Kiến tạo niềm tin số trong kỷ nguyên AI

AI và những hệ lụy

Không gian mạng ngày càng trở thành một phần không thể tách rời của đời sống xã hội. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng số, đội ngũ người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội đang tác động sâu rộng đến nhận thức, hành vi và xu hướng của cộng đồng. Tuy nhiên, sức ảnh hưởng càng lớn thì trách nhiệm xã hội càng cao, nhất là trong bối cảnh AI đang khiến việc tạo lập, chỉnh sửa và phát tán thông tin giả trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.

Đây cũng là vấn đề được các chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng sáng tạo nội dung tập trung trao đổi tại Hội nghị “Trọn niềm tin số - Kiến tạo tương lai” và Lễ ra mắt Câu lạc bộ Niềm tin số Thủ đô do Công an thành phố Hà Nội tổ chức chiều 24-7. Tham dự hội nghị có Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng cùng lãnh đạo, đại diện các cơ quan chức năng liên quan.

Phát biểu tại chương trình, Đại tá Nguyễn Tiến Đạt, Phó Giám đốc Công an thành phố Hà Nội cho biết, nếu như trước đây tin giả chủ yếu là những thông tin được bịa đặt hoàn toàn thì nay, với sự hỗ trợ của AI, các đối tượng có thể tạo ra những nội dung pha trộn giữa yếu tố thật và giả, khiến người dùng khó nhận biết. Đây là nguyên nhân khiến thông tin sai lệch dễ dàng dẫn dắt dư luận, bóp méo sự thật và làm xói mòn niềm tin của xã hội.

Thực tế này được phản ánh qua những con số đáng chú ý. Năm 2025, Công an thành phố Hà Nội đã phát hiện, xử lý 120 trường hợp đăng tải tin giả, tin sai sự thật trên không gian mạng. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng Công an đã xử lý 144 trường hợp và khởi tố hình sự 2 vụ việc, vượt cả kết quả của năm trước. Một số vụ điển hình như: Khởi tố bắt tạm giam Đậu Thị Tâm chủ tài khoản TikTok “Đậu Thanh Tâm” để điều tra về hành vi lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức cá nhân; đăng tải các video xuyên tạc, bịa đặt về hoạt động khám, chữa bệnh tại một số bệnh viện trên địa bàn thành phố; vụ Nguyễn Thiên Hương, chủ tài khoản TikTok “Hà My” đăng tải nhiều video có nội dung bịa đặt, vu khống, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông.

Theo Đại tá Nguyễn Tiến Đạt, điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở mức độ tác động của thông tin sai lệch. Một bài viết, video hay buổi phát trực tiếp mang thông điệp tích cực có thể tạo ra giá trị cho cộng đồng, nhưng chỉ một nội dung sai sự thật cũng có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến nhận thức xã hội, làm suy giảm niềm tin của người dân và ảnh hưởng tiêu cực tới môi trường số.

Bởi vậy, bên cạnh việc xử lý nghiêm các hành vi phát tán thông tin sai sự thật, việc xây dựng một không gian mạng an toàn cần sự chung tay của toàn xã hội. Trong đó, các cơ quan quản lý, cơ quan báo chí, doanh nghiệp công nghệ, nghệ sĩ, KOL, KOC và nhà sáng tạo nội dung đều có vai trò quan trọng trong việc lan tỏa thông tin chính xác, góp phần hình thành một “miền xanh số”.

Giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ Chatbot Việt Nam Lê Anh Tiến cho biết, ngay cả bản thân ông cũng từng có lúc nhầm lẫn trước những hình ảnh và giọng nói do AI tạo ra. Các đối tượng xấu ngày càng lợi dụng Deepfake để giả mạo người nổi tiếng, người thân hoặc KOL nhằm quảng cáo sản phẩm, lừa đảo tài chính và thao túng lòng tin của người dùng. Vì vậy, thay vì tin ngay vào những nội dung xuất hiện trên mạng xã hội, mỗi người cần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin qua nhiều nguồn khác nhau; chủ động xác minh khi nhận được các cuộc gọi, tin nhắn bất thường liên quan đến chuyển tiền hoặc yêu cầu cung cấp dữ liệu cá nhân; đồng thời quan sát kỹ những dấu hiệu bất thường trong hình ảnh, giọng nói và video để nhận diện nguy cơ giả mạo.

Đối với các tổ chức, doanh nghiệp, ông Lê Anh Tiến khuyến nghị cần tăng cường các giải pháp kỹ thuật, như sử dụng môi trường thử nghiệm (sandbox) để kiểm tra tệp tin trước khi mở nhằm hạn chế nguy cơ mã độc xâm nhập hệ thống. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất vẫn là tư duy sử dụng công nghệ. Mỗi người cần luôn đặt câu hỏi về nguồn gốc, mục đích và độ tin cậy của thông tin trước khi tin tưởng hoặc chia sẻ.

Sức ảnh hưởng càng lớn, trách nhiệm càng cao

Bên cạnh những thách thức do AI mang lại, các chuyên gia cho rằng, áp lực cạnh tranh về tốc độ và lượt tương tác trên mạng xã hội đang khiến nhiều nhà sáng tạo nội dung, KOL hay các kênh bình luận tin tức bỏ qua khâu kiểm chứng. Điều này làm gia tăng nguy cơ phát tán thông tin sai lệch tới hàng triệu người theo dõi chỉ trong thời gian rất ngắn.

