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, kết nối Thủ đô với Vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế. Đó không chỉ là sự thay đổi trong cách nhìn về một dòng sông, mà còn là bước chuyển trong tư duy phát triển, đưa sông Hồng trở thành không gian kiến tạo những động lực tăng trưởng mới.

Thực tế, cùng với hàng loạt cây cầu mới đang và sẽ được đầu tư, hai bờ sông Hồng đang từng bước xích lại gần nhau hơn. Không gian ven sông vì thế không còn là khoảng trống ngăn cách mà trở thành quỹ phát triển giàu tiềm năng của Thủ đô.

Để hiện thực hóa định hướng đó, trục Đại lộ Cảnh quan sông Hồng được xác định là dự án mang tính chiến lược. Tuyến đại lộ không đơn thuần tạo thêm một trục giao thông mà còn hiện thực hóa định hướng lấy dòng sông làm trung tâm tổ chức không gian đô thị. Khi kết nối các khu đô thị hiện hữu với những khu vực phát triển mới dọc hai bờ sông, tuyến đường sẽ hình thành hành lang phát triển liên tục về kinh tế, văn hóa và du lịch; đồng thời mở rộng không gian xanh, không gian công cộng và nâng cao hiệu quả khai thác quỹ đất ven sông. Khi hệ thống cầu vượt sông Hồng, các tuyến vành đai, đường hướng tâm và mạng lưới metro dần hoàn thiện, Đại lộ Cảnh quan sông Hồng sẽ trở thành mắt xích kết nối các không gian phát triển mới thành một chỉnh thể thống nhất.

Không chỉ mở ra dư địa phát triển kinh tế, trục cảnh quan ven sông còn tạo điều kiện phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của Thăng Long - Hà Nội. Hệ thống di sản, làng nghề truyền thống, không gian lễ hội cùng các điểm đến du lịch dọc hai bờ sông sẽ có thêm cơ hội được kết nối, khai thác đồng bộ, góp phần hình thành chuỗi sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng của Thủ đô.

Song hành với đó là định hướng phát triển mạng lưới không gian xanh liên hoàn gắn với mặt nước, công viên, quảng trường và các không gian công cộng mở. Đây không chỉ là giải pháp cải thiện môi trường sống, tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn góp phần nâng cao giá trị đất đai và sức hấp dẫn của đô thị đối với nhà đầu tư cũng như người dân.

Kinh nghiệm từ nhiều đô thị lớn trên thế giới cho thấy, những dòng sông khi được quy hoạch bài bản đều trở thành động lực tăng trưởng mới, tạo dựng bản sắc đô thị và thu hút các ngành dịch vụ chất lượng cao. Với Hà Nội, lợi thế ấy đang từng bước được hiện thực hóa bằng những dự án cụ thể, thay vì chỉ dừng lại trên bản quy hoạch.

Từ "xương sống" là mạng lưới metro đến trục phát triển ven sông Hồng, Hà Nội đang từng bước định hình một cấu trúc phát triển mới, trong đó hạ tầng không chỉ làm nhiệm vụ kết nối giao thông mà còn tổ chức lại không gian đô thị; còn đất đai không chỉ là tài nguyên mà trở thành nguồn lực cho tăng trưởng. Điều quan trọng hơn cả không nằm ở việc Thủ đô sẽ có thêm bao nhiêu kilômét metro hay một đại lộ mới ven sông Hồng, mà ở chỗ những công trình ấy đang tạo dựng nền tảng cho một mô hình phát triển bền vững, hiện thực hóa khát vọng xây dựng Hà Nội xanh, văn hiến, văn minh và hiện đại trong tầm nhìn 100 năm.