Gỡ “nút thắt” tiếp cận dịch vụ ngân hàng số cho người khuyết tật

Chương trình có sự tham dự của đại diện Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), Hiệp hội Người mù khu vực châu Á - Thái Bình Dương, các ngân hàng thương mại cùng nhiều tổ chức của người khuyết tật. Sự kiện nằm trong khuôn khổ Dự án “Tiếp cận dịch vụ ngân hàng của người khuyết tật” do Quỹ Abilis (Phần Lan) tài trợ.

Phát biểu tại sự kiện, bà Đinh Việt Anh, Phó Chủ tịch Hội Người mù Việt Nam nhấn mạnh, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của ngân hàng số đang mở ra nhiều cơ hội để người dân tiếp cận các dịch vụ tài chính hiện đại. Đối với người khuyết tật, việc sử dụng độc lập các dịch vụ ngân hàng không chỉ phục vụ nhu cầu giao dịch hằng ngày mà còn góp phần nâng cao năng lực quản lý tài chính, mở rộng cơ hội việc làm, phát triển sinh kế và tham gia bình đẳng vào đời sống kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, khảo sát do Hội Người mù Việt Nam phối hợp với UNDP thực hiện trên 187 người khiếm thị cùng nhiều người khuyết tật tại các địa phương cho thấy vẫn còn nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ ngân hàng. Người khiếm thị gặp khó khăn khi sử dụng máy ATM do thiếu phần mềm hỗ trợ đọc màn hình, bố cục phím chức năng chưa thống nhất, nhiều ứng dụng ngân hàng chưa tương thích với phần mềm hỗ trợ tiếp cận hoặc gặp trở ngại trong xác thực sinh trắc học.

Người khuyết tật vận động còn gặp khó khăn do hạ tầng giao dịch chưa phù hợp, trong khi người khiếm thính hạn chế trong giao tiếp với nhân viên ngân hàng và tiếp cận thông tin giao dịch. Thực tế vẫn còn một số nơi yêu cầu người khuyết tật phải có người giám hộ hoặc người thân đi cùng khi mở tài khoản hoặc thực hiện giao dịch tại quầy.

Trước thực trạng trên, Hội Người mù Việt Nam đã triển khai nhiều hoạt động trong khuôn khổ dự án như xây dựng tài liệu hướng dẫn, tổ chức tập huấn về chính sách, pháp luật, nâng cao kỹ năng sử dụng ngân hàng số cho từng nhóm người khuyết tật và tạo điều kiện để người khuyết tật trực tiếp trải nghiệm các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, Tiến sĩ Nantanoot Suwannawut, Chủ tịch Hội Người mù khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Người mù Thái Lan cho rằng, hòa nhập tài chính không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là quyền con người, gắn với bình đẳng và phát triển bền vững. Việc xây dựng dịch vụ tài chính dễ tiếp cận cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng và chính người khuyết tật, trong đó người khuyết tật cần được tham gia ngay từ khâu thiết kế, thử nghiệm đến đánh giá sản phẩm.

Đại diện từ phía ngân hàng, bà Nguyễn Thị Thu, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) khẳng định, phát triển thanh toán không dùng tiền mặt gắn với tài chính toàn diện là chủ trương xuyên suốt của Đảng, Nhà nước và ngành Ngân hàng. Thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người khuyết tật tiếp cận dịch vụ ngân hàng, đồng thời chỉ đạo các tổ chức tín dụng xây dựng quy trình hỗ trợ riêng đối với khách hàng là người khuyết tật.

Định hướng này đã được thể hiện rõ nét qua Nghị quyết 52-NQ/TW ngày 27-9-2019 của Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Chỉ thị 39 của Ban Bí thư về công tác người khuyết tật, cũng như Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia đến năm 2030. Đặc biệt, Quyết định số 916/QĐ-TTg ngày 21-5-2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch tăng cường thực thi hiệu quả Công ước của Liên hợp quốc về quyền của người khuyết tật đã chuyển dịch từ “bảo trợ, hỗ trợ” sang “bảo đảm quyền” cho người khuyết tật.

Gần đây, các quy định về mở và sử dụng tài khoản thanh toán, an toàn dịch vụ trực tuyến tiếp tục được hoàn thiện, cho phép các tổ chức tín dụng linh hoạt trong hướng dẫn thủ tục, đồng thời cung cấp hình thức xác nhận giao dịch phù hợp với người khuyết tật. Nhiều ngân hàng thương mại cũng đã triển khai các giải pháp hỗ trợ như giao dịch bằng giọng nói, trợ lý ảo, tối ưu hóa ứng dụng tương thích với phần mềm đọc màn hình.

Đại diện cộng đồng người điếc, ông Nguyễn Tuấn Linh, Trưởng ban vận động thành lập Hội Người Điếc Việt Nam cho biết: Hiện Việt Nam có khoảng 2,5 triệu người khiếm thính trong khi chỉ có 20 người phiên dịch ngôn ngữ kí hiệu vì vậy người điếc còn gặp nhiều khó khăn khi giao tiếp. Trong đó, khi sử dụng dịch vụ ngân hàng, người điếc còn gặp những khó khăn như không nghe thấy tiếng loa đọc số thứ tự, gặp rào cản khi trao đổi với nhân viên ngân hàng, không nghe tiếng từ máy ATM, khi có sự cố hoặc thắc mắc gì không gọi điện được cho tổng đài…

Tại chương trình tọa đàm, các đại biểu đại diện Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn - Hà Nội và Hội Người mù Việt Nam đã cùng nhau thảo luận các giải pháp, tiếp nhận những ý kiến đóng góp nhằm xây dựng một hệ thống ngân hàng hiện đại, bao trùm và tiếp cận với tất cả mọi người.

Thông qua chương trình, Hội Người mù Việt Nam cam kết sẽ tổng hợp các ý kiến, khuyến nghị gửi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các cơ quan liên quan, góp phần xây dựng hệ thống dịch vụ ngân hàng hiện đại, bao trùm, an toàn và thân thiện hơn, để mọi người dân, trong đó có người khuyết tật, đều có thể tiếp cận và sử dụng dịch vụ tài chính một cách độc lập, bình đẳng và thuận tiện.

Trong khuôn khổ chương trình, Hội chợ thanh toán không dùng tiền mặt cũng được tổ chức, tạo điều kiện để người khuyết tật trực tiếp trải nghiệm các phương thức thanh toán hiện đại, giới thiệu sản phẩm, dịch vụ và kết nối với các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp.