Đưa pháp luật đến gần công nhân bằng những mô hình sáng tạo

Đó là những kinh nghiệm được chia sẻ tại Hội thảo với chủ đề "Đánh giá hiệu quả các mô hình tuyên truyền, vận động công nhân chấp hành pháp luật trong tình hình mới" do Liên đoàn Lao động thành phố Hà Nội tổ chức ngày 23-7.

Biến pháp luật thành “người bạn” của công nhân

Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động thành phố Hà Nội Nguyễn Thị Thu Thủy cho biết, cùng với sự phát triển nhanh của khu vực công nghiệp, lực lượng công nhân ngày càng đa dạng về độ tuổi, năng động. Họ có nhu cầu tiếp cận thông tin nhanh, ngắn gọn, dễ áp dụng vào thực tiễn. Điều đó đặt ra yêu cầu phải thay đổi mạnh mẽ phương thức tuyên truyền pháp luật.

"Nếu vẫn duy trì cách tuyên truyền bằng những hội nghị kéo dài hay các văn bản nhiều trang thì hiệu quả sẽ không cao. Muốn công nhân hiểu và làm theo pháp luật thì trước hết phải đưa pháp luật đến gần họ bằng những cách dễ tiếp cận nhất", bà Nguyễn Thị Thu Thủy nhấn mạnh.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Thủy, thời gian qua, các cấp Công đoàn Thủ đô đã triển khai nhiều mô hình mới, như: Tủ sách pháp luật, Góc thư giãn Công đoàn, Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, Điểm sinh hoạt văn hóa công nhân, Tổ tự quản khu nhà trọ công nhân, các buổi đối thoại, tư vấn pháp luật trực tiếp và trực tuyến... Qua đó, pháp luật không còn là những điều khoản khô khan mà trở thành những kiến thức thiết thực giúp người lao động bảo vệ quyền lợi của mình.

Điểm đáng chú ý là các mô hình đều xuất phát từ nhu cầu thực tế của công nhân. Thay vì phổ biến dàn trải các quy định pháp luật, công đoàn tập trung giải đáp những vấn đề người lao động quan tâm hằng ngày, như: Tiền lương, bảo hiểm xã hội, thời giờ làm thêm, an toàn lao động, bảo hiểm thất nghiệp, phòng, chống lừa đảo trên không gian mạng hay các kỹ năng ứng xử trong quan hệ lao động.

Tại Công ty Sumitomo Heavy (Khu công nghiệp Thăng Long), "Góc thư giãn Công đoàn" đang trở thành địa điểm quen thuộc của nhiều công nhân mỗi khi nghỉ giải lao. Thay vì chỉ nghỉ ngơi, nhiều người tranh thủ đọc tài liệu về Bộ luật Lao động, bảo hiểm xã hội, an toàn vệ sinh lao động, các kỹ năng phòng tránh lừa đảo trực tuyến hay tìm hiểu những chính sách mới liên quan đến người lao động.

Ông Trần Ngọc Tuân, Chủ tịch Công đoàn Công ty Sumitomo Heavy cho biết, do đặc thù sản xuất theo dây chuyền nên rất khó tập hợp đầy đủ công nhân tham gia các buổi tuyên truyền tập trung. "Điều quan trọng nhất là tạo ra một không gian để người lao động có thể tiếp cận pháp luật bất cứ lúc nào. Khi pháp luật hiện diện ngay nơi làm việc, công nhân sẽ chủ động tìm hiểu thay vì chờ được phổ biến", ông Tuân chia sẻ.

Cách làm này cũng đang được nhiều doanh nghiệp áp dụng với những hình thức linh hoạt hơn. Theo bà Trần Thị Lan Hương, Ủy viên Ban Chấp hành Công đoàn Công ty TNHH Toyota Boshoku Hà Nội, các buổi tuyên truyền hiện không còn bó hẹp trong hội trường mà được tổ chức ngay tại nhà ăn, khu nghỉ giữa ca hoặc trước giờ vào ca làm việc.

"Nội dung tuyên truyền cũng thay đổi hoàn toàn. Người lao động quan tâm điều gì thì công đoàn tập trung giải đáp điều đó", bà Trần Thị Lan Hương cho biết. Các chủ đề được trao đổi nhiều nhất là cách tính lương làm thêm giờ, chất lượng bữa ăn ca, điều kiện lao động, chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và quyền lợi khi xảy ra tai nạn lao động.

Riêng trong năm qua, Công đoàn công ty đã tiếp nhận hơn 30 kiến nghị của người lao động. 100% các kiến nghị chính đáng được giải quyết thỏa đáng ngay tại cơ sở, từ chất lượng bữa ăn ca, hệ thống thông gió nhà xưởng, hệ thống làm mát bằng quạt trần cánh rộng và quy trình tính lương làm thêm giờ, không để xảy ra tranh chấp lao động .

Ở góc độ khác, bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Chủ tịch Công đoàn Công ty cổ phần Trung Hiếu (phường Bồ Đề) cho rằng, thách thức lớn hiện nay là lượng thông tin trên mạng xã hội rất lớn, đúng - sai lẫn lộn, trong khi nhiều văn bản pháp luật vẫn còn khó tiếp cận đối với người lao động. Vì vậy, công đoàn cần đóng vai trò là "bộ lọc" thông tin, giúp công nhân tiếp cận nguồn thông tin chính thống một cách nhanh nhất. Do đó, các nền tảng số như Zalo, Facebook hay các nhóm trao đổi trực tuyến đang trở thành kênh tuyên truyền hiệu quả, giúp thông tin pháp luật đến với người lao động nhanh hơn, kịp thời hơn.

Hình thành văn hóa pháp luật từ khu nhà trọ

Không chỉ dừng lại trong doanh nghiệp, công tác tuyên truyền pháp luật hiện đã được mở rộng đến các khu nhà trọ - nơi công nhân dành phần lớn thời gian sau giờ làm việc.

Theo ông Ngô Văn Cường, đại diện Công đoàn xã Sóc Sơn, muốn tuyên truyền hiệu quả cần xây dựng đội ngũ công nhân nòng cốt ngay trong từng tổ sản xuất. Các đoàn viên có uy tín được tập huấn kiến thức pháp luật, kỹ năng truyền thông để trở thành cầu nối giữa công đoàn với người lao động.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Hồng Hiên, Chủ tịch Công đoàn Công ty cổ phần Bewin & Coating Việt Nam cho biết doanh nghiệp đã thành lập các tổ nắm bắt dư luận và an toàn thông tin ngay tại phân xưởng. Đây là lực lượng có nhiệm vụ chia sẻ thông tin chính thống, kịp thời giải thích các tin đồn thất thiệt về tiền lương, bảo hiểm xã hội, chế độ lao động hay các chính sách mới đang lan truyền trên mạng xã hội.

Một trong những mô hình được đánh giá hiệu quả tại hội thảo là Tổ tự quản khu nhà trọ công nhân ở xã Phúc Thịnh. Thiếu tá Ngô Văn Dũng, Phó Trưởng Công an xã Phúc Thịnh cho biết, địa phương có Cụm công nghiệp vừa và nhỏ Nguyên Khê với 82 doanh nghiệp, thu hút khoảng 2.500 công nhân làm việc. Sự phát triển của các khu nhà trọ tạo điều kiện giải quyết chỗ ở cho người lao động nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ về an ninh trật tự, nhất là tội phạm công nghệ cao và các hình thức lừa đảo trên mạng.

Trong bối cảnh đó, việc phát huy vai trò của Tổ tự quản không chỉ dừng lại ở các biện pháp tuần tra, kiểm soát vật lý truyền thống mà cần mở rộng ra không gian mạng, nhằm bảo vệ người lao động trước các thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao và tệ nạn xã hội. Nắm được đặc điểm công nhân chỉ có mặt tại nơi ở vào buổi tối, lực lượng Công an xã đã chủ động xuống tận các khu trọ vận động công nhân tham gia các tổ tự quản, hướng dẫn kỹ năng nhận diện các thủ đoạn lừa đảo mới. Thời gian đầu nhiều công nhân còn e ngại khi tham gia các tổ tự quản. Tuy nhiên, sau khi thấy những lợi ích thiết thực như được hỗ trợ thông tin pháp luật, cảnh báo lừa đảo, giúp đỡ khi gặp khó khăn và tạo môi trường sống an toàn hơn, ngày càng nhiều người chủ động tham gia.

Đến nay, toàn xã đã thành lập 6 Tổ công nhân tự quản tại khu nhà trọ với 336 thành viên. Mô hình không chỉ góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật mà còn tăng cường sự gắn kết giữa công nhân với chủ nhà trọ, người dân địa phương và chính quyền cơ sở.

Theo Thiếu tá Ngô Văn Dũng, để mô hình phát huy hiệu quả lâu dài, việc xây dựng văn hóa pháp luật cho công nhân không thể chỉ là nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn hay lực lượng Công an mà cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, chính quyền, chủ nhà trọ và chính người lao động. Khi pháp luật trở thành kiến thức gần gũi trong từng ca làm, từng khu nhà trọ và từng chiếc điện thoại thông minh, ý thức thượng tôn pháp luật sẽ dần trở thành một phần trong đời sống của công nhân, góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và bền vững.