Đưa nông sản Hà Nội đi xa nhờ chế biến sâu và số hóa

Từ sản xuất nguyên liệu sang sản phẩm giá trị cao

Nếu trước đây, nông sản chủ yếu được tiêu thụ dưới dạng tươi hoặc sơ chế, thì nay, chế biến sâu đang trở thành cách thức gia tăng giá trị, kéo dài thời gian bảo quản, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường. Cùng với quá trình chuyển đổi số, việc ứng dụng bản đồ số GIS, mã QR truy xuất nguồn gốc, công nghệ chuỗi khối (blockchain) hay internet vạn vật (IoT) đang góp phần minh bạch toàn bộ chuỗi cung ứng, giúp sản phẩm dễ dàng tiếp cận các thị trường cao cấp.

Thực tế tại Hà Nội cho thấy, nhiều hợp tác xã đã mạnh dạn đầu tư công nghệ, đổi mới tư duy sản xuất để tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Một trong những mô hình tiêu biểu là Hợp tác xã Bảo tồn và phát triển dược liệu Sóc Sơn (xã Trung Giã). Từ một đơn vị chuyên trồng và sơ chế các loại dược liệu, hợp tác xã đã nghiên cứu, phát triển sản phẩm xì dầu XD2S theo hướng hoàn toàn tự nhiên. Sản phẩm có hương vị riêng, đậm đà nhưng thanh nhẹ, chứa nhiều axit amin tự nhiên.

“Chúng tôi không chỉ làm ra chai nước chấm ngon mà còn mong muốn mang đến cho người tiêu dùng sản phẩm thực sự tốt cho sức khỏe. Sản phẩm đã chinh phục thị trường trong nước và đang được đàm phán để xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc”, Phó Giám đốc Hợp tác xã Bảo tồn và phát triển dược liệu Sóc Sơn Nguyễn Thanh Tuyền cho biết.

Tại Hợp tác xã làng nghề sen Mê Linh (xã Mê Linh), chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ đã giúp thay đổi hoàn toàn phương thức chế biến, bảo quản sản phẩm trà sen. Giám đốc Hợp tác xã làng nghề sen Mê Linh Lã Quang Khanh cho biết, trước đây, trà sen chủ yếu được bảo quản bằng phương pháp ướp lạnh nên thời gian sử dụng ngắn và khó vận chuyển xa. Việc đầu tư hệ thống sấy thăng hoa đã giúp giữ nguyên hương thơm, màu sắc tự nhiên của trà, đồng thời kéo dài thời gian bảo quản lên tới 12 tháng. Nhờ đó, thay vì tiêu thụ quanh khu vực Hà Nội hoặc phải vận chuyển bằng phương thức bảo quản lạnh tốn kém, sản phẩm đã có mặt tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, chuyển đổi số đang từng bước tạo động lực để chuyển nền nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp hiện đại. Đến nay, thành phố đã phát triển 406 mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao với các giải pháp như IoT, cảm biến môi trường, hệ thống quản lý thông minh và truy xuất nguồn gốc bằng mã QR kết hợp công nghệ blockchain; có hơn 1.700 cơ sở chế biến nông, lâm, thủy sản và khoảng 250 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này.

Cùng với gia tăng giá trị kinh tế, chế biến sâu còn góp phần giảm tổn thất sau thu hoạch, kéo dài thời gian bảo quản, tạo điều kiện mở rộng thị trường xuất khẩu. Những sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế cùng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch đang trở thành “tấm hộ chiếu” để nông sản Hà Nội bước vào các thị trường lớn…

Tiếp tục khuyến khích đầu tư vào hạ tầng chế biến

Thành phố Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành ít nhất 15 cơ sở chế biến gắn với chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ hiện đại và phát triển thêm nhiều chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Giám đốc Công nghệ Tập đoàn Verysell Nguyễn Huy Toán cho rằng, các doanh nghiệp Hà Nội cần đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong cả khâu chế biến và bảo quản sau thu hoạch. Bên cạnh đó, các công nghệ như chiếu xạ, xử lý hơi nước nóng, bao gói điều chỉnh khí quyển, bảo quản lạnh, công nghệ sinh học và chế biến phụ phẩm nông nghiệp đều là những giải pháp quan trọng giúp nâng cao chất lượng, kéo dài thời gian bảo quản và gia tăng giá trị sản phẩm.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, ngành Nông nghiệp và Môi trường Thủ đô sẽ tiếp tục rà soát, tham mưu cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư vào hạ tầng chế biến và thương mại nông sản. Theo đó, Hà Nội tập trung phát triển sản phẩm có lợi thế như lúa gạo, rau, quả, thịt, trứng, sữa; gắn chế biến với tái cơ cấu ngành nông nghiệp và xây dựng vùng nguyên liệu tập trung; đẩy mạnh cơ giới hóa, phát triển hệ thống logistics, kho bảo quản, trung tâm chế biến và thương mại điện tử tại các vùng sản xuất lớn; nâng cao năng lực nghiên cứu, dự báo thị trường để chủ động xây dựng chiến lược phát triển phù hợp nhu cầu tiêu dùng trong và ngoài nước…

“Khi đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, thân thiện môi trường và có khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng, sản phẩm sẽ đủ sức cạnh tranh tại các thị trường kỹ tính như: Châu Âu, Nhật Bản, Mỹ… Chế biến chính là khâu quyết định để nông sản vượt qua bước bán nguyên liệu thô, trở thành sản phẩm hoàn thiện, mang lại lợi nhuận cao. Chế biến sâu kết hợp chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và khoa học, công nghệ sẽ giúp nông sản Thủ đô nâng cao giá trị gia tăng, mở rộng cánh cửa ra thế giới, góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, xanh, bền vững hơn”, ông Tạ Văn Tường nhấn mạnh.