Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa - Khởi đầu từ cấp gần dân nhất

Sau quá trình nghiên cứu kỹ lưỡng, tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành Trung ương, các chuyên gia, nhà khoa học và thực tiễn phát triển của Thủ đô, Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết 16-NQ/TU ngày 8-7-2026 về "Xây dựng và triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn thành phố Hà Nội".

Thực hiện Nghị quyết số 16-NQ/TU, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 3489/QĐ-UBND về việc ban hành đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn thành phố Hà Nội, thực hiện thí điểm tại 2 xã Phúc Thịnh và Thư Lâm.

Việc xây dựng và triển khai đề án nhằm kiểm nghiệm, cụ thể hóa trong thực tiễn các giá trị mục tiêu và đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Việt Nam ở cấp cơ sở; xây dựng mô hình quản trị xã, phường hiện đại, công khai, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả, nâng cao chất lượng cuộc sống và mức độ hài lòng của nhân dân.

Thông qua quá trình triển khai tại hai xã, thành phố tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chí, cơ chế, chính sách và phương thức tổ chức thực hiện; làm cơ sở tổng kết, đánh giá và từng bước nhân rộng mô hình trên phạm vi toàn thành phố, tiến tới áp dụng trên phạm vi cả nước khi đủ điều kiện.

Việc lựa chọn thí điểm tại 2 xã Thư Lâm và Phúc Thịnh được tính toán dựa trên không gian phát triển, điều kiện hạ tầng, năng lực quản trị và khả năng tạo sức lan tỏa để từng bước hoàn thiện, nhân rộng mô hình trong những năm tới.

Những điều kiện nào đã giúp Thư Lâm và Phúc Thịnh được lựa chọn thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa"? Mô hình này sẽ được hiện thực hóa ra sao để mỗi nội dung, mỗi tiêu chí cuối cùng đều hướng tới một mục tiêu cụ thể: Người dân được sống tốt hơn, hài lòng hơn và hạnh phúc hơn?

Để làm rõ những vấn đề này, chương trình Hà Nội chuyển động tối nay lựa chọn chủ đề “Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa - Khởi đầu từ cấp gần dân nhất” với sự đồng hành của hai vị khách mời.

Khách mời đầu tiên là Tiến sĩ Nguyễn Việt Hùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội, đại diện đơn vị được giao nhiệm vụ tham mưu xây dựng cho thành phố về đề án triển khai thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa".

Đồng hành cùng chương trình còn có ông Đặng Minh Thắng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phúc Thịnh, đại diện cho một trong 2 địa phương được thành phố lựa chọn để triển khai thí điểm mô hình này.

Ngoài ra, chương trình còn kết nối trực tiếp với điểm cầu xã Thư Lâm với sự tham gia của hai khách mời: Ông Nguyễn Thành Luân, Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm và Nghệ nhân Nguyễn Thế Nghị (Phường múa rối nước Đào Thục, xã Thư Lâm).

Mức độ cải thiện chất lượng sống là thước đo quan trọng nhất

Trả lời câu hỏi về những đặc trưng cốt lõi nhất, TS Nguyễn Việt Hùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội cho biết, mô hình xã hội chủ nghĩa Việt Nam được xác định với 8 đặc trưng cơ bản. Đây là hệ giá trị nền tảng để cụ thể hóa thành các mô hình tổ chức và quản trị ở từng cấp, nhất là cấp cơ sở.

Trong giai đoạn phát triển mới, Đảng ta nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện mô hình xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Điều đó đòi hỏi cần một mô hình tích hợp ở cấp cơ sở để chuyển hóa các giá trị, mục tiêu và đặc trưng của chủ nghĩa xã hội thành các tiêu chí, chuẩn mực và công cụ quản trị cụ thể, có thể đo lường, đánh giá và kiểm chứng trong thực tiễn.

Theo TS Nguyễn Việt Hùng, những đặc trưng cốt lõi nhất của mô hình này trong giai đoạn phát triển hiện nay, gồm: Chính quyền cơ sở hoạt động theo hướng kiến tạo, phục vụ, minh bạch và có trách nhiệm giải trình; người dân là chủ thể tham gia thực chất vào quá trình quản trị và phát triển.

Không gian phát triển được tổ chức lại theo quy hoạch, bảo đảm sử dụng hiệu quả các nguồn lực và hình thành các liên kết kinh tế - xã hội; phát triển gắn với công bằng, bao trùm, bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao chất lượng sống.

