Bảo vệ hơn 3.500 ao hồ, giữ không gian xanh cho Thủ đô

Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, việc gìn giữ hơn 3.500 ao, hồ không chỉ góp phần phòng, chống ngập úng, điều hòa khí hậu mà còn bảo tồn cảnh quan và phát triển đô thị xanh, bền vững.

Nhiều địa phương chậm rà soát, nguy cơ thất thoát mặt nước

Hà Nội được ví như "thành phố trong sông, thành phố của hồ". Từ những hồ lớn như Tây Hồ, Hoàn Kiếm, Linh Đàm, Yên Sở đến hàng nghìn ao, đầm nằm xen kẽ trong các khu dân cư, hệ thống mặt nước từ lâu đã trở thành "lá phổi xanh", góp phần điều hòa khí hậu, trữ nước, chống ngập úng và tạo nên bản sắc riêng của Thủ đô.

Tuy nhiên, cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh, nhiều ao, hồ đang chịu sức ép từ quá trình mở rộng hạ tầng, phát triển đô thị và gia tăng dân số. Không ít nơi từng xảy ra tình trạng lấn chiếm, thu hẹp diện tích mặt nước hoặc sử dụng không đúng mục đích, ảnh hưởng đến khả năng tiêu thoát nước và môi trường sinh thái.

Nhằm bảo vệ quỹ mặt nước, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 1614/QĐ-UBND năm 2023 phê duyệt danh mục 3.164 hồ, ao, đầm không được san lấp. Đến năm 2025, thành phố tiếp tục điều chỉnh, bổ sung thêm 339 hồ, ao, nâng tổng số lên 3.501 hồ, ao, đầm thuộc diện bảo vệ.

Năm 2026, thực hiện yêu cầu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về rà soát, cập nhật danh mục theo quy định mới của Nghị định số 53/2024/NĐ-CP, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã yêu cầu 126 xã, phường thống kê, rà soát toàn bộ hồ, ao, đầm thuộc diện không được san lấp để xây dựng danh mục theo địa giới hành chính mới. Nhưng đến nay mới có 91/126 xã, phường gửi báo cáo, thống kê được 2.417 hồ, ao, đầm; vẫn còn 35 xã, phường chưa hoàn thành việc rà soát.

Con số này cho thấy việc quản lý mặt nước vẫn còn những khoảng trống nhất định. Khi chưa có đầy đủ dữ liệu, việc xây dựng danh mục chính thức sẽ thiếu tính toàn diện, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ bỏ sót những hồ, ao có vai trò quan trọng đối với tiêu thoát nước, chống ngập hoặc bảo vệ nguồn nước tại từng địa phương.

Đáng chú ý, theo quy định hiện hành, không chỉ những hồ có diện tích lớn mới thuộc diện bảo vệ mà cả những ao, hồ nhỏ nhưng có vai trò đối với hệ thống chống ngập, bảo vệ nguồn nước cũng phải được rà soát, cập nhật đầy đủ. Điều này đòi hỏi chính quyền cơ sở phải khảo sát thực địa kỹ lưỡng, tránh tình trạng thống kê hình thức hoặc bỏ lọt đối tượng.

Hoàn thiện cơ sở dữ liệu, giữ gìn "lá phổi xanh"

Việc thành phố quyết tâm hoàn thiện danh mục hồ, ao, đầm không được san lấp thể hiện tư duy phát triển đô thị theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu. Bởi, trong bối cảnh Hà Nội thường xuyên đối mặt với các trận mưa cực đoan, hệ thống ao, hồ chính là những "bể chứa tự nhiên", góp phần điều tiết nước mưa, giảm áp lực cho hệ thống thoát nước đô thị. Bên cạnh đó, mặt nước còn có tác dụng điều hòa nhiệt độ, cải thiện chất lượng không khí, tạo cảnh quan và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Vũ Xuân Tùng cho biết, Sở đã nhiều lần triển khai, đôn đốc các địa phương rà soát, cập nhật danh mục hồ, ao, đầm không được san lấp. Tuy nhiên, đến nay vẫn còn 35 xã, phường chưa gửi báo cáo. Vì vậy, Sở đề nghị các địa phương khẩn trương hoàn thành việc rà soát, gửi báo cáo trước ngày 30-7-2026 để tổng hợp trình UBND thành phố phê duyệt danh mục mới; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các địa phương không thực hiện đúng tiến độ, làm căn cứ đánh giá, xếp loại cuối năm. Đây là giải pháp cần thiết nhằm nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong quản lý tài nguyên nước và bảo vệ hệ thống mặt nước đô thị.

“

Danh sách 35 địa phương chưa có báo cáo rà soát gồm: Phường Thượng Cát, xã Phú Cát, xã Vật Lại, xã Bất Bạt, xã Suối Hai, xã Vĩnh Thanh, phường Hồng Hà, phường Phúc Lợi, xã Hồng Vân, xã Bình Minh, xã Dân Hòa, xã Quảng Bị, xã Ngọc Hồi, xã Thư Lâm, xã Phúc Thịnh, xã Đông Anh, xã Yên Xuân, xã Thạch Thất, phường Thanh Xuân, phường Đại Mỗ, phường Tây Mỗ, xã Sóc Sơn, xã Nội Bài, xã Mê Linh, xã Yên Lãng, phường Tùng Thiện, phường Vĩnh Tuy, xã Đan Phượng, phường Láng, xã Phượng Dực, xã Chuyên Mỹ, xã Gia Lâm, xã Bát Tràng.

Các chuyên gia quy hoạch cũng cho rằng, sau khi danh mục được phê duyệt, Hà Nội cần tiếp tục xây dựng cơ sở dữ liệu số về toàn bộ hồ, ao, đầm trên nền tảng GIS; cập nhật thường xuyên hiện trạng diện tích, chức năng và tình trạng pháp lý của từng hồ để phục vụ công tác quản lý. Đồng thời, cần công khai danh mục để người dân cùng giám sát, phát hiện và phản ánh kịp thời các hành vi lấn chiếm, san lấp trái phép.

Song song với đó, thành phố cần tăng cường thanh tra chuyên ngành, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, không để xảy ra tình trạng "hợp thức hóa" việc thu hẹp diện tích mặt nước sau khi đã được đưa vào danh mục bảo vệ. Đối với các hồ, ao bị ô nhiễm, cần lồng ghép với các chương trình cải tạo môi trường, nạo vét, bổ cập nước và chỉnh trang cảnh quan để phát huy hiệu quả cả về sinh thái lẫn mỹ quan đô thị.

Bảo vệ ao, hồ không chỉ là giữ lại những khoảng nước mà còn là gìn giữ năng lực chống úng cho thành phố trước biến đổi khí hậu, bảo tồn hệ sinh thái và tạo dựng không gian sống chất lượng cho người dân. Khi danh mục các hồ, ao, đầm được hoàn thiện, Hà Nội sẽ có thêm nền tảng quan trọng để xây dựng đô thị xanh, văn minh và phát triển bền vững trong những năm tới.

“

Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.