Biến lợi thế dân số thành sức mạnh

Đây là chủ đề mang ý nghĩa sâu sắc, vì thanh niên không chỉ là đối tượng thụ hưởng thành quả phát triển, mà còn là lực lượng kiến tạo tương lai nhân khẩu học và tương lai kinh tế của quốc gia.

Thời kỳ dân số vàng của Việt Nam dự kiến sẽ dần khép lại trong khoảng một thập kỷ tới, trong khi quá trình già hóa dân số ngày càng rõ nét. Vì vậy, ngay từ bây giờ, nếu chúng ta không đổi mới tư duy về dân số, gắn chính sách dân số với thị trường lao động, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng suất lao động, nhằm tránh nguy cơ rơi vào bẫy “chưa giàu đã già” thì hệ quả sẽ rất lớn.

Hà Nội cũng như nhiều địa phương khác đang đứng trước những sức ép ngày càng rõ nét về mức sinh có xu hướng giảm, già hóa dân số diễn ra nhanh hơn dự báo, mất cân bằng giới tính khi sinh chưa được khắc phục triệt để, chất lượng dân số giữa các khu vực còn chênh lệch... Đặc biệt, những năm qua, sức ép về thu nhập, việc làm, nhà ở... ngày càng gia tăng khiến nhiều cặp vợ chồng trẻ chỉ chọn sinh một con, thậm chí một số bạn trẻ có tâm lý ngại sinh con. Đây không còn là câu chuyện của mỗi gia đình mà chính là bài toán phát triển của cả xã hội cần sớm có lời giải.

Nhìn ra thế giới càng thấy rõ điều đó. Singapore không có lợi thế về diện tích hay tài nguyên, nhưng trong nhiều thập niên qua luôn coi con người là “tài nguyên chiến lược” quan trọng nhất. Khi mức sinh giảm sâu, quốc gia này không chỉ hỗ trợ tài chính cho các gia đình sinh con, mà cần có chính sách an sinh đủ mạnh như đầu tư vào nhà ở, giáo dục, chăm sóc trẻ em, chế độ nghỉ thai sản, dịch vụ giữ trẻ và môi trường làm việc thân thiện để người trẻ có thể yên tâm lập gia đình và nuôi dạy con.

Trong khi đó, Hàn Quốc dù đã dành nguồn lực rất lớn cho các chương trình khuyến sinh, nhưng vẫn đối mặt với mức sinh thấp nhất thế giới, bởi gốc rễ của vấn đề nằm ở áp lực chi phí sống, giá nhà, cạnh tranh việc làm và gánh nặng nuôi dạy con. Bài học ấy cho thấy, chính sách dân số hiện đại không thể chỉ dừng ở lời kêu gọi sinh con, mà phải tạo dựng được những điều kiện để người trẻ muốn sinh, dám sinh và có thể nuôi dạy con tốt. Đó cũng là tư duy mà nhiều quốc gia phát triển đang theo đuổi.

Bởi vậy, việc Luật Dân số số 113/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 mang ý nghĩa của một bước chuyển căn bản. Không còn tư duy “kế hoạch hóa gia đình” theo nghĩa hẹp, mà chuyển sang tư duy “dân số và phát triển”, lấy quyền, lợi ích và sự phát triển toàn diện của con người làm trung tâm. Đây không chỉ là thay đổi về chính sách. Đây là thay đổi về triết lý phát triển. Con người không còn là đối tượng quản lý, mà trở thành trung tâm của mọi quyết sách. Nói một cách ngắn gọn, tháo điểm nghẽn để giải bài toán “chưa giàu đã già”.

Đối với Hà Nội, nhiệm vụ càng trở nên cấp thiết khi hướng tới mục tiêu xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, vươn lên xứng tầm khu vực, điều quan trọng phải đặt trên nền tảng chất lượng nguồn nhân lực lên hàng đầu. Chính vì thế, trong các quyết sách về phát triển, thành phố luôn xem vấn đề dân số gắn với chất lượng nguồn nhân lực là nhiệm vụ trọng tâm và là một trong những ưu tiên hàng đầu. Từ quan điểm đó, thời gian qua, thành phố đã đầu tư nhiều hơn cho giáo dục, đào tạo nghề, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và việc làm bền vững. Đồng thời, ưu tiên nguồn lực cho hệ thống y tế cơ sở, mở rộng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản.

Mỗi chính sách hướng tới thanh niên hôm nay sẽ góp phần quyết định chất lượng dân số của nhiều thập niên sau. Vì vậy, để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng đất nước hùng cường, Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc, cần thiết kế chính sách dân số lấy con người làm trung tâm, tạo điều kiện để thanh niên phát triển toàn diện, yên tâm lập nghiệp, xây dựng gia đình và kiến tạo tương lai.