Văn hóa, con người và cộng đồng là nền tảng nội sinh của phát triển; môi trường sinh thái được bảo vệ, hướng tới không gian sống xanh, an toàn.

Quốc phòng, an ninh và trật tự xã hội được giữ vững từ cơ sở; khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được triển khai đồng bộ trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong quản trị và cung cấp dịch vụ.

"Mục tiêu là cải thiện chất lượng sống, sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân là thước đo tổng hợp, quan trọng nhất của mô hình", TS Nguyễn Việt Hùng nhấn mạnh.

Để người dân thực sự là chủ thể của quá trình phát triển

Trao đổi tại chương trình, ông Đặng Minh Thắng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phúc Thịnh cho biết, quan điểm lấy con người làm trung tâm là chủ trương xuyên suốt của Đảng, Nhà nước và được địa phương cụ thể hóa trong quá trình phát triển, bảo đảm người dân thực sự là chủ thể.

Theo đó, mọi chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội, các đề án, dự án của xã đều xuất phát từ nguyện vọng chính đáng của người dân, hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống. Người dân được tham gia đóng góp ý kiến, giám sát các công trình, dự án trên địa bàn theo phương châm: "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng".

Trong quá trình triển khai, người dân được tham gia bàn bạc, thống nhất các chỉ tiêu, tiêu chí thực hiện. Thành quả cuối cùng là chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của người dân không ngừng được nâng cao, quyền làm chủ được phát huy và người dân được thụ hưởng các giá trị thiết yếu từ quá trình phát triển.

Chất lượng sống của người dân làm mục tiêu cao nhất

TS Nguyễn Việt Hùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Hà Nộichia sẻ, Hà Nội đã xây dựng và triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” với quan điểm quán triệt đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; bám sát Nghị quyết số 02-NQTW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, định hướng phát triển Thủ đô và các nguyên tắc phát triển của chế độ xã hội chủ nghĩa, lấy hạnh phúc, chất lượng sống của người dân làm mục tiêu cao nhất; là thước đo tổng hợp để đánh giá hiệu quả của mọi chính sách, hoạt động quản trị và kết quả phát triển ở cấp cơ sở.

Theo đó, phát triển không chỉ dừng lại ở tăng trưởng kinh tế mà còn hướng tới nâng cao toàn diện đời sống vật chất, tinh thần, môi trường sống và cảm nhận hạnh phúc của người dân, bảo đảm mọi người dân đều được thụ hưởng thành quả phát triển một cách công bằng, bền vững.

Vì vậy, TS Nguyễn Việt Hùng khẳng định: “Mỗi nội dung, yếu tố của mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không tách rời mà gắn kết hữu cơ, bổ sung cho nhau, tạo thành một chỉnh thể phát triển thống nhất, trong đó, phát triển kinh tế, quản trị, văn hóa, con người, an sinh xã hội, hạ tầng đồng bộ, môi trường, quốc phòng, an ninh, đối ngoại nhân dân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cùng hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của nhân dân”.

3 thay đổi quan trọng của chính quyền cơ sở

Thực hiện mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa", ông Đặng Minh Thắng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phúc Thịnh cho rằng, chính quyền cơ sở cần có 3 thay đổi quan trọng.

Thứ nhất là thay đổi phương thức quản trị, chuyển từ mô hình quản lý hành chính sang quản trị phục vụ, lấy người dân làm trung tâm, lấy chất lượng sống và hạnh phúc của người dân làm thước đo.

Thứ hai là đổi mới cách thức cung ứng dịch vụ công, trọng tâm là đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số; cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, giảm tối đa thủ tục, rút ngắn thời gian giải quyết, bảo đảm công khai, minh bạch, giảm phiền hà cho người dân. Đồng thời, xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất, bảo đảm dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" dùng chung để phục vụ công tác điều hành và ra quyết định.

Thứ ba, thiết lập và vận hành hiệu quả các kênh tiếp nhận, phản hồi ý kiến, kiến nghị của người dân thông qua các hình thức như trực tuyến, đường dây nóng, hòm thư góp ý và tiếp công dân, nhằm kịp thời lắng nghe, giải quyết dứt điểm những kiến nghị chính đáng của người dân ngay từ cơ sở.

4 căn cứ, 8 nhóm tiêu chí lựa chọn địa bàn thí điểm

Để hiện thực hóa Nghị quyết số 16-NQ/TU của Thành ủy và đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” của UBND thành phố, Hà Nội đã lựa chọn Thư Lâm và Phúc Thịnh là hai địa phương đầu tiên triển khai thí điểm.

Trao đổi thêm về những điều kiện, tiêu chí để lựa chọn hai địa phương này, TS Nguyễn Việt Hùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội cho biết, việc thành phố lựa chọn địa bàn thí điểm được nghiên cứu bài bản, rà soát tổng thể, xây dựng phương án đề xuất trên cơ sở 4 căn cứ lựa chọn.

Thứ nhất, định hướng xây dựng mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" gắn với yêu cầu đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng sống của người dân, phát triển hài hòa kinh tế - xã hội - văn hóa - môi trường.

Thứ hai, yêu cầu thí điểm phải có tính đại diện, có khả năng triển khai ngay và có thể nhân rộng, phản ánh được đặc trưng của khu vực đô thị và nông thôn trên địa bàn thành phố.

Thứ ba, điều kiện thực tiễn của từng địa bàn về không gian phát triển, hạ tầng, cơ cấu kinh tế - xã hội, chất lượng đội ngũ cán bộ và mức độ sẵn sàng đổi mới.

Thứ tư, khả năng huy động nguồn lực, sự đồng thuận của hệ thống chính trị và người dân; mức độ phù hợp với quy hoạch và định hướng phát triển của thành phố.

TS Nguyễn Việt Hùng cũng nêu 4 nguyên tắc lựa chọn, gồm: Bảo đảm cân đối giữa tính đại diện và tính khả thi; ưu tiên địa bàn có điều kiện triển khai đồng bộ các nội dung của Đề án, đặc biệt là khả năng tổ chức lại không gian phát triển; bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương, có cam kết chính trị cao trong tổ chức thực hiện; lựa chọn thí điểm địa bàn có điều kiện tổ chức không gian phát triển, còn nhiều dư địa phát triển, có vị trí tương đối độc lập, thuận lợi kết nối với các trục giao thông chính, hành lang xanh, hệ thống sông hồ và các không gian chức năng liên quan để bảo đảm tính khả thi và khả năng nhân rộng mô hình.

Cùng với đó, 8 nhóm tiêu chí lựa chọn là: Vị trí và tính đại diện; điều kiện về không gian và hạ tầng; năng lực hệ thống chính trị và quản trị; điều kiện kinh tế - xã hội; điều kiện xã hội và cộng đồng; mức độ sẵn sàng về chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo; bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội và tiêu chí mang tính quyết định là: Mức độ cam kết chính trị và quyết tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương. Tinh thần chủ động, dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm trong triển khai thí điểm; khả năng phối hợp với các sở, ban, ngành; khả năng tạo ra kết quả thực chất và lan tỏa, nhân rộng mô hình.

Theo TS Nguyễn Việt Hùng, việc lựa chọn địa bàn thí điểm được dựa trên các điều kiện hiện có, chú trọng yếu tố động, đặc biệt là năng lực lãnh đạo, tổ chức thực hiện và mức độ sẵn sàng đổi mới của hệ thống chính trị cơ sở; bảo đảm địa bàn được lựa chọn “có điều kiện” và thực sự “khả thi”, tạo ra kết quả thực chất, có khả năng lan tỏa, nhân rộng.

Đổi mới quản trị để hiện thực hóa mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa"

Đứng trước những yêu cầu cụ thể hóa mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" vào thực tiễn, ông Đặng Minh Thắng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phúc Thịnh cho biết, nhận thức rõ trách nhiệm của mình, xã xác định 3 yêu cầu trọng tâm cần tập trung thực hiện.

Thứ nhất, cụ thể hóa và tổ chức thực hiện thành công 8 nhóm chỉ tiêu và 54 tiêu chí theo đề án của thành phố trên địa bàn xã, qua đó, tạo cơ sở để kiểm nghiệm, đánh giá và nhân rộng mô hình.

Thứ hai, đổi mới tư duy quản trị. Theo ông Đặng Minh Thắng, đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng, chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phục vụ. Thay vì chỉ tập trung vào việc ban hành quy định và kiểm tra việc tuân thủ, chính quyền xã phải lấy sự hài lòng, thuận lợi của người dân và doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả hoạt động; chủ động, thân thiện và giải quyết nhanh chóng, hiệu quả các nhu cầu chính đáng của người dân.

Thứ ba, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức; xây dựng phong cách làm việc gần dân, trọng dân, hiểu dân, có trách nhiệm với nhân dân. Mỗi cán bộ, công chức phải thực sự lắng nghe, cầu thị, tận tâm trong giải quyết công việc. Đồng thời, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng để đội ngũ cán bộ, công chức có đủ năng lực, trình độ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

Để thực hiện các yêu cầu trên, xã Phúc Thịnh xác định 4 nhiệm vụ ưu tiên.

Thứ nhất, đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số, tạo điều kiện để người dân thực hiện các thủ tục hành chính nhanh hơn, thuận tiện hơn.

Thứ hai, phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành của thành phố triển khai các nhiệm vụ theo chỉ đạo; tập trung tổ chức lại không gian phát triển theo quy hoạch, đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng, cải tạo và chỉnh trang đường làng, ngõ xóm, các khu sinh hoạt cộng đồng; xây dựng môi trường sáng, xanh, sạch, đẹp.

Thứ ba, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, hình thành các mô hình liên kết kinh tế tập thể, tạo sinh kế bền vững và nâng cao thu nhập cho người dân.

Thứ tư, tiếp tục nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, giáo dục ở cơ sở, đồng thời bảo đảm thực hiện tốt các chính sách an sinh xã hội trên địa bàn xã.

Cụ thể 8 nhóm nhiệm vụ và 54 tiêu chí

TS Nguyễn Việt Hùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội cho rằng, Bộ tiêu chí "xã, phường xã hội chủ nghĩa" được xây dựng nhằm cụ thể hóa các nội dung của mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" thành bộ tiêu chí có thể đo lường, đánh giá và kiểm chứng trong thực tiễn; làm cơ sở theo dõi, giám sát, so sánh và tổng kết kết quả thực hiện Đề án trong quá trình thí điểm.

Việc áp dụng bộ tiêu chí phải bảo đảm các nguyên tắc:

Thứ nhất là phù hợp với 8 nội dung xây dựng "xã, phường xã hội chủ nghĩa", phản ánh toàn diện các lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường, quốc phòng, an ninh, quản trị, khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Thứ hai là bảo đảm tính định lượng, rõ ràng, dễ đo lường, có thể áp dụng thống nhất, thuận lợi trong theo dõi, đánh giá định kỳ.

Thứ ba là gắn với kết quả đầu ra và chất lượng thực tế, trong đó chất lượng cuộc sống và mức độ hài lòng của người dân là thước đo tổng hợp, quan trọng.

Thứ tư là phục vụ mục tiêu thí điểm, kiểm nghiệm và hoàn thiện mô hình, nhằm đánh giá mức độ đạt được các tiêu chí trong quá trình triển khai; không mang tính phân loại địa bàn về bản chất chính trị.

Thứ năm là bảo đảm tính mở và khả năng điều chỉnh, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và kết quả đánh giá hằng năm, sơ kết và hoàn thiện tiêu chí và tổng kết quá trình triển khai mô hình.

Hướng đến sự hài lòng và hạnh phúc của người dân

Từ thực tiễn tại xã Phúc Thịnh, ông Đặng Minh Thắng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phúc Thịnh cho rằng, có 4 yếu tố quyết định để một mô hình mới có thể đi vào cuộc sống, tạo được sự đồng thuận và thực sự mang lại những thay đổi về chất lượng cuộc sống, sự hài lòng và hạnh phúc của người dân.

Thứ nhất là sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Thành ủy, UBND thành phố, sự đồng hành hỗ trợ, hướng dẫn của các sở, ngành; sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị; sự đoàn kết thống nhất của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội; sự chung sức đồng lòng của toàn thể nhân dân.

Thứ hai là đội ngũ cán bộ, công chức xã, cán bộ thôn cần phải lựa chọn, sắp xếp cho phù hợp; tập trung nâng cao năng lực quản trị, tư duy đổi mới, kỹ năng điều hành và khả năng làm việc; tổ chức đào tạo bồi dưỡng theo thực tiễn. Đồng thời, xây dựng quy chế đánh giá cán bộ gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ và mức độ hài lòng và hạnh phúc của nhân dân.

Thứ ba là công tác tuyên truyền phải đi trước một bước, làm cho người dân hiểu rõ mục tiêu, lợi ích và tính ưu việt của mô hình, từ đó tạo ra sự đồng thuận xã hội cao độ. Phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong thực hiện mô hình.

Thứ tư là quá trình triển khai phải thực sự công khai, minh bạch, phát huy quyền làm chủ của nhân dân và quan trọng hơn cả là sự chung sức, đồng lòng, sự đồng thuận của người dân trong quá trình thực hiện mô hình.

Xã Thư Lâm gắn đổi mới quản trị với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Giữa không gian đậm hồn cốt làng quê Bắc Bộ, xã Thư Lâm đang bước vào giai đoạn chuyển mình khi trở thành một trong 2 địa phương được thành phố Hà Nội lựa chọn thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”. Với địa phương giàu di sản như Thư Lâm, kỳ vọng lớn nhất không chỉ đổi mới quản trị mà còn phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, nâng cao chất lượng sống và hạnh phúc của người dân.

Tại làng Đào Thục - nơi có nghệ thuật múa rối nước truyền thống hơn 300 năm, nghệ nhân Nguyễn Thế Nghị (phường múa rối nước Đào Thục, xã Thư Lâm) cho biết, người dân địa phương rất vui mừng khi xã được lựa chọn tham gia mô hình thí điểm. Nét đặc sắc của phường múa rối Đào Thục là vẫn lưu giữ đầy đủ những bí quyết, tinh hoa của nghệ thuật múa rối nước cổ truyền, hội tụ nhiều loại hình như rối sào, rối que, rối bè, rối dây. Chính sự đa dạng ấy tạo nên giá trị riêng của làng nghề.

Những năm gần đây, nghệ thuật múa rối nước Đào Thục nhận được sự quan tâm của các cấp chính quyền thông qua nhiều lớp tập huấn, hỗ trợ nghệ nhân nâng cao kỹ năng biểu diễn và làm du lịch. Nghệ nhân không chỉ biểu diễn mà còn biết giới thiệu, quảng bá để thu hút du khách đến với làng nghề.

“Tôi tin rằng, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp và Thư Lâm được lựa chọn thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" thì chính quyền sẽ ngày càng gần dân hơn. Điều đó sẽ tiếp thêm động lực để các nghệ nhân tiếp tục gìn giữ và phát huy giá trị của loại hình nghệ thuật độc đáo này. Ngoài ra, mỗi người dân cần đồng hành cùng chính quyền để xây dựng một môi trường thân thiện - nơi giữa người dân và lãnh đạo không còn khoảng cách, cùng chung tay xây dựng quê hương”, nghệ nhân Nguyễn Thế Nghị chia sẻ.

Trao đổi từ điểm cầu xã Thư Lâm, ông Nguyễn Thành Luân, Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm cho biết, sau khi thành phố lựa chọn Thư Lâm là địa phương thí điểm, xã đã xác định đây vừa là niềm vinh dự, vừa là trách nhiệm rất lớn. Việc đầu tiên địa phương thực hiện không chỉ là xây dựng kế hoạch mà quan trọng hơn là thống nhất nhận thức trong toàn hệ thống chính trị.

Đây không đơn thuần là thực hiện một bộ tiêu chí mà là đổi mới tư duy phát triển và phương thức quản trị ở cấp cơ sở. Xã đã tập trung rà soát toàn diện hiện trạng, bảo đảm sự đồng bộ giữa các quy hoạch và chương trình phát triển; đồng thời, ưu tiên chuẩn bị hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng số và nguồn nhân lực để tạo nền tảng vững chắc cho quá trình triển khai. Quan điểm của Thư Lâm là không chạy theo thành tích hay hoàn thành tiêu chí một cách hình thức. Mỗi tiêu chí khi hoàn thành phải mang lại giá trị cụ thể, thiết thực và bền vững cho người dân.

Về định hướng phát triển, ông Nguyễn Thành Luân cho rằng, xã Thư Lâm có lợi thế đặc biệt khi hội tụ giữa không gian phát triển và chiều sâu văn hóa. Nếu quy hoạch và hạ tầng tạo nên diện mạo hiện đại thì văn hóa chính là bản sắc, cốt cách và sức sống của địa phương. Hiện xã đang triển khai đề án bảo tồn di sản gắn với phát triển công nghiệp văn hóa, hướng tới xây dựng hệ sinh thái văn hóa liên kết giữa di sản, lễ hội, làng nghề với du lịch và dịch vụ, qua đó tạo động lực cho phát triển kinh tế và nâng cao thu nhập cho người dân.

Đối với đội ngũ cán bộ, ông Nguyễn Thành Luân khẳng định, đổi mới tư duy quản trị và nâng cao năng lực là yếu tố then chốt quyết định thành công của mô hình. Xã sẽ tập trung đổi mới phương thức quản trị theo hướng chủ động, hiện đại, lấy hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp làm thước đo; đồng thời, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và đào tạo đội ngũ cán bộ có chuyên môn, bản lĩnh và trách nhiệm.

“Chúng tôi tin tưởng rằng, với tư duy quản trị được đổi mới cùng đội ngũ cán bộ đủ năng lực, mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" tại Thư Lâm sẽ được triển khai thành công, tạo chuyển biến rõ nét về chất lượng quản trị cũng như nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân”, ông Nguyễn Thành Luân bày tỏ.

Mô hình thí điểm tạo cơ sở thực tiễn quan trọng

TS Nguyễn Việt Hùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội cho biết, tại Nghị quyết số 02-NQ/TW, Bộ Chính trị trao cho Hà Nội sứ mệnh trung tâm kiến tạo, giữ vai trò dẫn dắt, định hình mô hình và tư duy phát triển mới, với tinh thần “Hà Nội phải “đi đầu, làm mẫu” trong xây dựng phường, xã xã hội chủ nghĩa; lấy kết quả thực tiễn và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo cuối cùng” như chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Theo Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội, thành phố đã lựa chọn Phúc Thịnh và Thư Lâm là 2 xã đầu tiên của Thủ đô cũng như của cả nước triển khai thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa".

Từ đó nhằm kiểm nghiệm, cụ thể hóa trong thực tiễn các giá trị, mục tiêu, đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Việt Nam ở cấp cơ sở; hình thành mô hình quản trị và phát triển xã, phường hiện đại, phục vụ, minh bạch, hiệu quả; phát huy quyền làm chủ của nhân dân; nâng cao chất lượng cuộc sống, sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân; từng bước hoàn thiện tiêu chí, cơ chế, chính sách, phương thức tổ chức thực hiện để nhân rộng trên phạm vi toàn thành phố.

"Việc triển khai thành công mô hình thí điểm sẽ tạo cơ sở thực tiễn quan trọng để hoàn thiện cơ chế, chính sách và từng bước nhân rộng. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng Thủ đô Hà Nội phát triển nhanh, bền vững, "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”; đồng thời, đóng góp những kinh nghiệm có giá trị cho quá trình hoàn thiện mô hình phát triển ở cấp cơ sở trên phạm vi cả nước", TS Nguyễn Việt Hùng nhấn mạnh.

Từ đổi mới tư duy đến hành động cụ thể ở cơ sở

Ông Đặng Minh Thắng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phúc Thịnh cho biết, xã xây dựng dự thảo 8 kế hoạch lớn tương ứng với 8 nhóm chỉ tiêu và 54 kế hoạch chi tiết theo từng tiêu chí cụ thể để xin ý kiến các sở, ngành.

Cùng với việc xây dựng hệ thống kế hoạch, xã đã thành lập ban chỉ đạo, tổ công tác giúp việc ban chỉ đạo và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên. Đây được xem là bước quan trọng nhằm bảo đảm các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển được triển khai thống nhất, đồng bộ, tránh tình trạng kế hoạch chung chung, thiếu đầu mối chịu trách nhiệm hoặc khó đánh giá kết quả thực hiện.

Cách làm này cũng cho thấy yêu cầu chuyển từ tư duy “ban hành kế hoạch” sang “tổ chức thực hiện”, trong đó, mỗi mục tiêu phải được gắn với nhiệm vụ cụ thể, nguồn lực, tiến độ và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, cá nhân.

Theo ông Đặng Minh Thắng, để các chủ trương, mục tiêu phát triển đi vào cuộc sống, nhân tố con người giữ vai trò quyết định. Vì vậy, một trong những nhiệm vụ trọng tâm được địa phương xác định là tổ chức tập huấn, bồi dưỡng, quán triệt cho cán bộ, đảng viên, công chức về nội dung, quan điểm và mục tiêu của các đề án. Việc bồi dưỡng không chỉ dừng ở việc cập nhật kiến thức, mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực, thay đổi tư duy và thái độ phục vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã.

