Đánh giá kỹ nguồn lực khi mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho hay, Dự thảo luật gồm 2 điều, trong đó điều 1 sửa đổi, bổ sung 33/78 điều, bãi bỏ 2 điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành.

Một trong những quy định mới là bổ sung quyền được bồi thường của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Dự thảo Luật quy định: “Người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là cá nhân thực hiện việc phản ánh, tố cáo, tố giác hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ được giao, trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công”.

Người thân của người tố cáo, người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực gồm: Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi. Dự thảo luật quy định Nhà nước có trách nhiệm bồi thường khi “không áp dụng hoặc áp dụng không kịp thời, không đúng biện pháp bảo vệ người tố cáo, người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân theo quy định của Luật Tố cáo và pháp luật khác có liên quan”.

Bên cạnh quy định Nhà nước có trách nhiệm bồi thường nếu không áp dụng hoặc áp dụng không kịp thời, không đúng các biện pháp bảo vệ những đối tượng là người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của họ, dự thảo cũng mở rộng phạm vi trách nhiệm trong các lĩnh vực cụ thể: Quản lý thuế, thủ tục hải quan, giao đất, thu hồi đất, và sở hữu trí tuệ.

Hướng tới cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, dự thảo Luật cho phép gửi hồ sơ yêu cầu bồi thường qua môi trường số; rút ngắn thời hạn thụ lý và giải quyết (cơ quan phải kiểm tra hồ sơ trong 2 ngày làm việc và thụ lý ngay trong 2 ngày nếu hồ sơ đầy đủ). Thời hạn xác minh thiệt hại được quy định là 10 ngày làm việc (vụ việc đơn giản) hoặc 20 ngày làm việc (vụ việc phức tạp). Mức tạm ứng kinh phí bồi thường được nâng lên không dưới 75% giá trị các thiệt hại về tinh thần và thiệt hại có thể tính được ngay.

Cùng với đó, dự thảo bổ sung quy định về miễn hoàn trả cho người thi hành công vụ trong các trường hợp: Thực hiện đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung; mắc bệnh hiểm nghèo; hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn do thiên tai; lập công lớn; quy định mức hoàn trả tối đa đối với lỗi cố ý nhưng không bị truy cứu trách nhiệm hình sự là từ 30 - 50 tháng lương, nhưng không quá 50% số tiền Nhà nước đã bồi thường.

Trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho hay, nhiều ý kiến trong Ủy ban tán thành việc bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, nhưng đề nghị đánh giá kỹ nguồn lực tài chính và nhân lực, đặc biệt là cấp xã, khi mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường trong các lĩnh vực mới.

Cơ quan thẩm tra cũng chỉ ra, việc lập dự toán ngân sách dựa trên "thực tế năm trước" là chưa phù hợp vì số lượng vụ việc bồi thường không ổn định theo từng năm. Đồng thời, khảo sát thực tế cho thấy việc chi trả tiền bồi thường còn chậm và phát sinh nhiều thủ tục, cần tiếp tục nghiên cứu để thực hiện đúng mục tiêu rút ngắn thời gian và đơn giản hóa thủ tục cho người bị thiệt hại.

Góp ý hoàn thiện dự thảo Luật, một số ý kiến đề nghị việc mở rộng các trường hợp bồi thường cần thực hiện thận trọng, dựa trên cơ sở thực tiễn và pháp lý rõ ràng để đảm bảo tính khả thi; không nên mở rộng phạm vi bồi thường trong hoạt động quản lý thuế mà nên giữ nguyên như quy định hiện hành… Đặc biệt, đề xuất các quy định về bồi thường nhà nước cần được quy định tập trung, thống nhất trong Luật này, không nên quy định rải rác ở các luật khác.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí với sự cần thiết của việc sửa đổi, bổ sung Luật và khẳng định hồ sơ dự án Luật sau khi được tiếp thu, hoàn thiện đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét.

Dự kiến, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến, xem xét thông qua tại Kỳ họp không thường lệ, dự kiến khai mạc vào đầu tháng 8-2026.