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần VCCorp Nguyễn Đăng Ngọc cho biết, với gần 20 năm hoạt động trong lĩnh vực công nghệ, VCCorp nhận thức rõ vai trò của các nền tảng số trong việc lan tỏa thông tin. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là tốc độ hay phạm vi lan truyền mà còn là giá trị mà thông tin mang lại, tác động đến ai và ảnh hưởng như thế nào tới xã hội. Điều đó phụ thuộc phần lớn vào sự lựa chọn và trách nhiệm của người tạo ra nội dung.

Theo ông Nguyễn Đăng Ngọc, đối với những người có sức ảnh hưởng và những người làm truyền thông, trách nhiệm đó càng lớn hơn bởi mỗi nội dung được đăng tải có thể tiếp cận tới hàng triệu người. Không chỉ lan tỏa thông tin, những nội dung này còn góp phần định hình nhận thức, tác động đến tâm lý, hành vi và cách ứng xử của công chúng trên không gian mạng.

Đồng quan điểm với các chuyên gia, hoa hậu Lương Thùy Linh cho rằng, trong kỷ nguyên số, sức ảnh hưởng không chỉ là cơ hội để kết nối với công chúng mà còn đi kèm trách nhiệm xã hội ngày càng lớn. Mỗi lượt theo dõi trên mạng xã hội chính là sự tín nhiệm mà cộng đồng dành cho người sáng tạo nội dung. Sự tín nhiệm ấy đòi hỏi mỗi bài đăng, mỗi phát ngôn hay mỗi nội dung được chia sẻ đều phải được cân nhắc kỹ lưỡng.

Sức ảnh hưởng trên không gian mạng có thể được xem là một “đặc quyền”, nhưng đặc quyền ấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi được sử dụng một cách có trách nhiệm. Vì vậy, người có sức ảnh hưởng không chỉ cần sáng tạo những nội dung hấp dẫn mà còn phải bảo đảm tính trung thực, tôn trọng bản quyền, tuân thủ quy định của pháp luật và chuẩn mực ứng xử trên không gian mạng. Mỗi nội dung tích cực được lan tỏa sẽ góp phần củng cố niềm tin của cộng đồng. Ngược lại, chỉ một thông tin thiếu kiểm chứng cũng có thể gây ra những hệ lụy khó lường.

Lan tỏa niềm tin bằng những giá trị tích cực

Xuyên suốt các phiên thảo luận, từ góc nhìn của cơ quan quản lý, chuyên gia an ninh mạng đến các nghệ sĩ, KOL và nhà sáng tạo nội dung, một thông điệp chung được nhiều đại biểu nhấn mạnh là: Xây dựng niềm tin trên không gian mạng không thể chỉ trông chờ vào các biện pháp xử lý vi phạm, mà cần sự chung tay của cả cộng đồng. Trong đó, những người có sức ảnh hưởng với hàng triệu lượt theo dõi không chỉ là người truyền tải thông tin mà còn là những “người giữ niềm tin”, góp phần định hình văn hóa ứng xử trên môi trường số.

Từ sự đồng thuận đó, việc Công an thành phố Hà Nội phát động thành lập Câu lạc bộ Niềm tin số Thủ đô được xem là điểm nhấn của hội nghị. Đây không chỉ là hoạt động kết nối giữa cơ quan quản lý với nghệ sĩ, KOL, KOC và cộng đồng sáng tạo nội dung, mà còn đánh dấu sự chuyển dịch trong cách tiếp cận bảo vệ không gian mạng. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm thì nay, mục tiêu được mở rộng sang phòng ngừa từ sớm, nâng cao nhận thức pháp luật, lan tỏa văn hóa ứng xử văn minh, chia sẻ kỹ năng bảo đảm an toàn thông tin và hình thành một cộng đồng cùng hành động vì một môi trường số an toàn, đáng tin cậy.

Chính từ nhận thức đó, hoa hậu Lương Thùy Linh đánh giá cao việc Công an thành phố Hà Nội thành lập Câu lạc bộ Niềm tin số Thủ đô. Theo cô, đây không chỉ là một dấu mốc của sự kết nối mà còn là “điểm tựa” để các nghệ sĩ, KOL, KOC và nhà sáng tạo nội dung được đồng hành cùng cơ quan quản lý, được cập nhật kiến thức pháp luật, kỹ năng bảo đảm an toàn số cũng như chia sẻ kinh nghiệm trong quá trình hoạt động trên môi trường mạng.

Trong bối cảnh AI và Deepfake đang làm gia tăng nguy cơ thông tin giả, việc ra đời Câu lạc bộ Niềm tin số Thủ đô được kỳ vọng sẽ tạo nên một cộng đồng những người có sức ảnh hưởng cùng chung cam kết hành động có trách nhiệm trên không gian mạng. Không chỉ là nơi kết nối, chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau, câu lạc bộ còn là cầu nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, các nền tảng số và cộng đồng sáng tạo nội dung trong việc cập nhật quy định pháp luật, cảnh báo sớm các nguy cơ, lan tỏa những giá trị tích cực và xây dựng văn hóa ứng xử văn minh trên môi trường số.