Một trong những nhóm giải pháp trọng tâm khác là đẩy mạnh chuyển đổi số gắn với cải cách hành chính. Mục tiêu đặt ra là tạo thuận lợi hơn cho người dân trong tiếp cận các dịch vụ hành chính công, giảm giấy tờ, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ và nâng cao tính minh bạch trong quá trình xử lý công việc.

Theo đó, xã tiếp tục xây dựng nền tảng dữ liệu số phục vụ công tác quản lý và cung cấp dịch vụ công; tập trung tháo gỡ, giải quyết dứt điểm những "điểm nghẽn", tồn tại, hạn chế đã được chỉ ra.

Khi dữ liệu được kết nối, quy trình được chuẩn hóa và thủ tục được đơn giản hóa, người dân sẽ giảm thời gian đi lại, giảm chi phí và hạn chế việc phải cung cấp nhiều lần những thông tin đã có trong hệ thống. Đây cũng là cơ sở để nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan hành chính.

Cùng với cải cách hành chính và chuyển đổi số, xã xác định công khai, minh bạch thông tin và tăng cường sự tham gia của nhân dân là một trong những yêu cầu quan trọng trong quá trình triển khai các nhiệm vụ phát triển.

Theo đó, địa phương sẽ thiết lập cơ chế tham vấn ý kiến nhân dân đối với các quy hoạch, dự án trên địa bàn.

Đây cũng là cách để chính quyền gần dân hơn, nắm bắt sát hơn các vấn đề phát sinh từ thực tiễn đời sống. Từ những ý kiến của người dân, cơ quan chức năng có thêm cơ sở để điều chỉnh phương thức quản lý, xác định đúng những vấn đề cần ưu tiên giải quyết và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực.

Bên cạnh đó, xã sẽ ưu tiên nguồn lực để cải thiện hạ tầng thiết yếu, chất lượng môi trường sống, dịch vụ y tế, giáo dục và an sinh xã hội. Đây là những lĩnh vực tác động trực tiếp đến đời sống người dân, đồng thời là các tiêu chí quan trọng phản ánh chất lượng phát triển ở cấp cơ sở.

Gắn trách nhiệm, kiểm tra thường xuyên, điều chỉnh kịp thời

TS Nguyễn Việt Hùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội cho biết, thành phố xác định, xây dựng mô hình “xã, phường Xã hội chủ nghĩa” có ý nghĩa chiến lược, cần được triển khai theo tinh thần vừa làm, vừa hoàn thiện. Đây là quá trình đòi hỏi quyết tâm chính trị cao, tư duy đổi mới, cách làm sáng tạo và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Ngay sau khi Đề án được ban hành, UBND thành phố Hà Nội đã chỉ đạo xây dựng kế hoạch tổ chức triển khai, danh mục các nhiệm vụ, chương trình, đề án, dự án thành phần, phân công rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, tiến độ, sản phẩm, nguồn lực và trách nhiệm của từng sở, ban, ngành, địa phương. Thành phố cũng xác lập cơ chế phối hợp, vận hành, giám sát và đánh giá hằng năm, sơ kết vào năm 2030 và tổng kết Đề án vào năm 2035.

Theo đó, các sở, ban, ngành căn cứ chức năng, nhiệm vụ và danh mục chương trình, dự án để chủ trì, phối hợp triển khai những nội dung cụ thể của Đề án; cung cấp thông tin, kết quả đánh giá các chỉ tiêu thuộc lĩnh vực quản lý theo Bộ tiêu chí xây dựng “xã, phường xã hội chủ nghĩa” được phân công.

TS Nguyễn Việt Hùng cho rằng, đối với hai địa phương thí điểm là xã Phúc Thịnh và xã Thư Lâm, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng kế hoạch cụ thể, tổ chức tham vấn nhân dân, triển khai các nhiệm vụ, chương trình, dự án phù hợp với điều kiện thực tiễn trên địa bàn; nâng cao năng lực quản trị dựa trên dữ liệu, hiệu quả huy động và sử dụng các nguồn lực. Các địa phương này sẽ định kỳ báo cáo tiến độ, kết quả thực hiện, những khó khăn, vướng mắc và đề xuất điều chỉnh để mô hình từng bước được hoàn thiện trong thực tiễn.

Đối với 124 xã, phường còn lại, trên cơ sở Bộ tiêu chí và hướng dẫn của thành phố, các địa phương chủ động rà soát, xác định nội dung phù hợp để triển khai. Quan điểm xuyên suốt là bảo đảm tính thiết thực, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa bàn, không áp dụng máy móc, cơ học hoặc chạy theo hình thức.

