Thế giới chật vật trước làn sóng thời tiết cực đoan
Từ những đợt nắng nóng kỷ lục ở châu Âu, Mỹ đến các trận mưa lớn, lũ lụt và bão mạnh tại nhiều khu vực châu Á cho thấy, thời tiết cực đoan đang xuất hiện với tần suất ngày càng dày hơn, cường độ lớn hơn, diễn biến ngày càng khó dự báo, ảnh hưởng nghiêm trọng đến kinh tế lẫn sức khỏe người dân.
Trong những tháng gần đây, nhiều khu vực trên thế giới liên tiếp ghi nhận các hiện tượng thời tiết bất thường. Theo giới khoa học, các hiện tượng này không còn xuất hiện riêng lẻ mà đang phản ánh xu hướng khí hậu cực đoan diễn ra đồng thời ở nhiều khu vực trên thế giới.
Giáo sư Benjamin Horton, Trưởng khoa Năng lượng và Môi trường thuộc Đại học thành phố Hồng Kông (Trung Quốc), cảnh báo, nhân loại đang tiến sát tới “giới hạn hành tinh” - những ngưỡng môi trường mà con người có thể hoạt động an toàn.
Còn theo Trung tâm Nghiên cứu khả năng chống chịu và thích ứng Stockholm (Thụy Điển), thế giới đã vượt quá 7 trong số 9 giới hạn môi trường quan trọng, bao gồm biến đổi khí hậu, sử dụng đất và khai thác nguồn nước ngọt. Điều đáng lo ngại, khi các giới hạn này bị phá vỡ, những hiện tượng thời tiết vốn được coi là bình thường cũng có thể nhanh chóng phát triển thành các thảm họa quy mô lớn.
Minh chứng rõ nét là cơn bão Bavi vừa đổ bộ tỉnh Chiết Giang (Trung Quốc) hôm 11-7, gây lũ lụt và sạt lở đất nghiêm trọng, buộc gần 2 triệu người phải sơ tán. Trước đó, cơn bão đã khiến ít nhất 17 người thiệt mạng tại Philippines, hơn 130 người bị thương và làm gián đoạn hoạt động hàng không tại Đài Loan (Trung Quốc).
Tại châu Âu, làn sóng nhiệt cuối tháng 6 được xem là một trong những đợt nắng nóng nghiêm trọng nhất trong nhiều năm gần đây. Theo Cơ quan Biến đổi khí hậu Copernicus (C3S) của Liên minh châu Âu (EU), các nước Tây Âu đã trải qua tháng 6 nóng nhất từng được ghi nhận, trong khi nhiều quốc gia thiết lập các kỷ lục nhiệt độ cao nhất trong lịch sử.
“Tháng 6-2026 một lần nữa cho thấy, biến đổi khí hậu đang diễn ra sâu sắc như thế nào”, Phó Giám đốc Cơ quan Biến đổi khí hậu Copernicus Samantha Burgess cho biết trong một tuyên bố.
Dữ liệu của mạng lưới giám sát tử vong EuroMOMO cho thấy, khoảng 10.650 ca tử vong vượt mức đã được ghi nhận tại 27 quốc gia châu Âu trong tuần, tính từ ngày 22 đến 28-6, thời gian nắng nóng đạt đỉnh tại Tây Âu. Trong đó, phần lớn nạn nhân là người từ 65 tuổi trở lên.
Tương tự, một số quốc gia châu Á cũng liên tiếp ghi nhận các kỷ lục nhiệt độ mới. Tại Nhật Bản, một số khu vực ở đảo Kyushu ghi nhận đợt nắng nóng bất thường, với nhiệt độ đạt mức kỷ lục 39,3 độ C tại Khu du lịch Dazaifu ở tỉnh Fukuoka.
Cũng trong khu vực, ngày 12-7, Hàn Quốc đưa ra cảnh báo khẩn cấp về nắng nóng lần đầu tiên theo hệ thống cảnh báo mới đối với một số địa phương ở tỉnh Bắc Gyeongsang. Mức cảnh báo này được ban hành khi nhiệt độ cảm nhận thực tế dự kiến duy trì từ 35 độ C trở lên trong hai ngày liên tiếp. Số liệu của Cơ quan Khí tượng Hàn Quốc cho thấy, số ngày nắng nóng trung bình hằng năm đã tăng hơn gấp đôi so với thập niên 1970 của thế kỷ trước, trong khi số đêm nhiệt đới cũng tăng mạnh.
Tại Mỹ, khoảng 44 triệu người đang được cảnh báo về một đợt nắng nóng diện rộng khi hiện tượng “vòm nhiệt” bao phủ nhiều bang ở miền Tây và miền Trung nước này. Nhiều địa phương tại Nevada, Utah, Colorado, Wyoming, Idaho, Montana cùng hai bang Bắc Dakota và Nam Dakota được dự báo có thể ghi nhận nhiệt độ trên 38 độ C, phá vỡ các kỷ lục lịch sử.
Các nhà khoa học nhận định, các đợt nắng nóng hiện nay không đơn thuần là những hiện tượng thời tiết bất thường mà còn có khả năng tự khuếch đại. Giáo sư Benjamin Horton lưu ý, nắng nóng kéo dài làm đất đai khô kiệt, độ ẩm giảm mạnh, từ đó khiến bề mặt hấp thụ nhiệt nhiều hơn và tạo điều kiện để các đợt nắng nóng sau trở nên gay gắt hơn. Quá trình này hình thành một vòng luẩn quẩn, khiến khí hậu ngày càng cực đoan và trở nên khó kiểm soát.
Trong bối cảnh đó, nhiều tổ chức quốc tế tiếp tục đưa ra cảnh báo về các hiện tượng thời tiết bất thường mới. Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) dự báo, hiện tượng El Niño đang phát triển với cường độ từ trung bình đến mạnh, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan tại nhiều khu vực trong những tháng tới.
Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp bách đối với các quốc gia trong việc đầu tư cho hệ thống cảnh báo sớm, nâng cao năng lực ứng phó thiên tai và đẩy nhanh các giải pháp giảm phát thải khí nhà kính. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, khả năng thích ứng sẽ quyết định mức độ thiệt hại mà mỗi quốc gia phải đối mặt trước những cú sốc khí hậu trong tương lai.