Lan tỏa kỹ năng số từ những lớp học cộng đồng

Không chỉ giúp người dân tiếp cận công nghệ, phong trào còn mở ra cơ hội để mọi người dân, nhất là người cao tuổi, lao động tự do và người yếu thế, tự tin tham gia môi trường số, từng bước hiện thực hóa mục tiêu không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số.

Đưa chuyển đổi số đến từng người dân

Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những động lực quan trọng để đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Với Hà Nội - trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, nơi hội tụ nhiều điều kiện để đi đầu trong chuyển đổi số - việc hiện thực hóa chủ trương này không chỉ dừng ở xây dựng chính quyền số, kinh tế số hay xã hội số mà còn hướng tới mục tiêu cao hơn là xây dựng công dân số.

Muốn chuyển đổi số thành công, điều cốt lõi không chỉ là hạ tầng công nghệ hay các nền tảng số mà chính là con người. Khi mỗi người dân biết sử dụng điện thoại thông minh để giải quyết thủ tục hành chính, thanh toán không dùng tiền mặt, tra cứu thông tin hay tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến thì chuyển đổi số mới thực sự đi vào cuộc sống.

Xuất phát từ quan điểm đó, Hà Nội đã triển khai sâu rộng phong trào “Bình dân học vụ số”, coi đây là bước tiếp nối tinh thần của phong trào Bình dân học vụ năm xưa. Nếu trước đây, phong trào góp phần xóa nạn mù chữ thì hôm nay, nhiệm vụ mới là xóa “mù công nghệ”, trang bị kỹ năng số để người dân tự tin tham gia môi trường số.

Điểm đáng chú ý là cách làm của Hà Nội không đặt trọng tâm vào những lớp đào tạo quy mô lớn mà đưa việc học ngay về cộng đồng dân cư. Các tổ chuyển đổi số cộng đồng, đoàn thanh niên, hội phụ nữ, hội cựu chiến binh, tổ dân phố… trở thành những “giảng viên” gần gũi, hướng dẫn người dân ngay tại nơi sinh sống.

Ở nhiều địa phương, hình ảnh đoàn viên thanh niên kiên nhẫn hướng dẫn từng thao tác trên điện thoại cho người cao tuổi đã trở nên quen thuộc. Từ việc cài đặt VNeID, VssID, thanh toán điện tử đến nộp hồ sơ trực tuyến, mọi thao tác đều được hướng dẫn trực tiếp theo phương châm “cầm tay chỉ việc”. Chính cách làm gần dân, sát dân đã giúp người dân từng bước vượt qua tâm lý e ngại công nghệ, mạnh dạn sử dụng các tiện ích số trong đời sống.

Không chỉ hỗ trợ kỹ năng, phong trào còn tạo nên sự thay đổi về nhận thức. Chuyển đổi số không còn là công việc của cơ quan nhà nước hay doanh nghiệp công nghệ mà trở thành việc của từng gia đình, từng khu dân cư. Mỗi người biết sử dụng công nghệ sẽ tiếp tục hướng dẫn người thân, hàng xóm, tạo hiệu ứng lan tỏa tự nhiên trong cộng đồng.

Những mô hình sáng tạo lan tỏa kỹ năng số

Một trong những địa phương triển khai hiệu quả phong trào là xã Hoài Đức.

Ngay sau khi UBND thành phố ban hành Kế hoạch số 138/KH-UBND về thực hiện phong trào “Bình dân học vụ số”, UBND xã Hoài Đức đã cụ thể hóa bằng Kế hoạch số 12/KH-UBND (ngày 12-7-2025) và Kế hoạch số 85/KH-UBND (ngày 3-2-2026), xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm nhằm giúp người dân làm chủ công nghệ, thu hẹp khoảng cách số giữa khu vực đô thị và nông thôn.

Với phương châm “cán bộ, công chức, viên chức, đoàn viên, hội viên phát huy vai trò nòng cốt, gương mẫu đi đầu”, cả hệ thống chính trị vào cuộc đồng bộ. Chuyển đổi số không còn là nhiệm vụ của riêng bộ phận chuyên môn mà trở thành nội dung thường xuyên trong các buổi sinh hoạt chi bộ, đoàn thể và hoạt động của các thôn, tổ dân phố.

Sau một năm triển khai, phong trào đã đạt nhiều kết quả tích cực. Gần 17.000 lượt người dân được tập huấn kỹ năng số; 100% cán bộ, công chức, viên chức được trang bị kiến thức về công nghệ và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công việc; 100% công dân đủ điều kiện từ 16 tuổi trở lên được cấp và kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID.

Đằng sau những con số ấy là hàng loạt mô hình sáng tạo mang đậm dấu ấn cơ sở. Thay vì chỉ tổ chức các lớp học tập trung, xã Hoài Đức đã biến chính nhà của các thành viên tổ chuyển đổi số cộng đồng thành những “điểm tư vấn số”. Người dân có thể đến bất cứ lúc nào để được hướng dẫn cài đặt ứng dụng, thực hiện dịch vụ công hay xử lý những vướng mắc khi sử dụng điện thoại thông minh. Không gian thân thuộc, gần gũi giúp người cao tuổi mạnh dạn đặt câu hỏi, từng bước xóa bỏ tâm lý e ngại công nghệ.

Từ các nhóm Zalo cộng đồng, mô hình “Gia đình số” cũng được hình thành với mục tiêu mỗi hộ gia đình có ít nhất một thành viên thành thạo công nghệ để hỗ trợ ông bà, cha mẹ thực hiện các dịch vụ số. Đây được xem là cách làm hiệu quả để kỹ năng số được lan tỏa ngay trong mỗi gia đình.

Tại bộ phận "một cửa" của xã, mạng lưới “Đại sứ số” gồm cán bộ và đoàn viên thanh niên thường xuyên hỗ trợ người dân thực hiện các thủ tục hành chính trực tuyến. Với người cao tuổi, người có công, người khuyết tật hoặc những trường hợp gặp khó khăn trong đi lại, các tổ lưu động mang máy tính, thiết bị đến tận nhà để hướng dẫn, hỗ trợ hoàn thành thủ tục trên môi trường điện tử.

Trong khi đó, tại phường Tương Mai, mô hình “Bình dân học vụ số lưu động” đang tạo dấu ấn bằng cách đưa lớp học đến tận các tổ dân phố.

Những ngày gần đây, các nhà hội họp của tổ dân phố 13, 18, 20 luôn đông người đến học kỹ năng số. Người dân được hướng dẫn trực tiếp cách sử dụng các nền tảng thiết yếu như VNeID, VssID, nền tảng “Bình dân học vụ số”, ứng dụng thuế điện tử, đăng ký chữ ký số, cập nhật thông tin thuê bao hay thực hiện dịch vụ công trực tuyến.

Điểm nổi bật của mô hình là tất cả nội dung đều gắn với nhu cầu thực tế của người dân. Không có những bài giảng nặng lý thuyết, thay vào đó là hướng dẫn từng bước trên chính chiếc điện thoại của người học. Khi chưa hiểu, người dân được hướng dẫn lại nhiều lần cho đến khi có thể tự thao tác thành thạo.

Theo ghi nhận, nhiều người cao tuổi lần đầu tiên tự nộp thành công hồ sơ trực tuyến hoặc tra cứu thông tin trên điện thoại thông minh. Niềm vui của họ không chỉ là hoàn thành một thủ tục hành chính mà còn là cảm giác tự tin khi có thể chủ động sử dụng công nghệ phục vụ cuộc sống.

Để phong trào lan tỏa sâu rộng hơn, phường Tương Mai còn duy trì các đoàn xe tuyên truyền lưu động trên nhiều tuyến phố, kết hợp tuyên truyền trực tiếp tại khu dân cư và trên các nền tảng mạng xã hội. Nhờ đó, nhận thức của người dân về chuyển đổi số ngày càng được nâng lên, số lượng người tham gia các lớp học kỹ năng số tăng qua từng đợt.

Thực tế tại Hoài Đức, Tương Mai và nhiều địa phương khác cho thấy, giá trị lớn nhất của phong trào “Bình dân học vụ số” không chỉ nằm ở số lượt người được tập huấn hay số tài khoản định danh điện tử được kích hoạt, mà còn ở sự thay đổi trong tư duy của người dân. Từ tâm lý e ngại, nhiều người đã chủ động tìm hiểu công nghệ, sử dụng các nền tảng số để giải quyết công việc hằng ngày và sẵn sàng chia sẻ kỹ năng với người thân, hàng xóm.

Khi những lớp học nhỏ được mở ngay tại thôn, tổ dân phố; khi cán bộ, đoàn viên thanh niên kiên trì “đi từng ngõ, gõ từng nhà” để hướng dẫn từng thao tác trên điện thoại; khi mỗi gia đình có thêm một “hạt nhân số”, thì chuyển đổi số không còn là khái niệm xa vời mà đã trở thành một phần của đời sống thường nhật. Đó cũng là nền tảng quan trọng để Hà Nội xây dựng xã hội số toàn diện, phát huy vai trò của mỗi công dân trong kỷ nguyên số, đúng với tinh thần lấy người dân làm trung tâm và không để ai bị bỏ lại phía sau trên hành trình chuyển đổi số.