World Cup 2026: Thể thức mới, triết lý mới

Khác với các kỳ World Cup trước, FIFA đã chủ động bố trí bốn đội có thứ hạng cao nhất vào bốn phần riêng biệt của nhánh đấu. Tây Ban Nha và Argentina được đặt ở hai nửa đối diện, còn Pháp và Anh cũng nằm ở hai nhánh khác nhau. Nếu đều giành ngôi nhất bảng, họ sẽ không phải gặp nhau trước vòng bán kết.

FIFA không lựa chọn đối thủ, càng không quyết định kết quả các trận đấu. Điều tổ chức này thay đổi chỉ là cấu trúc của nhánh đấu nhằm tạo ra hai "con đường" riêng tới bán kết cho bốn hạt giống hàng đầu.

Nhưng chính thay đổi tưởng như rất kỹ thuật ấy lại phản ánh một xu hướng lớn của thể thao hiện đại.

Việc World Cup mở rộng từ 32 lên 48 đội khiến vòng đấu loại trực tiếp có thêm vòng 1/32. Trong thể thức mới, hai đội đứng đầu vòng bảng hoàn toàn có thể gặp nhau ngay từ vòng 1/8, đồng nghĩa những ứng viên vô địch có nguy cơ loại nhau sớm hơn nhiều so với trước đây. Để tránh kịch bản đó, FIFA lựa chọn tách bốn đội mạnh nhất khỏi nhau, miễn là họ hoàn thành nhiệm vụ đứng đầu bảng.

Thực tế cho thấy "lá chắn" ấy không hề bảo đảm thành công.

Argentina phải kéo dài trận gặp Thụy Sĩ sang hiệp phụ. Tây Ban Nha lần lượt vượt qua Bồ Đào Nha và Bỉ. Anh đánh bại Mexico rồi Na Uy - đội từng loại Brazil. Pháp cũng phải vượt qua Morocco, một trong những hiện tượng của giải đấu. Nếu bất kỳ đội nào đánh mất ngôi đầu bảng hoặc bị loại trên đường đi, toàn bộ cấu trúc mà FIFA xây dựng sẽ lập tức sụp đổ.

Nói cách khác, FIFA chỉ tạo ra cơ hội để những trận cầu lớn có thể diễn ra, còn việc biến cơ hội ấy thành hiện thực vẫn hoàn toàn phụ thuộc vào các đội bóng.

Kết quả cuối cùng gần như là kịch bản lý tưởng. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1990, bốn đội góp mặt ở bán kết đều từng vô địch World Cup. Đồng thời, cũng là lần đầu kể từ khi bảng xếp hạng FIFA được áp dụng, cả bốn đội đứng đầu thế giới cùng hiện diện ở vòng bốn đội mạnh nhất.

Quan trọng hơn, tuần cuối cùng của World Cup vẫn quy tụ gần như đầy đủ những cái tên có sức hút lớn nhất của bóng đá thế giới. Lionel Messi ở tuổi 39 tiếp tục dẫn dắt Argentina trên hành trình bảo vệ chức vô địch. Kylian Mbappé và Lamine Yamal tạo nên cuộc đối đầu giữa hai thế hệ ngôi sao của bóng đá châu Âu. Harry Kane, Jude Bellingham, Ousmane Dembélé hay Rodri cũng đều còn góp mặt.

Bản thân hai trận bán kết cũng mang theo những câu chuyện đủ sức thu hút người hâm mộ toàn cầu.

Pháp gặp Tây Ban Nha trong màn tái đấu sau Euro 2024, nơi Mbappé có cơ hội đòi lại món nợ trước Yamal và các đồng đội. Còn Anh đối đầu Argentina là sự tiếp nối của một trong những mối kình địch giàu lịch sử nhất bóng đá thế giới, từ trận tứ kết năm 1966, "Bàn tay của Chúa" của Diego Maradona năm 1986, đến lần đầu tiên Lionel Messi chạm trán tuyển Anh ở một kỳ World Cup.

Ở góc độ thương mại, đó cũng chính là những cặp đấu mà bất kỳ nhà tổ chức nào cũng mong muốn xuất hiện ở giai đoạn quyết định của giải đấu.

Trên danh nghĩa, FIFA giải thích việc thay đổi cách phân nhánh nhằm bảo đảm "cân bằng cạnh tranh". Tuy nhiên, trong kỷ nguyên mà doanh thu từ bản quyền truyền hình, tài trợ và lượng khán giả toàn cầu quyết định giá trị của một kỳ World Cup, việc tăng khả năng xuất hiện những trận đấu giữa các đội bóng và các siêu sao hàng đầu cũng đồng nghĩa với việc bảo vệ sức hấp dẫn của giải đấu.

Đó không phải là điều quá khác biệt so với nhiều môn thể thao khác. Wimbledon từ lâu đã bố trí hai hạt giống số một và số hai ở hai nhánh đối diện để chỉ có thể gặp nhau trong trận chung kết, còn hạt giống số ba và số bốn chỉ có thể chạm trán họ từ bán kết. UEFA Champions League cũng áp dụng nguyên tắc tương tự khi phân nhánh các đội dẫn đầu sau vòng bảng.

Điểm khác biệt là World Cup từ lâu luôn được nhìn nhận như biểu tượng của tính ngẫu nhiên và sự công bằng tuyệt đối. Chính vì vậy, bất kỳ thay đổi nào trong cách tổ chức cũng dễ tạo ra tranh luận.

Có thể sẽ còn nhiều ý kiến khác nhau về việc FIFA có đang ưu ái các đội bóng lớn hay không. Nhưng thực tế, điều tổ chức này thay đổi không phải là kết quả trên sân cỏ, mà là cách thiết kế giải đấu. Trong bóng đá hiện đại, thể thức thi đấu không còn đơn thuần là vấn đề kỹ thuật, mà đã trở thành một phần của chiến lược phát triển sản phẩm.