Hiến kế nâng cao chất lượng giáo dục mầm non

AI trong giáo dục mầm non

Giáo dục mầm non đang bước vào giai đoạn đổi mới với nhiều yêu cầu về chương trình, phương pháp tổ chức hoạt động và ứng dụng công nghệ. Trong bối cảnh đó, trí tuệ nhân tạo (AI) được đánh giá là một trong những công cụ có khả năng hỗ trợ giáo viên giảm tải công việc, nâng cao chất lượng học liệu và đổi mới hoạt động chuyên môn. Tuy nhiên, các chuyên gia giáo dục cho rằng, AI không thể thay thế vai trò của giáo viên mà chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được sử dụng đúng mục đích và trong một quy trình quản trị chặt chẽ.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Thế Công, giảng viên cao cấp Trường Đại học Thương mại, khâu chuẩn bị bài giảng là lĩnh vực AI tạo ra giá trị rõ nét nhất. Công nghệ có thể hỗ trợ xây dựng bản nháp giáo án, gợi ý hoạt động theo chủ đề, đề xuất phương án tổ chức phù hợp với từng nhóm trẻ hoặc tạo học liệu trực quan. Điều quan trọng không phải AI soạn thay giáo viên mà giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị để giáo viên có thêm điều kiện đầu tư vào việc thiết kế hoạt động phù hợp với trẻ.

Bên cạnh đó, AI cũng có thể hỗ trợ xây dựng tranh minh họa, tình huống đóng vai, gợi ý phương án thay thế khi trẻ chưa hứng thú với hoạt động hoặc chuẩn hóa các nhận xét mang tính tích cực. Tuy nhiên, việc quan sát cảm xúc, đánh giá sự phát triển hay phát hiện những nhu cầu đặc biệt của trẻ vẫn phải do giáo viên trực tiếp thực hiện.

Các chuyên gia cũng cảnh báo nhiều rủi ro nếu lạm dụng AI hoặc sử dụng thiếu kiểm soát. Nội dung do AI tạo ra có thể chưa phù hợp với độ tuổi, mang định kiến hoặc chưa bảo đảm yếu tố văn hóa. Đặc biệt, dữ liệu cá nhân của trẻ như hình ảnh, giọng nói, thông tin sức khỏe hay nhận xét phát triển không được đưa vào các công cụ AI công cộng. Vì vậy, mỗi học liệu trước khi sử dụng cần được giáo viên và tổ chuyên môn kiểm duyệt kỹ lưỡng về nội dung.

Theo các chuyên gia, thay vì đầu tư dàn trải nhiều công cụ, mỗi nhà trường nên xây dựng lộ trình ứng dụng AI theo từng bước, bắt đầu từ những nhiệm vụ có giá trị cao nhưng ít rủi ro như soạn giáo án, tạo học liệu hoặc chuẩn hóa nhận xét. Đồng thời, cần xây dựng kho dữ liệu dùng chung, quy trình kiểm duyệt, bộ tiêu chí đánh giá và bồi dưỡng năng lực sử dụng AI cho giáo viên. Khi đó, AI mới thực sự trở thành một phần của hạ tầng đổi mới giáo dục chứ không đơn thuần là công cụ hỗ trợ cá nhân.

Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Tuấn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho biết, Chương trình Giáo dục mầm non mới thí điểm từ năm học 2026-2027 hướng tới phát triển phẩm chất, năng lực của trẻ, lấy trẻ làm trung tâm, tăng cường tính mở của chương trình, thúc đẩy chuyển đổi số và phát huy vai trò của gia đình, cộng đồng trong giáo dục. Theo ông, AI là một trong những xu hướng tất yếu, song chỉ nên được xem là công cụ hỗ trợ nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, không thay thế sự tương tác trực tiếp giữa giáo viên với trẻ.

Nhiều phương pháp giáo dục hiện đại, nhân văn

Không chỉ tập trung vào chuyển đổi số, hội thảo còn dành nhiều thời gian trao đổi về những xu hướng giáo dục hiện đại nhằm xây dựng môi trường học tập toàn diện cho trẻ.

Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm là giáo dục STEAM gắn với văn hóa địa phương. Tiến sĩ Đặng Út Phượng, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội cho rằng, STEAM ở bậc mầm non cần được tổ chức thông qua vui chơi, trải nghiệm và khám phá, giúp trẻ vận dụng kiến thức từ nhiều lĩnh vực để giải quyết những vấn đề gần gũi trong cuộc sống. Văn hóa địa phương với các giá trị về ẩm thực, trang phục, nghề thủ công, lễ hội hay cảnh quan có thể trở thành nguồn học liệu phong phú để trẻ vừa khám phá khoa học, vừa hình thành tình yêu đối với nơi mình sinh sống.

Theo kết quả khảo sát trên 401 giáo viên tại nhiều địa phương, đa số giáo viên sẵn sàng triển khai các hoạt động STEAM dựa trên văn hóa địa phương. Tuy nhiên, khoảng cách giữa mong muốn và khả năng thực hiện cho thấy cần tăng cường bồi dưỡng kỹ năng thiết kế hoạt động, chuyển các yếu tố văn hóa thành những trải nghiệm học tập hấp dẫn, phù hợp với trẻ mầm non.

Ở lĩnh vực giáo dục nghệ thuật, Tiến sĩ Nguyễn Diệu Hương, nhà đồng sáng lập và CEO Evergrin Academy chia sẻ mô hình phổ cập nhạc cụ cho trẻ mầm non đã được nghiên cứu và triển khai tại hơn 100 trường trên cả nước. Khác với cách dạy nhạc truyền thống, chương trình hướng tới việc giúp trẻ cảm nhận âm nhạc thông qua trải nghiệm tự nhiên, từ lắng nghe, bộ gõ cơ thể đến làm quen với các nhạc cụ đơn giản.

Điểm nổi bật của chương trình là phương pháp "nốt nhạc màu", trong đó mỗi nốt nhạc được gắn với một màu sắc giúp trẻ dễ ghi nhớ giai điệu mà không phải tiếp cận sớm với nhạc lý phức tạp. Kết quả thực tế cho thấy, phần lớn trẻ tham gia đều hứng thú hơn với hoạt động âm nhạc, chủ động khám phá âm thanh và duy trì niềm yêu thích trong thời gian dài.

Với mong muốn mang đến lớp học tiếng Anh hạnh phúc cho trẻ, Thạc sĩ Trần Thuỳ Dương, Giám đốc đào tạo, Công ty TNHH Budding Bean Việt Nam chia sẻ phương pháp tiếp cận ngôn ngữ thông qua Truyện kể (Storytelling) và chương trình Stories Spark. Ý tưởng cốt lõi của Stories Spark là sử dụng truyện kể như một công cụ tự nhiên để trẻ khám phá ngôn ngữ. Mỗi câu chuyện tại đây không đơn thuần là một bài đọc, mà là một hành trình khám phá theo đúng cách một đứa trẻ tiếp nhận tiếng mẹ đẻ. Mỗi bài học được thiết kế như một "tia lửa" (Spark) nhằm kích hoạt niềm vui, sự tò mò nội tại và kết nối cảm xúc sâu sắc của trẻ đối với thế giới xung quanh.

Các tham luận chia sẻ tại hội thảo đều thống nhất quan điểm cho rằng: Giáo dục mầm non hiện đại cần được tiếp cận như một hệ sinh thái. Các phương pháp giáo dục mầm non hiện đại đều hướng tới mục tiêu chung là tạo dựng môi trường học tập giàu trải nghiệm, an toàn, nhân văn và phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ.