Hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp:Mở rộng quyền lợi, siết chặt trách nhiệm

Chủ động hỗ trợ người lao động trở lại thị trường

Luật Việc làm năm 2025 đã mở rộng cách tiếp cận đối với chính sách bảo hiểm thất nghiệp, từ hỗ trợ thu nhập khi người lao động mất việc sang hỗ trợ toàn diện hơn trong quá trình tìm kiếm và duy trì việc làm. Theo đó, bảo hiểm thất nghiệp không chỉ thực hiện chức năng bù đắp một phần thu nhập bị mất mà còn tăng cường tư vấn, giới thiệu việc làm, hỗ trợ học nghề và nâng cao kỹ năng, giúp người lao động nâng cao khả năng thích ứng và sớm trở lại thị trường lao động.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là mở rộng diện tham gia bảo hiểm thất nghiệp đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ một tháng trở lên. Quy định này góp phần mở rộng mạng lưới an sinh đến nhóm lao động làm việc theo hợp đồng ngắn hạn, lao động thời vụ và những người có việc làm không ổn định. Cùng với đó, chính sách hỗ trợ học nghề được hoàn thiện theo hướng thiết thực và linh hoạt hơn, gắn với nhu cầu của thị trường lao động. Người lao động không chỉ được hỗ trợ chi phí đào tạo nghề mà còn được hỗ trợ tiền ăn trong thời gian tham gia khóa học theo quy định của Chính phủ. Đây là sự hỗ trợ thiết thực, góp phần giảm bớt áp lực chi phí sinh hoạt, tạo điều kiện để người lao động tham gia đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thực tiễn triển khai chính sách trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy rõ hơn sự chuyển dịch này. Theo Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), cả nước tiếp nhận 373.135 hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, giảm 4,5% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, 340.577 người được ban hành quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp, giảm 1,3% so với cùng kỳ năm trước. Cùng với việc giải quyết chế độ trợ cấp, công tác tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ đào tạo nghề tiếp tục được đẩy mạnh. Trong 6 tháng đầu năm, hệ thống trung tâm dịch vụ việc làm đã tư vấn, giới thiệu việc làm cho 1.136.027 lượt người, tăng 29,8% so với cùng kỳ năm trước. Cả nước cũng có 13.178 người được hỗ trợ đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề, tăng 50,8% so với cùng kỳ năm 2025.

Những con số này cho thấy bảo hiểm thất nghiệp đang từng bước được triển khai theo hướng chủ động hơn. Người lao động không chỉ được hỗ trợ khi mất việc mà còn được tư vấn, kết nối việc làm và hỗ trợ nâng cao kỹ năng để sớm trở lại thị trường lao động. Mặc dù số hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp trong tháng 6-2026 tăng trở lại, song tính chung 6 tháng đầu năm, số người nộp hồ sơ và số người được hưởng trợ cấp thất nghiệp đều giảm so với cùng kỳ năm 2025. Diễn biến này cho thấy những tín hiệu tích cực của thị trường lao động, đồng thời phản ánh vai trò của các giải pháp duy trì việc làm, kết nối cung - cầu lao động và hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp.

Việc tăng cường kết nối giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, trung tâm dịch vụ việc làm và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng hướng tới mục tiêu đưa người lao động trở lại thị trường lao động trong thời gian sớm nhất. Theo đó, trợ cấp thất nghiệp không còn là điểm kết thúc của quá trình hỗ trợ mà trở thành một bộ phận trong hệ thống các giải pháp giúp người lao động chuyển tiếp sang việc làm mới. Những thay đổi này cho thấy định hướng rõ nét của chính sách bảo hiểm thất nghiệp trong giai đoạn mới, lấy việc làm bền vững làm trung tâm, coi trợ cấp thất nghiệp là một trong những công cụ hỗ trợ, đồng thời tăng cường các giải pháp phòng ngừa thất nghiệp và hỗ trợ người lao động sớm trở lại thị trường lao động.

Gắn liền với trách nhiệm

Cùng với việc mở rộng quyền lợi, Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định số 374/2025/NĐ-CP cũng đặt ra yêu cầu cụ thể hơn đối với trách nhiệm của người sử dụng lao động, người lao động và các cơ quan liên quan nhằm bảo đảm chính sách được thực hiện đúng đối tượng, đúng mục đích.

