Giám sát để nâng cao chất lượng giáo dục học đường: Bài 1: Minh bạch các khoản thu - tạo nền tảng cho môi trường giáo dục công bằng

Giám sát không chỉ để "kiểm tra"

Vấn đề đóng góp các khoản tại trường học và chất lượng bữa ăn bán trú không chỉ là những nội dung tác động trực tiếp đến quyền lợi của học sinh, mà còn được phụ huynh học sinh và xã hội rất quan tâm.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Ban Văn hóa - Xã hội HĐND thành phố Hà Nội đã lựa chọn đây là một trong những chuyên đề giám sát trọng tâm của năm 2026.

Theo đó, Ban đã giám sát chuyên đề việc thực hiện các khoản thu, mức thu, cơ chế quản lý thu, chi các dịch vụ hỗ trợ giáo dục và công tác tổ chức bữa ăn bán trú tại các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông công lập của thành phố Hà Nội theo Nghị quyết số 60/2025/NQ-HĐND của HĐND thành phố Hà Nội quy định danh mục các khoản thu và mức thu, cơ chế quản lý thu, chi đối với các dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục, đào tạo đối với cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông công lập (không bao gồm các cơ sở giáo dục công lập chất lượng cao) của thành phố Hà Nội; thực hiện Nghị quyết số 18/2025/NQ-HĐND của HĐND thành phố quy định về cơ chế hỗ trợ bữa ăn bán trú cho học sinh tiểu học trên địa bàn thành phố Hà Nội trong năm học 2025-2026…

Đoàn giám sát đã tiến hành nghiên cứu báo cáo của 120 xã, phường; đồng thời làm việc trực tiếp với UBND các phường: Thanh Liệt, Vĩnh Tuy và các xã Thuận An, Yên Xuân; khảo sát thực tế tại 8 trường công lập thuộc các địa phương này để đánh giá toàn diện việc thực hiện các khoản thu, mức thu, cơ chế quản lý thu, chi đối với các dịch vụ hỗ trợ giáo dục và công tác tổ chức bữa ăn bán trú.

Theo Trưởng ban Văn hóa - Xã hội HĐND thành phố Bạch Liên Hương, mục tiêu của đợt giám sát lần này không phải để phát hiện sai phạm, điều quan trọng hơn là đánh giá việc thực hiện các nghị quyết của HĐND thành phố, xem xét những khó khăn, bất cập phát sinh trong quá trình triển khai để kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách.

Sau khi HĐND thành phố ban hành các nghị quyết quy định danh mục các khoản thu, mức thu và cơ chế quản lý thu, chi đối với các dịch vụ hỗ trợ hoạt động giáo dục, UBND thành phố cùng Sở Giáo dục và Đào tạo đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn nhằm bảo đảm việc triển khai thống nhất trên toàn địa bàn. Đây là cơ sở quan trọng để các địa phương và các trường học thực hiện đúng quy định, đồng thời tăng cường tính công khai, minh bạch trong quản lý tài chính nhà trường.

Qua giám sát cho thấy, hầu hết địa phương đã chủ động ban hành kế hoạch triển khai ngay từ đầu năm học; tổ chức quán triệt các nghị quyết của HĐND thành phố tới cán bộ quản lý, giáo viên và phụ huynh học sinh; đồng thời, hướng dẫn các trường xây dựng mức thu trên cơ sở đúng danh mục, đúng mức trần và đúng thẩm quyền.

Công khai để tạo sự đồng thuận

Một trong những điểm nổi bật được đoàn giám sát ghi nhận là công tác công khai, minh bạch các khoản thu đã có nhiều chuyển biến rõ nét.

Tại phường Thanh Liệt, ông Nguyễn Anh Tuấn - Phó Chủ tịch UBND phường thông tin, toàn bộ 17 trường công lập trên địa bàn đều thực hiện quy trình thống nhất từ xây dựng dự thảo các khoản thu, lấy ý kiến hội đồng trường, Ban đại diện cha mẹ học sinh, báo cáo cấp có thẩm quyền đến công khai mức thu tại bảng tin và trên trang thông tin điện tử của nhà trường trước khi tổ chức thu; không phát sinh khoản thu ngoài danh mục quy định của HĐND thành phố.

Trong khi đó, tại phường Vĩnh Tuy, các cơ sở giáo dục chỉ được triển khai thu sau khi có văn bản thống nhất của UBND phường. Nội dung thu, chi đều được công khai đến phụ huynh và niêm yết tại trường, góp phần hạn chế những băn khoăn thường gặp vào đầu mỗi năm học.

Đối với xã Yên Xuân, việc thực hiện các khoản thu được gắn với yêu cầu tăng cường thanh toán không dùng tiền mặt, sử dụng hóa đơn điện tử và công khai toàn bộ các khoản thu, chi theo đúng quy định. Địa phương yêu cầu các trường tuyệt đối không lợi dụng danh nghĩa Ban đại diện cha mẹ học sinh để tổ chức các khoản thu trái quy định.

Theo đánh giá của đoàn giám sát, việc công khai từ khâu xây dựng phương án đến quá trình tổ chức thực hiện đã góp phần tạo sự đồng thuận giữa nhà trường và phụ huynh, hạn chế khiếu nại, kiến nghị liên quan đến các khoản thu trong trường học.

Các khoản thu cơ bản đúng quy định

Kết quả giám sát cho thấy, đa số các địa phương đã triển khai đầy đủ các nhóm dịch vụ hỗ trợ hoạt động giáo dục theo Nghị quyết số 60/2025/NQ-HĐND; mức thu cơ bản phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa bàn và không vượt mức trần do HĐND thành phố quy định.

Tại phường Thanh Liệt, 17/17 trường công lập thực hiện các dịch vụ hỗ trợ giáo dục theo đúng quy định; các mức thu được xây dựng trên nguyên tắc "thu đủ - chi đủ", cân đối giữa chi phí thực tế và khả năng đóng góp của người dân.

Ở phường Vĩnh Tuy, địa phương đánh giá mức trần quy định hiện hành cơ bản phù hợp với thực tế, tạo điều kiện cho các trường chủ động tổ chức hoạt động giáo dục mà vẫn bảo đảm quyền lợi của học sinh và phụ huynh.

Đáng chú ý, việc thực hiện các chính sách miễn, giảm học phí, hỗ trợ học sinh thuộc diện chính sách cũng được các địa phương triển khai đầy đủ. Đây là một trong những nội dung được đoàn giám sát đánh giá tích cực, thể hiện sự quan tâm của thành phố đối với công bằng trong tiếp cận giáo dục.

Bên cạnh việc giám sát thực hiện các khoản thu, đoàn giám sát dành nhiều thời gian khảo sát thực tế tại các bếp ăn trường học, kiểm tra quy trình tổ chức bán trú, việc lựa chọn đơn vị cung cấp thực phẩm… nhằm đánh giá việc phát huy nguồn lực tài chính trong nâng cao chất lượng chăm sóc, nuôi dưỡng học sinh.

(Còn nữa)