Theo TS Nguyễn Việt Hùng, Văn phòng UBND thành phố phối hợp với Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội có trách nhiệm kịp thời tham mưu UBND thành phố Hà Nội trong công tác chỉ đạo xây dựng và triển khai các chương trình, dự án thuộc Đề án; phân công rõ cơ quan chủ trì từng nhiệm vụ, điều phối liên ngành, theo dõi, kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện. Qua đó, kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc, đề xuất giải pháp tháo gỡ và điều chỉnh các nội dung chưa phù hợp trong quá trình triển khai.

"Tôi cho rằng, cơ chế theo dõi, đánh giá thường xuyên, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị và địa phương sẽ là yếu tố quan trọng để mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không dừng lại ở một đề án trên giấy, mà thực sự được kiểm nghiệm, điều chỉnh và hoàn thiện từ thực tiễn", TS Nguyễn Việt Hùng nhận định.

5 nội dung để duy trì mô hình trong dài hạn

Ông Đặng Minh Thắng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phúc Thịnh cho biết, nhằm chuẩn bị cho lộ trình mở rộng mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" giai đoạn 2031-2035, thành phố tập trung chỉ đạo sát sao, định kỳ đánh giá kết quả thực hiện.

Riêng về phía xã Phúc Thịnh, ngay từ bước thí điểm, xã đã tập trung chuẩn bị 5 nội dung.

Thứ nhất là tiếp tục phát huy quyền làm chủ của nhân dân; thể chế hóa và vận hành cơ chế "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng" trong mọi hoạt động.

Thứ hai là đổi mới tư duy quản trị của chính quyền, chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phục vụ, lấy sự hài lòng, thuận lợi của người dân và doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả hoạt động.

Thứ ba là tiếp tục đào tạo bồi dưỡng chuẩn hóa đội ngũ có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Trong đó, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức có năng lực quản trị, tư duy đổi mới, kỹ năng số tốt và tinh thần phục vụ nhân dân.

"Đây là nguồn lực then chốt cho sự phát triển bền vững và mở rộng mô hình", ông Đặng Minh Thắng nhấn mạnh.

Thứ tư là chuẩn bị về hạ tầng số, dữ liệu và công nghệ; cập nhật và làm sạch các dữ liệu; nâng cấp hạ tầng mạng, trang thiết bị công nghệ cho cán bộ công chức; đẩy mạnh “Bình dân học vụ số”; phát triển kinh tế đi đôi với công bằng xã hội, xây dựng đời sống văn hóa, con người xã hội chủ nghĩa.

Thứ năm là đẩy mạnh công tác truyền thông, tạo đồng thuận xã hội. Song song với đó là củng cố niềm tin, giải quyết dứt điểm các vấn đề cấp bách tạo chuyển biến rõ nét để người dân thấy được hiệu quả của mô hình.

Định lượng kết quả trên mọi lĩnh vực phát triển

Theo TS Nguyễn Việt Hùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội, mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" được thành phố xây dựng với cách tiếp cận thí điểm có trọng tâm, có tính lan tỏa, thiết kế định lượng, đo lường được trong tất cả lĩnh vực phát triển.

Cụ thể, về kinh tế, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng không gian, đất đai và hạ tầng; thúc đẩy liên kết kinh tế cơ sở, tạo việc làm, cải thiện thu nhập và phát triển các động lực tăng trưởng mới gắn với phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Về xã hội, góp phần mở rộng và bao phủ dịch vụ công thiết yếu; đẩy mạnh áp dụng chuyển đổi số; chăm lo tốt hơn các nhóm yếu thế, tăng cường gắn kết cộng đồng, nâng cao mức độ hài lòng của người dân.

Về văn hóa và môi trường, góp phần xây dựng môi trường xanh, an toàn; nâng cao vai trò văn hóa cơ sở, giữ gìn bản sắc địa phương, phát huy giá trị di sản.

Về quốc phòng, an ninh, bảo đảm quốc phòng, an ninh theo hướng tích hợp gắn với quản trị dân cư, môi trường đầu tư kinh doanh luôn được bảo đảm.

"Tất cả các tiêu chí sẽ được thực hiện đồng thời, cơ hữu với nhau để đảm bảo sự thành công của mô hình", TS Nguyễn Việt Hùng nhấn mạnh.