Mở cơ chế chủ động ứng phó từ Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp
Luật Việc làm năm 2025 đã hoàn thiện cơ chế hỗ trợ từ Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), Chính phủ căn cứ tình hình thực tế và khả năng kết dư của Quỹ để giảm mức đóng BHTN, hỗ trợ bằng tiền hoặc các hình thức hỗ trợ khác khi xảy ra khủng hoảng, suy thoái kinh tế, thiên tai, hỏa hoạn, địch họa, dịch bệnh nguy hiểm hoặc các trường hợp bất khả kháng.
Hoàn thiện cơ chế hỗ trợ từ thực tiễn
Theo ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), cơ chế hỗ trợ mới từ Quỹ BHTN trong Luật Việc làm năm 2025 đã được hoàn thiện hơn từ những vấn đề phát sinh trong thực tiễn, trong đó có việc triển khai các chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động trong đại dịch Covid-19.
Ông Trần Tuấn Tú cho biết, trong giai đoạn chịu ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, việc hỗ trợ từ Quỹ BHTN phải thông qua nhiều cấp, gồm: Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.
Thời điểm đó, Quỹ BHTN có số kết dư khoảng 89.000 tỷ đồng. Từ nguồn lực này, Quỹ đã hỗ trợ hơn 13 triệu người lao động, với kinh phí khoảng 32.000 tỷ đồng. Mức hỗ trợ từ 1,8-3,3 triệu đồng/người, áp dụng cả với những người có thời gian đóng BHTN từ 1 tháng; những người tạm thời rời khỏi thị trường lao động, đã hưởng trợ cấp thất nghiệp hoặc chưa hưởng trợ cấp nhưng có thời gian đóng BHTN tối thiểu 1 tháng.
Bên cạnh đó, hơn 346.000 đơn vị sử dụng lao động được giảm mức đóng BHTN từ 1% xuống 0% trong thời gian 12 tháng, với kinh phí khoảng 9.200 tỷ đồng. Tổng quy mô hỗ trợ từ Quỹ BHTN trong giai đoạn dịch bệnh lên tới khoảng 41.000 tỷ đồng.
Từ thực tiễn này, Luật Việc làm năm 2025 đã bổ sung cơ chế để Chính phủ chủ động hơn trong việc quyết định các chính sách hỗ trợ khi xảy ra những biến cố lớn. Theo đó, căn cứ tình hình thực tế và mức kết dư của Quỹ, Chính phủ có thể quy định việc giảm mức đóng BHTN, hỗ trợ bằng tiền hoặc các hình thức hỗ trợ khác.
Hỗ trợ theo hướng linh hoạt
Quy định mới đặt ra cơ chế hỗ trợ theo hướng linh hoạt hơn, phù hợp với tính chất và mức độ ảnh hưởng của từng tình huống.
Khi xảy ra khủng hoảng hoặc suy thoái kinh tế, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh, thu hẹp hoạt động hoặc giảm nhu cầu sử dụng lao động. Trong trường hợp này, việc giảm mức đóng BHTN có thể được xem xét để giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp.
Khi xảy ra thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh nguy hiểm hoặc các trường hợp bất khả kháng, người lao động và người sử dụng lao động có thể chịu những tác động trực tiếp đến việc làm, thu nhập và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tùy theo tình hình thực tế, các chính sách hỗ trợ bằng tiền hoặc hình thức hỗ trợ khác có thể được triển khai.
Theo ông Trần Tuấn Tú, việc hỗ trợ phải căn cứ vào khả năng cân đối của Quỹ. Quỹ BHTN được hình thành từ sự đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động, hoạt động đầu tư và sự hỗ trợ của Nhà nước trong những điều kiện nhất định.
“Nguyên tắc của BHTN là tính chia sẻ rủi ro, tuy nhiên các chính sách này chỉ áp dụng cho nhóm đối tượng tham gia BHTN chứ không áp dụng cho nhóm không tham gia”, ông Trần Tuấn Tú cho biết.
Theo chuyên gia lao động, việc làm Lê Quang Trung, qua thực tiễn, Quỹ BHTN ngày càng chứng minh tính hiệu quả trong việc hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động khi gặp khó khăn. BHTN thực sự là “phao cứu sinh” trong những thời điểm khó khăn đột xuất, suy giảm kinh tế, thiên tai, địch họa hoặc các trường hợp bất khả kháng khác.
Bảo đảm mức kết dư tối thiểu của Quỹ BHTN
Cùng với cơ chế hỗ trợ linh hoạt, Luật Việc làm năm 2025 quy định yêu cầu bảo đảm mức kết dư tối thiểu của Quỹ BHTN. Trường hợp Quỹ không bảo đảm mức kết dư tối thiểu, ngân sách nhà nước có cơ chế hỗ trợ theo quy định.
Theo ông Trần Tuấn Tú, quy định về mức kết dư nhằm bảo đảm Quỹ có khả năng chi trả các chế độ BHTN cho người lao động. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để Nhà nước chủ động triển khai các chính sách hỗ trợ khi xảy ra sự cố.
Việc xây dựng chính sách hỗ trợ trong điều kiện bất thường phải căn cứ vào khả năng cân đối của Quỹ. Theo ông Trần Tuấn Tú, không cần thiết phải tách riêng một quỹ dự phòng khủng hoảng trong Quỹ BHTN. Quan trọng là Quỹ phải được bảo đảm an toàn, có khả năng cân đối và có cơ chế pháp lý để sử dụng nguồn lực khi cần thiết.
Theo các chuyên gia, cơ chế mới của Luật Việc làm năm 2025 tạo thêm khả năng để chính sách BHTN hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động khi thị trường lao động gặp biến động lớn. Việc thực hiện chính sách vẫn phải gắn với khả năng cân đối và yêu cầu bảo đảm an toàn Quỹ.