Lạm phát năm 2026: Kịch bản nào cho những tháng cuối năm?

Áp lực lạm phát đến từ nhiều phía

Nửa đầu năm 2026, kinh tế Việt Nam đạt kết quả tăng trưởng ấn tượng với GDP tăng 8,18%, xuất khẩu tăng trên 21%, đầu tư và tiêu dùng tiếp tục phục hồi mạnh. Tuy nhiên, song hành với bức tranh tăng trưởng là áp lực giá cả ngày càng rõ nét.

Theo số liệu được công bố tại Diễn đàn thường niên về diễn biến thị trường, giá cả Việt Nam năm 2026 do Học viện Tài chính tổ chức, CPI bình quân 6 tháng đầu năm tăng 4,38% so với cùng kỳ năm trước, mức cao nhất của 6 tháng đầu năm kể từ năm 2015.

Đây là mức tăng phản ánh sự cộng hưởng của nhiều yếu tố, từ biến động địa chính trị, giá năng lượng thế giới, chi phí logistics, tỷ giá cho đến nhu cầu trong nước phục hồi mạnh hơn cùng mục tiêu tăng trưởng cao.

Theo Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính), diễn biến CPI trong nửa đầu năm khá rõ nét theo từng giai đoạn. Những tháng đầu năm chịu tác động của yếu tố mùa vụ và nhu cầu tiêu dùng dịp Tết; từ tháng 3 đến tháng 4, áp lực tăng giá đến từ xăng dầu, khí đốt và vật liệu xây dựng; đến cuối quý II, giá nhiên liệu thế giới hạ nhiệt đã giúp CPI tháng 6 giảm 0,39% so với tháng trước.

Điều đáng chú ý là bối cảnh năm nay khác với nhiều giai đoạn trước. Nếu trước đây áp lực chủ yếu đến từ cầu kéo hoặc chi phí đẩy đơn lẻ thì năm 2026, các yếu tố gây lạm phát xuất hiện đồng thời.

TS Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương) nhận định, lạm phát năm nay chịu sức ép cả từ bên ngoài lẫn nội tại nền kinh tế. Bên cạnh các yếu tố bất lợi như giá năng lượng, địa chính trị, tỷ giá và mục tiêu tăng trưởng cao, vẫn có những yếu tố hỗ trợ ổn định mặt bằng giá. TS Lê Quốc Phương dự báo CPI bình quân cả năm có thể dao động trong khoảng 4,7-5,2%.

Trong khi đó, PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng, sức ép lạm phát không chỉ đến từ biến động bên ngoài mà còn từ việc điều chỉnh giá nhiều hàng hóa, dịch vụ thiết yếu trong nước như vật liệu xây dựng, logistics và các dịch vụ công. PGS.TS Ngô Trí Long xây dựng ba kịch bản cho CPI năm 2026: Thuận lợi từ 4,2-4,4%, kịch bản cơ sở 4,4-4,7% và bất lợi 4,8-5,2%.

Các dự báo này cho thấy khoảng dao động không lớn, phản ánh sự đồng thuận rằng lạm phát năm 2026 vẫn nằm trong vùng kiểm soát nhưng dư địa không còn nhiều.

Điều chỉnh linh hoạt để đạt “mục tiêu kép”

Điểm đặc biệt của năm 2026 là Việt Nam theo đuổi mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên ngay trong năm đầu của kế hoạch phát triển 2026-2030. Điều này khiến công tác điều hành kinh tế vĩ mô trở nên khó khăn hơn khi phải đồng thời hỗ trợ tăng trưởng và kiểm soát lạm phát.

TS Nguyễn Đức Độ, nguyên Phó Viện trưởng Viện Kinh tế - Tài chính đánh giá, lạm phát trong nửa đầu năm đã tăng khá mạnh khi CPI bình quân tăng 4,38%, còn mức tăng CPI bình quân theo tháng lên tới 0,53% - cao nhất kể từ năm 2012. TS Nguyễn Đức Độ dự báo lạm phát bình quân cả năm khoảng 4,7%, đồng thời cho rằng, kịch bản giữ CPI dưới 4,5% chỉ có thể đạt được nếu nhiều điều kiện thuận lợi cùng xuất hiện như giá dầu tiếp tục giảm, Nhà nước duy trì hỗ trợ thuế đối với xăng dầu, chưa điều chỉnh giá điện, y tế, giáo dục và tỷ giá tiếp tục ổn định.

Nhận định này cho thấy việc kiểm soát lạm phát không còn phụ thuộc vào một chính sách đơn lẻ mà đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa tài khóa, tiền tệ và điều hành giá.

Thực tế, trong 6 tháng đầu năm, Chính phủ đã sử dụng nhiều công cụ nhằm giảm áp lực chi phí. Chính sách miễn, giảm thuế đối với xăng dầu tiếp tục được duy trì; việc điều hành giá bám sát diễn biến thị trường thế giới; nguồn cung hàng hóa thiết yếu được bảo đảm; công tác kiểm tra, chống đầu cơ và thao túng giá được tăng cường. Những giải pháp này góp phần hạn chế tác động lan tỏa từ giá năng lượng quốc tế tới mặt bằng giá trong nước.

Bên cạnh đó, nhiều yếu tố có thể hỗ trợ kiểm soát CPI trong những tháng cuối năm. Theo nhóm nghiên cứu của Viện Kinh tế - Tài chính, mặt bằng giá nhiên liệu và nguyên vật liệu thế giới có xu hướng giảm so với giai đoạn đỉnh, lãi suất dự kiến tăng nhẹ giúp giảm áp lực cầu, trong khi giá nhiều mặt hàng nông sản và lương thực được dự báo ổn định hơn. Nhóm nghiên cứu dự báo CPI bình quân cả năm trong khoảng 4,2-4,8%.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý nhiều rủi ro vẫn hiện hữu. Xung đột địa chính trị chưa có dấu hiệu kết thúc, chính sách thuế quan của các nền kinh tế lớn tiếp tục thay đổi, trong khi mục tiêu tăng trưởng cao có thể khiến tín dụng, đầu tư và nhập khẩu tăng nhanh hơn, tạo thêm áp lực đối với tỷ giá và lạm phát.

Có thể thấy, bài toán điều hành năm 2026 không đơn thuần là kéo CPI xuống mức thấp nhất. Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm động lực để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, việc duy trì lạm phát trong ngưỡng kiểm soát hợp lý sẽ quan trọng hơn việc theo đuổi một con số quá thấp.