Cụ thể, đối với người sử dụng lao động, trách nhiệm trước hết là tham gia bảo hiểm thất nghiệp đầy đủ cho người lao động thuộc diện bắt buộc; kê khai trung thực, đóng đúng, đóng đủ và đúng thời hạn; đồng thời phối hợp cung cấp thông tin khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu. Khi chấm dứt hợp đồng lao động, doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm xác nhận thời gian đóng bảo hiểm thất nghiệp và hoàn tất các thủ tục liên quan, tạo điều kiện để người lao động kịp thời giải quyết quyền lợi theo quy định.

Đối với người lao động, bên cạnh quyền được hưởng các chế độ bảo hiểm thất nghiệp, cũng phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai trung thực, thông báo đúng thời hạn về quá trình tìm kiếm việc làm, việc có việc làm mới hoặc những trường hợp làm căn cứ chấm dứt hưởng trợ cấp thất nghiệp.

Việc quy định rõ trách nhiệm của các bên có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế tình trạng chậm đóng, trốn đóng, đóng không đầy đủ hoặc hưởng sai chế độ. Đây cũng là cơ sở để nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản lý chính sách. Đặc biệt, chuyển đổi số và kết nối dữ liệu đang tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác quản lý bảo hiểm thất nghiệp. Việc tăng cường kết nối giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan quản lý lao động, cơ quan thuế và các cơ sở dữ liệu quốc gia sẽ hỗ trợ quá trình xác thực thông tin, giải quyết chế độ và kiểm soát rủi ro. Khi dữ liệu được liên thông, việc phát hiện các trường hợp có dấu hiệu hưởng sai, trùng hưởng hoặc tiếp tục hưởng trợ cấp khi đã phát sinh việc làm sẽ được thực hiện kịp thời hơn, góp phần bảo đảm quyền lợi chính đáng của người tham gia và sự an toàn của Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp.

Hoàn thiện chế tài, bảo vệ sự công bằng của chính sách

Để đồng bộ với Luật Việc làm năm 2025, Bộ Nội vụ đang xây dựng dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 12/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động và bảo hiểm xã hội. Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là bổ sung các hành vi vi phạm phát sinh từ những quy định mới của Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định số 374/2025/NĐ-CP, đồng thời hoàn thiện hệ thống chế tài đối với các vi phạm trong lĩnh vực bảo hiểm thất nghiệp.

Theo đó, các hành vi như: Không tham gia bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động thuộc diện bắt buộc; chậm đóng, trốn đóng; kê khai không đúng thực tế; không thực hiện trách nhiệm cung cấp thông tin hoặc lợi dụng chính sách để hưởng sai chế độ... sẽ được xem xét bổ sung, điều chỉnh chế tài phù hợp với quy định mới. Đối với người lao động, các hành vi kê khai không trung thực, sử dụng hồ sơ giả, không thông báo khi đã có việc làm hoặc tiếp tục nhận trợ cấp trái quy định cũng phải được xử lý nghiêm. Bên cạnh việc thu hồi số tiền đã hưởng sai, người vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

Việc hoàn thiện các quy định về chế tài không chỉ để xử lý vi phạm mà còn nhằm tăng cường tính nghiêm minh trong thực thi chính sách, phòng ngừa trục lợi, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động và bảo đảm an toàn, hiệu quả Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp.

Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng biến động, bảo hiểm thất nghiệp không chỉ là “tấm đệm” giúp người lao động vượt qua giai đoạn mất việc mà đang từng bước trở thành chính sách chủ động hỗ trợ chuyển đổi việc làm, nâng cao kỹ năng và phát triển nguồn nhân lực. Để chính sách phát huy hiệu quả, mở rộng quyền lợi phải đi đôi với nâng cao trách nhiệm. Ý thức chấp hành pháp luật của người lao động, trách nhiệm của doanh nghiệp, năng lực tổ chức thực hiện của cơ quan chức năng và hiệu quả của cơ chế giám sát, xử lý vi phạm là những yếu tố không thể tách rời.

Sự đồng bộ giữa Luật Việc làm năm 2025, Nghị định số 374/2025/NĐ-CP và các quy định xử phạt vi phạm hành chính được hoàn thiện sẽ tạo nền tảng pháp lý đầy đủ hơn cho việc thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp trong giai đoạn mới.